ડિઝાઇન, ઇક્વિપમેન્ટ, ફેબ્સ, એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગ, R&D અને ટેલેન્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમને ઊંડું બનાવવા માટે સેમિકોન 2.0

કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે સેમિકોન 2.0 હેઠળ અમલીકરણ અભિગમ અને ઉભરતી રોકાણની ગતિની રૂપરેખા આપી હતી, જેમાં ભારતમાં સંપૂર્ણ સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા પર સરકારના ધ્યાન પર ભાર મુકવામાં આવ્યો હતો.

સેમિકોન ઇન્ડિયા 2026 દરમિયાન મીડિયાને સંબોધતા, શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે સેમિકોન 1.0 નો ધ્યાન ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માટે પાયો નાખવા પર હતો, ત્યારે સેમિકોન 2.0 નો ઉદ્દેશ્ય વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમને યોગ્ય સ્થાને ગોઠવવાનો અને સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઇનમાં ક્ષમતાઓનો વિસ્તાર કરવાનો છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સેમિકોન 2.0 ઇકોસિસ્ટમ હેઠળ આશરે ₹1 લાખ કરોડ (લગભગ 11-12 બિલિયન યુએસ ડોલર) ના રોકાણની પ્રતિબદ્ધતાઓ મેળવી લેવામાં આવી છે. આ પ્રતિબદ્ધતાઓ નોંધપાત્ર આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને રોજગારીમાં રૂપાંતરિત થાય તેવી અપેક્ષા છે, જેમાં સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમમાં આશરે 1 લાખ નવી રોજગારીની તકો ઊભી થવાની અપેક્ષા છે. આ રોકાણ આગામી બે થી ત્રણ વર્ષમાં સાકાર થવાની અપેક્ષા છે, જેમાં કંપનીઓ જ્યારે પણ જરૂરી બોર્ડ અને શેરધારકોની મંજૂરીઓ મેળવશે ત્યારે તેમના સંબંધિત રોકાણની જાહેરાત કરશે.

સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમને ઊંડું બનાવવા માટે છ સ્તંભો

મંત્રીએ છ વ્યાપક સ્તંભોની રૂપરેખા આપી જેના દ્વારા સેમિકોન 2.0 ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ક્ષમતાઓને ઊંડી બનાવશે:

ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમ:

પ્રથમ સ્તંભ સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને મોટી કંપનીઓ બંનેને ટેકો આપીને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમને વિસ્તારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ અભિગમમાં ફેબલેસ કંપનીઓને વિસ્તારવા માટે સપોર્ટ, ફંડિંગ અને વેન્ચર કેપિટલ સુધી પહોંચ, ગ્રાહક શોધ અને બૌદ્ધિક સંપદાનું મજબૂત રક્ષણ સામેલ હશે.

સરકાર વિસ્તૃત અભિગમ હેઠળ 200 સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન સ્ટાર્ટ-અપ્સને લક્ષ્ય બનાવી રહી છે. મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન સમર્થન મેળવનારા 105 સેમિકન્ડક્ટર સ્ટાર્ટ-અપ્સમાંથી 20 સ્ટાર્ટ-અપ્સે વેન્ચર કેપિટલ ફંડિંગ મેળવી લીધું છે, જેને તેમણે એક નોંધપાત્ર સિદ્ધિ અને સેમિકોન 2.0 હેઠળ લક્ષ્યને વિસ્તારવા માટેનો આધાર ગણાવ્યો હતો.

ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમ કંપનીઓને વ્યક્તિગત ચિપ ડિઝાઇનથી આગળ વધીને સિસ્ટમ્સ ડિઝાઇન તરફ જવામાં પણ મદદ કરશે, જેનાથી ભારતીય ટેલેન્ટ અને કંપનીઓ વધુને વધુ જટિલ ટેકનોલોજી જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે સક્ષમ બનશે.

મશીનો અને મટીરીયલ્સ:

બીજો સ્તંભ સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇક્વિપમેન્ટ, મશીનો અને મટીરીયલ્સ માટે ભારતના ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરશે.

મંત્રીએ ભારતમાં ડિઝાઇન તેમજ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાઓ સહિત કામગીરી સ્થાપિત કરવા માટે વૈશ્વિક કેપિટલ ઇક્વિપમેન્ટ કંપનીઓની વધતી રસ દાખવવાની વૃત્તિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતની સ્થાપિત ડિઝાઇન ક્ષમતાઓ વૈશ્વિક સાધન ઉત્પાદકોને ડિઝાઇન કામગીરી સ્થાપિત કરવામાં સપોર્ટ કરી શકે છે, જે ભારતીય યુવાનો માટે ઉચ્ચ ગુણવત્તાની રોજગારી ઊભી કરશે.

મેન્યુફેક્ચરિંગ કામગીરી સ્થાપિત કરતી કંપનીઓ ભારતના વિકસતા પ્રિસિઝન મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમનો લાભ પણ મેળવી શકે છે, જે એરોસ્પેસ, એવિએશન, સેમિકન્ડક્ટર્સ અને એડવાન્સ્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સહિતના બહુવિધ ક્ષેત્રોને સેવા આપે છે.

ફેબ્સ:

ત્રીજો સ્તંભ ડિસ્પ્લે, મેમરી, સિલિકોન, કમ્પાઉન્ડ અને લોજિક ફેબ્સ સહિત વિવિધ ટેકનોલોજીમાં સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન ક્ષમતાઓને વિસ્તારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓમાં વિશ્વાસ વધી રહ્યો છે અને ભારતમાં સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાઓ સ્થાપિત કરવામાં રસ વધી રહ્યો છે.

એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગ:

ચોથો સ્તંભ એડવાન્સ્ડ સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ ક્ષમતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. કાર્યક્ષમતા અને સિસ્ટમ-સ્તરની કામગીરીમાં સુધારો કરવા માટે એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગના વધતા મહત્વ સાથે, સરકાર ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમના એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે આ ક્ષેત્રમાં ક્ષમતાઓના વિકાસને સમર્થન આપશે.

સંશોધન અને વિકાસ (R&D):

પાંચમો સ્તંભ ઉદ્યોગ, સરકાર અને એકેડેમિયાને આવરી લેતા એપ્લાઇડ R&D ને પ્રોત્સાહિત કરશે. આ અભિગમ હેઠળ, ઉદ્યોગ અને સરકારના ફંડિંગ પાર્ટિસિપેશન અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સામેલગીરી સાથે R&D પ્રોજેક્ટ્સનો પ્રસ્તાવ મૂકવા માટે ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય એપ્લાઇડ ટેકનોલોજીઓ વિકસાવવાનો અને મૂર્ત પરિણામો પ્રાપ્ત કરવાનો છે જે ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવી શકે.

ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ:

છઠ્ઠો સ્તંભ ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ટેલેન્ટ બેઝને વિસ્તારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રથમ તબક્કા હેઠળ લગભગ 400 યુનિવર્સિટીઓ અને સંસ્થાઓ અગાઉથી જ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ-ડિઝાઇન શિક્ષણમાં જોડાયેલી છે. સેમિકોન 2.0 અભ્યાસક્રમને અપગ્રેડ કરવાનો પ્રયાસ કરશે જેથી જે વિદ્યાર્થીઓ મૂળભૂત ચિપ-ડિઝાઇન ક્ષમતાઓ પ્રાપ્ત કરે છે તેઓ સિસ્ટમ્સ ડિઝાઇન તરફ પણ આગળ વધી શકે.

આ ઉપરાંત, સરકારે પાંચ વર્ષમાં 1 લાખ ટેકનિશિયનને તાલીમ આપવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. આમાં ભારતના ઉભરતા સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ સુવિધાઓની જરૂરિયાતો અનુસાર તાલીમ ક્ષમતાઓ સ્થાપિત કરવા માટે ITRI, તાઇવાન જેવી સંસ્થાઓ સહિત ઉદ્યોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથેની ભાગીદારી સામેલ હશે.

સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગની આસપાસ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર ધ્યાન

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સેમિકોન 2.0 નો ઉદ્દેશ્ય માત્ર વ્યક્તિગત સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવા પૂરતો સીમિત નથી પરંતુ તેમની આસપાસ એક સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે.

તેમણે કેપિટલ ઇક્વિપમેન્ટ, મટીરીયલ્સ, ગેસ, કેમિકલ્સ, પ્રિસિઝન મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓ વિકસાવવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આવી ક્ષમતાઓ વધુ ઊંડી અને વધુ સ્થિતિસ્થાપક (રેઝિલિયન્ટ) સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ બનાવવામાં મદદ કરશે અને આ ક્ષેત્રમાં ભારતના લાંબા ગાળાના વિકાસને સમર્થન આપશે.

મંત્રીએ સ્થિતિસ્થાપક વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના વધતા મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે ભારત સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓ પાસેથી તેમની સપ્લાય ચેઇનને વિવિધ અને મજબૂત બનાવવા માટે વધતો રસ જોઈ રહ્યું છે.

વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં મુખ્ય રહે છે

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ગુણવત્તા અને ખર્ચના સંદર્ભમાં વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટ્સની પસંદગીથી લઈને બાંધકામ અને ઉત્પાદન સુધીનું એક મુખ્ય વિચારણા રહ્યું છે.

તેમણે કહ્યું કે વાણિજ્યિક ઉત્પાદનમાં પ્રવેશ કરનાર સેમિકન્ડક્ટર સુવિધાઓ વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધા કરી રહી છે, અને ઉત્પાદન ક્ષમતા ગ્રાહકો દ્વારા મેળવવામાં આવી રહી છે. તેમણે હાલમાં સ્થાપિત થઈ રહેલી સુવિધાઓ ખાતે ક્ષમતા નિર્માણની ઝડપી ગતિ નોંધાઈ હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું.

સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઇનને મજબૂત કરવા માટે 11 MoU અને 5 જાહેરાતો

સેમિકોન ઇન્ડિયા 2026 ના ભાગરૂપે, સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ, પેકેજિંગ, મટીરીયલ્સ, ઇક્વિપમેન્ટ, ડિઝાઇન, ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ અને સંબંધિત ઇકોસિસ્ટમ ક્ષમતાઓને આવરી લેતા 11 MoU વિનિમય અને જાહેરાતો કરવામાં આવી હતી.

મુખ્ય કરારો અને જાહેરાતોમાં સમાવેશ થાય છે:

• સુચિ સેમિકોન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને ઇઇન્ફોચિપ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડે કોમર્શિયલ ડિવાઇસીસના પ્રથમ બેચની આપ-લે કરી.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને નેક્સપેરિયા બી.વી. એ સેમિકન્ડક્ટર વેફર મેન્યુફેક્ચરિંગ, એસેમ્બલી અને ટેસ્ટ, ટેકનોલોજી સહયોગ અને ઇનોવેશનને આવરી લેતા MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને એસેન્ડાસ ફર્સ્ટ સ્પેસે ધોલેરા, ગુજરાતમાં સેમિકન્ડક્ટર ફેબ સપ્લાયર ઇકોસિસ્ટમને ઝડપી બનાવવા માટે 363-એકરમાં વેન્ડર પાર્ક વિકસાવવા માટે MoU કર્યા.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ફુજીફિલ્મ કોર્પોરેશને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ માટે નિર્ણાયક સેમિકન્ડક્ટર મટીરીયલ્સના સ્થાનિકીકરણને સમર્થન આપવા માટે MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને જેએસઆર કોર્પોરેશને ધોલેરા, ગુજરાતમાં ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સના ફેબ માટે ફોટોરેસિસ્ટ્સ અને એડવાન્સ્ડ કેમિકલ્સના પુરવઠા માટે MoU કર્યા.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને બેસી સિંગાપોર પીટીઇ. લિમિટેડે ભારતમાં એડવાન્સ્ડ સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ ક્ષમતાઓના નિર્માણ પર કેન્દ્રિત MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર લેબોરેટરી (SCL) એ સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન સર્વિસિસ, પ્રોસેસ ટેકનોલોજી, સપ્લાય-ચેઇન લોકલાઇઝેશન અને ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટને આવરી લેતા MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ગતિ શક્તિ વિશ્વવિદ્યાલયે, L&T એજ્યુટેક અને જેકોબ્સ સોલ્યુશન્સના સહયોગથી, સેમિકન્ડક્ટર ફેસિલિટી એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સિસ્ટમ્સમાં ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ માટે MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• કેનેસ સેમિકોન અને ઓપ્ટોએમએલ ઇન્ડિયાએ એડવાન્સ્ડ સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ અને સિસ્ટમ-ઓન-મોડ્યુલ સોલ્યુશન્સ સંયુક્ત રીતે વિકસાવવા માટે MoU કર્યા.
• કેનેસ સેમિકોન, ગ્રીડક્રેસ્ટ ટેકનોલોજીસ અને સેન્સેસેમીએ પેકેજિંગ, એસેમ્બલી અને ટેસ્ટિંગમાં તકો શોધવા માટે MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન અને ઇન્ટેલ ઇન્ડિયાએ ‘ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ સેમિકન્ડક્ટર્સ’ કોર્સ શરૂ કર્યો.
• ઇન્ટેલ ઇન્ડિયા અને ન્યૂ એજ મેકર્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (NAMTECH) એ AI અને સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજીમાં ભવિષ્ય માટે તૈયાર વર્કફોર્સ વિકસાવવા માટે MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• હોરિબા (HORIBA) એ તેના હોરિબા કોચ અનુભવ કેન્દ્ર (HORIBA KOACH Experience Centre) નું ઉદ્ઘાટન કર્યું.
• સેન્સેસેમી ટેકનોલોજીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, બેંગલુરુ અને ગ્રીડક્રેસ્ટ ટેકનોલોજીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, દિલ્હીએ સ્માર્ટ મીટરિંગ સોલ્યુશન્સ માટે MoU માં પ્રવેશ કર્યો.
• સમગ્ર દેશમાં ચિપ-ડિઝાઇન ક્ષમતાઓ સુધી પહોંચનો વિસ્તાર કરવા અને સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇનનું લોકશાહીકરણ કરવા માટે છ ચિપઇન (ChipIN) પ્રાદેશિક કેન્દ્રોની જાહેરાત કરવામાં આવી.
• શિન્ડેન્ગેન ઇલેક્ટ્રિક મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની, જાપાન સાથે CDIL સેમિકન્ડક્ટર્સના કોમર્શિયલ ઉત્પાદન અને પેકેજિસના વિકાસ માટેના જોડાણની જાહેરાત.

ભારતની સેમિકન્ડક્ટર યાત્રા ફૂલ-સ્ટેક ઇકોસિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહી છે

મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ અત્યંત જટિલ છે અને તેના માટે વેલ્યુ ચેઇનના બહુવિધ સ્તરોમાં સતત પ્રયાસોની જરૂર છે. તેથી સેમિકોન 2.0 ને માત્ર ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં જ નહીં પરંતુ ડિઝાઇન, ઇક્વિપમેન્ટ, મટીરીયલ્સ, એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગ, સંશોધન, ટેલેન્ટ અને સપ્લાય ચેઇનમાં પણ ક્ષમતાઓ બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતની સેમિકન્ડક્ટર યાત્રા માટે આગામી દાયકાઓમાં સતત વિકાસને સમર્થન આપવા સક્ષમ ઇકોસિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કેલિબ્રેટેડ અને લાંબા ગાળાના અભિગમની જરૂર પડશે.

સેમિકોન 2.0 હેઠળ સરકારના અભિગમનો ઉદ્દેશ્ય ઉચ્ચ ગુણવત્તાની રોજગારીનું સર્જન કરતી વખતે અને સ્થાનિક ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરતી વખતે ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઇનમાં એક વિશ્વસનીય અને સ્થિતિસ્થાપક સહભાગી તરીકે ઉભરી આવવા માટે સક્ષમ બનાવવાનો છે.

સેમિકોન ઇન્ડિયા 2026 જે યશોભૂમિ, નવી દિલ્હી ખાતે 19મી સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલશે, તેમાં 600 થી વધુ ભાગ લેનારી કંપનીઓ છે અને તેમાં 52 દેશોના પ્રતિનિધિઓ, 400 થી વધુ એક્ઝિક્યુટિવ્સ અને 150 થી વધુ વક્તાઓ સાથે આશરે 50,000 મુલાકાતીઓને આકર્ષવાની અપેક્ષા છે. આ પ્રદર્શનમાં જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, મલેશિયા, નેધરલેન્ડ, સિંગાપુર અને સ્વીડનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા છ કન્ટ્રી પેવેલિયન છે, જેની સાથે 12 સ્ટેટ બૂથ, એક સ્ટાર્ટઅપ પેવેલિયન, ઇનોવેશન શોકેસ, સ્ટુડન્ટ હેકાથોન અને વર્કફોર્સ ડેવલપમેન્ટ પેવેલિયન છે.

SM/JY/JD