નીતિ આયોગના વાઇસ-ચેરમેન શ્રી અશોક કુમાર લાહિરીએ, નીતિ આયોગના CEO અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે 16મી સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતે નાણાકીય વર્ષ 2027ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (એપ્રિલ-જૂન 2026) માટે “ટ્રેડ વોચ ક્વાર્ટરલી” પ્રકાશની નવીનતમ આવૃત્તિ બહાર પાડી.

ટ્રેડ વોચ ક્વાર્ટરલીની નવીનતમ આવૃત્તિ વધતી જતી ભૌગોલિક રાજકીય અને વેપાર નીતિની અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક અને સ્થાનિક વેપારના વલણોનું વ્યાપક મૂલ્યાંકન પૂરું પાડે છે, જ્યારે વૈશ્વિક વેપાર સ્થિતિસ્થાપક રહ્યો છે. કેલેન્ડર વર્ષ 2026ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં વૈશ્વિક ચીજવસ્તુઓનો વેપાર $13.7 ટ્રિલિયને પહોંચ્યો હતો, જેમાં વાર્ષિક ધોરણે 12.5% નો વૃદ્ધિ દર નોંધાયો હતો, જ્યારે સેવાઓનો વેપાર 10.5% વધ્યો હતો. આ પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચે, ભારતનો મર્ચેન્ડાઇઝ અને સેવાઓનો વેપાર વિસ્તારવાનું ચાલુ રહ્યું, જેમાં નાણાકીય વર્ષ 27 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં કુલ વેપાર $506.9 બિલિયને પહોંચ્યો, જે વાર્ષિક ધોરણે 15.5% ની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ આવૃત્તિનું વિષયગત ફોકસ ભારતનો ધાતુઓ અને અયસ્કનો વેપાર છે, જે મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન અને અદ્યતન ઉદ્યોગો માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર છે. આ અભ્યાસ ધાતુઓ અને અયસ્કમાં ભારતની નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા અને વધતી જતી આયાત નિર્ભરતાની તપાસ કરે છે, જેમાં ક્રાંતિકારી ખનિજો (ક્રિટિકલ મિનરલ્સ) અને ઉચ્ચ-મૂલ્ય ધરાવતા નોન-ફેરસ ધાતુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે સ્થાનિક મૂલ્ય વર્ધન, રોકાણ, બજારનું વૈવિધ્યીકરણ અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટે માળખાકીય મર્યાદાઓ અને તકોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.

પેટ્રોલિયમ પેદાશો, સ્ટીલ, એન્જિનિયરિંગ સામાન અને ઓટોમોબાઇલ્સના શિપમેન્ટમાં થયેલા વધારાને ટેકો મળીને, મિનરલ ફ્યુઅલ્સ, ઇલેક્ટ્રિકલ મશીનરી, ન્યુક્લિયર રિએક્ટર્સ, આયર્ન અને સ્ટીલ, અને વાહનોના નેતૃત્વમાં નાણાકીય વર્ષ 27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતની મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસ મજબૂત રીતે વધી હતી. કેપિટલ ગુડ્ઝ, ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકો અને તાંબામાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ સાથે આયાતે ભારતની ઔદ્યોગિક અને ઊર્જા જરૂરિયાતોને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. આ વલણ સ્થાનિક રોકાણ પ્રવૃત્તિની શક્તિ, વિસ્તારતી ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને વૈશ્વિક મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓ સાથે ભારતીય ઉદ્યોગના વધતા એકીકરણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

સિંગાપોરમાં નિકાસમાં મજબૂત વૃદ્ધિની સાથે, તાંઝાનિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકા ટોચના દસ બજારોમાં ઉભરી આવવા સાથે, ભારતના નિકાસ ગંતવ્યોનું વૈવિધ્યીકરણ ચાલુ રહ્યું. લેટિન અમેરિકા અને પશ્ચિમ આફ્રિકામાંથી આયાતમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જેને અંશતઃ ક્રૂડ ઓઇલ સોર્સિંગના વૈવિધ્યીકરણ દ્વારા ટેકો મળ્યો છે, જેનાથી ભારતના આયાત બાસ્કેટમાં સ્થિતિસ્થાપકતા અને સુગમતા વધી છે. તે જ સમયે, પૂર્વોત્તર એશિયા, પશ્ચિમ એશિયા-GCC અને એશિયાન આયાતના મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોતો રહ્યા, જે મળીને ભારતની કુલ આયાતના આશરે અડધા હિસ્સા માટે જવાબદાર છે. એફટીએ (FTA) ભાગીદારો સાથેના વેપારે પણ વધુ ગતિ પ્રાપ્ત કરી, જેમાં નિકાસમાં 36.3% અને આયાતમાં 10.0% નો વધારો થયો, જે આર્થિક ભાગીદારીને મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક વેપાર અને પુરવઠા શ્રૃંખલાઓ સાથે ભારતના ઊંડા એકીકરણને દર્શાવે છે.

ડિજિટલી ડિલિવર્ડ સર્વિસિસ (DDS) માં ભારતની સ્થિતિ પણ મજબૂત થઈ છે, જેમાં નિકાસ 2024માં $277 બિલિયનથી વધીને 2025માં $317 બિલિયન થઈ છે, જે વાર્ષિક ધોરણે 15% નો વધારો દર્શાવે છે. પરિણામે ભારત અમેરિકા, યુકે અને આયર્લેન્ડ પછી પાંચમા ક્રમના સૌથી મોટાથી વધીને ચોથો સૌથી મોટો DDS નિકાસકાર બન્યો છે.

ભારતના ધાતુઓ અને અયસ્કના વેપાર પર આ આવૃત્તિનું થીમેટિક ફોકસ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ, એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન અને અદ્યતન ઉદ્યોગો માટે ક્ષેત્રના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે. ધાતુઓની નિકાસ 2025 માં $34.8 બિલિયને પહોંચી હતી, જેમાં આયર્ન અને સ્ટીલ, આયર્ન અને સ્ટીલની વસ્તુઓ અને એલ્યુમિનિયમ મળીને નિકાસના આશરે 78% હિસ્સો ધરાવે છે. ભારતે આ વિભાગોમાં મજબૂત સ્પર્ધાત્મકતા સ્થાપિત કરી છે, જે વધુ વિસ્તરણ અને મૂલ્ય વર્ધન માટે એક સબળ પાયો પૂરો પાડે છે. તે જ સમયે, ઉચ્ચ-મૂલ્ય ધરાવતી બિન-લોહ ધાતુઓ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો માટે વિકસતી વૈશ્વિક માંગ ભારત માટે તેની ક્ષમતાઓને ઊંડી બનાવવા, સ્થાનિક મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓને વધારવા અને આ વ્યૂહાત્મક તથા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં તેની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે નોંધપાત્ર તકો રજૂ કરે છે.

ધાતુઓ અને અયસ્કની આયાત 2015માં $32.2 બિલિયનથી વધીને 2025માં $60.5 બિલિયન થઈ ગઈ છે, જે ભારતના વિસ્તારતા મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ અને એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન જરૂરિયાતોને અનુરૂપ, ખાસ કરીને કોપર, લિથિયમ, કોબાલ્ટ અને નિકલ જેવા મુખ્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યૂહાત્મક ખનિજોની વધતી જતી માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ વિકસતી માંગ સ્થાનિક અન્વેષણ, પ્રોસેસિંગ અને વિશિષ્ટ ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની અને ધાતુઓ અને ખનિજોની મૂલ્ય શ્રૃંખલામાં મૂલ્ય વર્ધન વધારવાની નોંધપાત્ર તકો પર ભાર મૂકે છે.

'માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 1957' હેઠળના તાજેતરના સુધારાઓ - જેમાં 'MMDR સુધારા અધિનિયમ, 2026'નો સમાવેશ થાય છે - નાણાકીય અનુમાનિતતાને મજબૂત બનાવી શકે છે અને સંશોધન, ખાણ વિકાસ તથા મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના ક્ષેત્રમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. તે જ સમયે, યુરોપિયન યુનિયનનું કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (EU CBAM) સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમની નિકાસની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. સંસાધન સુરક્ષા, સુવ્યવસ્થિત પ્રક્રિયાઓ, ઓછો લોજિસ્ટિક્સ અને ફાઇનાન્સિંગ ખર્ચ, ટ્રેડ સેફગાર્ડ્સ, અક્ષય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) નો ઉપયોગ, CBAM ની સજ્જતા, અદ્યતન સામગ્રી અને ક્રાંતિકારી ખનિજોનું રિસાયક્લિંગ આવરી લેતો એક સંકલિત મૂલ્ય-શ્રૃંખલા અભિગમ વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.

આ પ્રસંગે બોલતા શ્રી અશોક કુમાર લાહિરીએ જણાવ્યું હતું કે "ભારતની વેપાર સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટે નિકાસ બજારો અને ઉત્પાદનોનું સતત વૈવિધ્યીકરણ, વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓ સાથે ઊંડું એકીકરણ, વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં મજબૂત સ્થાનિક ક્ષમતાઓ અને કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં અસરકારક રીતે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ બનાવે તેવા નીતિગત વાતાવરણની જરૂર પડશે."

આ આવૃત્તિ નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગ, સંશોધકો અને શૈક્ષણિક સંસ્થા માટે એક મૂલ્યવાન સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે, જે ડેટા-આધારિત આંતરદ્રષ્ટિ અને ભવિષ્યલક્ષી નીતિગત ભલામણો પૂરી પાડે છે જેથી કરીને માહિતીપ્રદ નિર્ણય લેવામાં અને વિકસતા વૈશ્વિક પરિદ્રશ્યમાં ભારતની વેપાર સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવામાં મદદ મળી શકે.

સંપૂર્ણ પ્રકાશન આ સરનામે મેળવી શકાય છે: https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2026-09/Trade-Watch-Quarterly-January-March-Q1-FY27.pdf

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2310970) મુલાકાતી સંખ્યા : 18