કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહ સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બરના રોજ મુંબઈ ખાતે હિન્દી દિવસ 2026 અને 6ઠ્ઠા અખિલ ભારતીય રાજભાષા સંમેલનના ઉદ્ઘાટન સત્રને સંબોધિત કરશે. આ પ્રસંગે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી, બંને ઉપમુખ્યમંત્રીઓ, અનેક સંસદસભ્યો, વિવિધ ક્ષેત્રોના પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનો, વિદ્વાનો, સાહિત્યકારો, શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ વિભાગો અને મંત્રાલયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહેશે. આ કાર્યક્રમ મહારાષ્ટ્રની સમૃદ્ધ ભાષાકીય, સાંસ્કૃતિક અને સાહિત્યિક પરંપરાઓ સાથે હિન્દીના જીવંત સંબંધને પણ ઉજાગર કરશે.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીથી પ્રેરિત થઈને અને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહના કુશળ માર્ગદર્શન હેઠળ, ગૃહ મંત્રાલય (MHA) ના રાજભાષા વિભાગ દ્વારા 2021 થી દર વર્ષે અખિલ ભારતીય રાજભાષા સંમેલનોનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. વારાણસીથી શરૂ થયેલી આ યાત્રા સુરત, પુણે, નવી દિલ્હી અને ગાંધીનગર થઈને આ વર્ષે મહારાષ્ટ્રના નવી મુંબઈ પહોંચી છે.

બે દિવસીય કાર્યક્રમના ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહ દ્વારા વર્ષ 2025–26 માટેના ‘રાજભાષા ગૌરવ’ અને ‘રાજભાષા કીર્તિ’ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવશે. રાજભાષાના ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરનાર અને નોંધપાત્ર યોગદાન આપનાર સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓને આ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવશે.

ઉદ્ઘાટન સત્ર અને અન્ય સત્રો દરમિયાન કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પુસ્તકો અને પ્રકાશનોનું વિમોચન પણ કરવામાં આવશે. આમાં રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ’ પર કેન્દ્રિત રાજભાષા વિભાગના સામયિક ‘રાજભાષા ભારતી’નો વિશેષ સ્મારક અંક; ‘ભારતીય જ્ઞાન તંત્ર: સ્રોત ઔર સ્વરૂપ’; ‘શિવ અનાદિ હૈં, અનંત હૈં’; અને જેલના કેદીઓના લખાણોનું સંકલન ‘અંધેરોં સે ઉજાલો તક’ નો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રકાશનો ભારતીય સંસ્કૃતિ, જ્ઞાન પરંપરા, સાહિત્ય અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિના વિવિધ અસંખ્ય પાસાઓને સામે લાવે છે. અન્ય અનેક સંગઠનો અને સંસ્થાઓના પુસ્તકો અને સામયિકોનું પણ વિમોચન કરવામાં આવશે.

આ વર્ષના સંમેલનનું વિશેષ આકર્ષણ રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ’ પર કેન્દ્રિત એક વિશેષ ચર્ચા સત્ર હશે. ‘વંદે માતરમ’ માત્ર એક ગીત નથી રહ્યું, પરંતુ તે ભારતની સ્વતંત્રતાની ચેતના, રાષ્ટ્રીય સ્વાભિમાન અને માતૃભૂમિ પ્રત્યેના સમર્પણની શક્તિશાળી અભિવ્યક્તિ રહ્યું છે. આ વિશેષ સત્રમાં જાણીતા પ્લેબેક ગાયક શ્રી હરિહરન, વરિષ્ઠ પત્રકાર અને લેખક શ્રી નીલેશ મિશ્રા, અને ‘વંદે માતરમ’નો અભ્યાસ કરી રહેલા શ્રી અખિલેશ મિશ્રા ચર્ચામાં ભાગ લેશે. આ ઉપરાંત, ‘વંદે માતરમ’ના સંશોધક શ્રી મિલિંદ પ્રભાકર સબનિસ અન્ય એક સત્રમાં આ રાષ્ટ્રીય ગીતના ઐતિહાસિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક પાસાઓ પર પ્રકાશ પાડશે. આ કાર્યક્રમમાં ‘વંદે માતરમ’ના રચયિતા શ્રી બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની પાંચમી પેઢીના વંશજ શ્રી જોયદીપ ચટ્ટોપાધ્યાયની પણ ખાસ ઉપસ્થિતિ રહેશે. તેમની ઉપસ્થિતિ આ કાર્યક્રમને વિશેષ ઐતિહાસિક અને ભાવનાત્મક મહત્વ આપશે. આ સત્રો દ્વારા, ‘વંદે માતરમ’એ ભારતીય જનમાનસમાં રાષ્ટ્રીય ચેતનાને કેવી રીતે વાચા આપી અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામથી લઈને આજ સુધી તેની પ્રાસંગિકતા કેવી રીતે સતત જળવાઈ રહી છે તે અંગે વિચારમંથન કરવામાં આવશે.

સંમેલનમાં નગર રાજભાષા અમલીકરણ સમિતિઓ (TOLICs/NARAKAS) ની ભૂમિકા પર એક વિશેષ સત્ર પણ આયોજિત કરવામાં આવશે. નરાકાસ (NARAKAS) એ એક મજબૂત અને સશક્ત એકમ છે જે જમીની સ્તરે રાજભાષા હિન્દીના અમલીકરણને આગળ ધપાવે છે. આ સત્રમાં નરાકાસની કામગીરી અને સિદ્ધિઓ તથા રાજભાષા અમલીકરણમાં તેની ભૂમિકા વિશે ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવશે, અને ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરનાર નરાકાસનું સન્માન પણ કરવામાં આવશે.

15 સપ્ટેમ્બરના રોજ ભોજન વિરામ પછી યોજાનારા વિશેષ સત્રમાં જાણીતા ગીતકાર અને લેખક શ્રી મનોજ મુંતશિર ઉપસ્થિત રહેશે. દેશભક્તિ અને રાષ્ટ્રપ્રેમની ભાવનાથી સભર પોતાના ગીતો માટે વિશેષ લોકપ્રિય શ્રી મુંતશિર આ પ્રસંગે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરશે. આ સત્ર સંમેલનની સાંસ્કૃતિક અને ભાવનાત્મક ગરિમાને વધુ સમૃદ્ધ બનાવશે. ત્યારબાદ, મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા એક ભવ્ય સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવશે, જેમાં મહારાષ્ટ્રની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક અને કલાત્મક પરંપરાઓની વિવિધ ઝાંખીઓ જોવા મળશે.

સંમેલન સ્થળે એક વિશેષ પ્રદર્શન પણ યોજાઈ રહ્યું છે, જેમાં વિવિધ સંસ્થાઓ, સંગઠનો, બેંકો અને મંત્રાલયો દ્વારા સ્ટોલ ઊભા કરવામાં આવશે. પ્રદર્શન સ્થળે મહારાષ્ટ્ર સરકારના બે વિશેષ સ્ટોલ, અને રાજભાષા વિભાગ તથા પ્રકાશન વિભાગના સ્ટોલ સહિત કુલ 32 સ્ટોલ ઊભા કરવામાં આવશે. આ સ્ટોલ્સ દ્વારા, હિન્દી અને ભારતીય ભાષાઓ સંબંધિત વિવિધ સંસ્થાઓની કામગીરી, પ્રકાશનો, પહેલો અને સિદ્ધિઓ પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.

બે દિવસીય સંમેલન દરમિયાન, રાજભાષા, લોકભાષા અને સંપર્ક ભાષા તરીકે હિન્દીના વિકાસ; ભારતીય ભાષાઓ સાથે તેના સમન્વય; ટેકનોલોજી અને ભાષા, અનુવાદ, સાહિત્ય અને હિન્દીના વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસારને લગતા વિવિધ વિષયો પર વિચારમંથન કરવામાં આવશે.

બંધારણની કલમ 343 દેવનાગરી લિપિમાં હિન્દીને સંઘની રાજભાષા તરીકે પ્રદાન કરે છે, જ્યારે કલમ 351 હિન્દીના પ્રોત્સાહન, વિકાસ અને સમૃદ્ધિની જવાબદારી સંઘ પર મૂકે છે. રાજભાષા વિભાગ આ બંધારણીય જવાબદારીઓ નિભાવવા માટે સતત કાર્યરત છે. આ ક્રમમાં, આયોજિત થઈ રહેલું છઠ્ઠું અખિલ ભારતીય રાજભાષા સંમેલન હિન્દીની સાથે તમામ ભારતીય ભાષાઓ વચ્ચે સમન્વય, સંવાદ અને ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાની તક પૂરી પાડશે.

SM/IJ/JD