નવી દિલ્હીમાં આજે ડ્રાયલેન્ડ કોંગ્રેસ 2026ના બીજા દિવસે ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) અને ઇન્ટરનેશનલ ક્રોપ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ધ સેમી-અરિડ ટ્રોપિક્સ (ICRISAT) વચ્ચેના 50 વર્ષના સહયોગની સ્મૃતિમાં એક વિશેષ સત્ર યોજાયું હતું. આ સત્રમાં બંને સંસ્થાઓના ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન નેતાઓને પાંચ દાયકાની ભાગીદારી પર પ્રકાશ પાડવા અને સહયોગને મજબૂત કરવા તથા વિકસિત ભારત 2047 તરફ કૃષિ પરિવર્તનને ઝડપી બનાવવા માટેના રોડમેપ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

વિશેષ સત્રની સહ-અધ્યક્ષતા આઈસીએઆરના ભૂતપૂર્વ મહાનિદેશક ડૉ. આર. એસ. પરોડા અને ઈક્રીસેટના ભૂતપૂર્વ મહાનિદેશક ડૉ. વિલિયમ ડી. દારે કરી હતી. ડેરે (DARE) ના ભૂતપૂર્વ સચિવ અને આઈસીએઆરના ભૂતપૂર્વ મહાનિદેશક ડૉ. પંજાબ સિંહ; ઈક્રીસેટના ભૂતપૂર્વ ઉપ-મહાનિદેશક ડૉ. સી. એલ. એલ. ગૌડા; આઈસીએઆરના ક્રોપ સાયન્સના ભૂતપૂર્વ ઉપ-મહાનિદેશક ડૉ. ટી. આર. શર્મા; અને આઈસીએઆરના ક્રોપ સાયન્સના ભૂતપૂર્વ ઉપ-મહાનિદેશક ડૉ. સ્વપન દત્ત સહિત આઈસીએઆર અને ઈક્રીસેટના ભૂતપૂર્વ નેતાઓએ ભાગીદારીના વિકાસ અને સિદ્ધિઓ પર પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા.

કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગ (DARE) ના સચિવ અને આઈસીએઆરના મહાનિદેશક ડૉ. એમ. એલ. જાટે ભાગીદારી માટે વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણ પૂરો પાડ્યો હતો અને ઉભરતા કૃષિ પડકારોને ઉકેલવા અને વધુ મોટો પ્રભાવ ઊભો કરવા માટે આઈસીએઆર અને ઈક્રીસેટની પૂરક શક્તિઓનો લાભ લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું, "અમે ભાગીદારીનું મૂલ્ય સમજીએ છીએ, અમે ભાગીદારીને ટેકો આપીએ છીએ, અને અમે ભાગીદારીને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખીશું. આઈસીએઆર અને ઈક્રીસેટની પૂરક શક્તિઓનો લાભ લઈને, અમે મોટા પડકારોનો સામનો કરી શકીએ છીએ અને આવનારા વર્ષોમાં વધુ મોટો પ્રભાવ ઊભો કરી શકીએ છીએ."

આગળ જોતાં, આઈસીએઆરના ક્રોપ સાયન્સના ઉપ-મહાનિદેશક ડૉ. ડી. કે. યાદવ અને ઈક્રીસેટના એક્સીલેરેટેડ ક્રોપ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટના ગ્લોબલ રિસર્ચ પ્રોગ્રામ ડિરેક્ટર ડૉ. રમણ બાબુએ વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓનો લાભ લેવા અને સંશોધનને વધુ પ્રભાવમાં પરિવર્તિત કરવા પર ભાર મૂકવાની સાથે વિકસિત ભારત 2047 તરફ આઈસીએઆર-ઈક્રીસેટ સહયોગને મજબૂત કરવા માટેનો રોડમેપ રજૂ કર્યો હતો.

કોંગ્રેસના બીજા દિવસે "સ્થિતિસ્થાપક શુષ્ક જમીન ખેતી પદ્ધતિઓની પુનઃકલ્પના," "ગ્લોબલ સાઉથમાં બિયારણ પદ્ધતિઓનું પરિવર્તન," અને "લિંગ અને યુવા-કેન્દ્રિત પરિવર્તન" પર ત્રણ વિષયાંતર પેનલ ચર્ચાઓ પણ યોજાઈ હતી. આ ચર્ચાઓમાં નાના ખેડૂતો માટે સંકલિત અને આબોહવા-સ્માર્ટ અભિગમો, એશિયા અને આફ્રિકામાં બિયારણ વિતરણ પદ્ધતિઓ અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવી, અને શુષ્ક જમીન કૃષિ-ખાદ્ય પદ્ધતિઓમાં સમાવેશી નીતિઓ, નેતૃત્વ અને યુવાનોની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ વિચાર-વિમર્શને સ્થિતિસ્થાપક શુષ્ક જમીન ખેતી પદ્ધતિઓ, ગ્લોબલ સાઉથમાં બિયારણ પદ્ધતિઓ અને લિંગ- અને યુવા-કેન્દ્રિત પરિવર્તનને આવરી લેતા સમાંતર તકનીકી સત્રો દ્વારા પૂરક બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ સત્રોમાં સંશોધકો, નીતિ નિર્માતાઓ, વિકાસ ભાગીદારો અને અન્ય હિતધારકોને સ્થિતિસ્થાપકતા મજબૂત કરવા, કૃષિ ક્ષેત્રે નવા ઉમેરાઓ સુધી પહોંચ સુધારવા અને શુષ્ક જમીનની કૃષિમાં મહિલાઓ અને યુવાનોની વધુ ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટેના અભિગમો પર ચર્ચા કરવા માટે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધન વિદ્વાનો દ્વારા તેમના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને પ્રદર્શિત કરવા સાથે, કોંગ્રેસના ભાગરૂપે પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ પણ શરૂ થઈ. બેસ્ટ પોસ્ટર એવોર્ડ્સ માટે 10 અને 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ 145 થી વધુ પોસ્ટરોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે ઉભરતા સંશોધકોને તેમનું કાર્ય પ્રદર્શિત કરવા અને ભારત અને વિદેશના નિષ્ણાતો સાથે જોડાવા માટેનું એક મંચ પૂરું પાડે છે.

દિવસનું એક મુખ્ય આકર્ષણ ડેરે (DARE) ના ભૂતપૂર્વ સચિવ અને આઈસીએઆરના ભૂતપૂર્વ મહાનિદેશક ડૉ. આર. એસ. પરોડા દ્વારા "શુષ્ક જમીનની સ્થિતિસ્થાપકતાના નિર્માણ માટે કૃષિ જૈવવિવિધતા" પર આપેલું વિઝનરી વક્તવ્ય હતું. તેમણે શુષ્ક જમીન ખેતી પદ્ધતિઓની સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉપણું મજબૂત કરવા માટે કૃષિ જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ અને અસરકારક ઉપયોગના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

50-વર્ષની ભાગીદારી વિશે બોલતા, ઈક્રીસેટના મહાનિદેશક ડૉ. હિમાંશુ પાઠકે જણાવ્યું હતું કે આઈસીએઆર અને ઈક્રીસેટ વચ્ચેના સહયોગે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને પ્રભાવમાં પરિવર્તિત કર્યું છે અને આગામી તબક્કામાં ભારતમાં અને તે સિવાયના શુષ્ક વિસ્તારોના પરિવર્તનને ઝડપી બનાવવા માટે નવીનતા, દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગ અને સામૂહિક ક્રિયાઓને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

ડૉ. આર. એસ. પરોડાએ જણાવ્યું હતું કે 50-વર્ષનો આ માઇલસ્ટોન ભાગીદારીની સિદ્ધિઓની ઉજવણી કરવાની અને સાથે સાથે આગળ જોવાની એક તક હતી, જેમાં ઉમેર્યું હતું કે સંસાધનો, નિષ્ણાતતા અને વિઝનને એકસરખા બનાવવાથી શુષ્ક જમીન કૃષિના પરિવર્તનને ઝડપી બનાવી શકાય છે.

ડૉ. પંજાબ સિંહે છેલ્લા પાંચ દાયકા દરમિયાન આઈસીએઆર-ઈક્રીસેટ ભાગીદારી દ્વારા હાંસલ કરાયેલા નોંધપાત્ર પરિણામો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આગામી તબક્કામાં સફળ મોડલ્સને સ્કેલ કરવા પર અને સંશોધનો મોટા પાયે ખેડૂતો સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

ડૉ. વિલિયમ ડી. દારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે શુષ્ક જમીન કૃષિનું ભવિષ્ય આવક સુરક્ષા, પોષણ સુરક્ષા અને ખેતી સમુદાયોની સ્થિતિસ્થાપકતા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, મજબૂત ભાગીદારી, નવીનતા અને સ્કેલ સાથે વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓને જોડવા પર આધારિત રહેશે.

લિંગ અને યુવા-કેન્દ્રિત પરિવર્તન અંગે, ઈક્રીસેટ બોર્ડના સભ્ય પ્રો. યાયે ગસામાએ નેતૃત્વ, નવીનતા અને સાહસ દ્વારા શુષ્ક જમીનના વિસ્તારો માટેના ઉકેલો ઘડવામાં મહિલાઓ અને યુવાનોની વધુ ભાગીદારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

નાબાર્ડ (NABARD) ના ચીફ જનરલ મેનેજર ડૉ. એ. વી. ભવાની શંકરે સ્કેલેબલ નવીનતાઓને વિકસાવવાના અને તેમને વ્યક્તિગત હસ્તક્ષેપથી આગળ વધારીને સિસ્ટમ-લેવલ અને લેન્ડસ્કેપ-લેવલના અમલીકરણ તરફ લઈ જવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે કોંગ્રેસમાં થયેલી ચર્ચાઓએ વ્યાપક પ્રભાવ માટે નવીનતાઓના સ્કેલિંગને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

ડ્રાયલેન્ડ કોંગ્રેસ 2026 ના બીજા દિવસે સંસ્થાકીય ભાગીદારીને મજબૂત કરવા, વૈજ્ઞાનિક નવીનતાને ઝડપી બનાવવા, સ્થિતિસ્થાપક ખેતી અને બિયારણ પદ્ધતિઓનું નિર્માણ કરવા, અને શુષ્ક જમીન કૃષિ-ખાદ્ય પદ્ધતિઓના પરિવર્તનમાં મહિલાઓ અને યુવાનોની વધુ ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. કોંગ્રેસ વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન અને ભાગીદારીને શુષ્ક વિસ્તારો માટેના સ્કેલેબલ ઉકેલોમાં પરિવર્તિત કરવા માટેના માર્ગો પર વધુ વિચાર-વિમર્શ સાથે સમાપ્ત થશે.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2309329) મુલાકાતી સંખ્યા : 6