જે ખેડૂત હંમેશા આ દેશનું પેટ ભરતો આવ્યો છે તે હવે દેશને રોશન પણ કરી રહ્યો છે, અન્નદાતા હવે 'ઊર્જાદાતા' બની રહ્યા છે, એમ કેન્દ્રીય નવી અને નવીન ઊર્જા, શિક્ષણ અને ગ્રાહક બાબતો, અન્ન અને જાહેર વિતરણ મંત્રી શ્રી પ્રહલાદ જોશીએ આજે નવી દિલ્હીમાં 7મી એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ 2026 અગાઉ યોજાયેલા કર્ટેન-રેઝર કાર્યક્રમને સંબોધતા જણાવ્યું હતું.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે PM-KUSUM ના આગામી તબક્કામાં એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ માટે એક સમર્પિત ઘટક હશે, જે ખેડૂતોને ખેતી ચાલુ રાખવાની સાથે વીજળીમાંથી પણ કમાણી કરવા માટે સક્ષમ બનાવશે. તેમણે કહ્યું કે જમીનની માલિકી ખેડૂત પાસે જ રહે તે સુનિશ્ચિત કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ, સહકારી મંડળીઓ અને પંચાયતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે સોલર આવક એવા ખેડૂતોને વધુ આવકની સુરક્ષા પૂરી પાડી શકે છે કે જેમની કમાણી અન્યથા ચોમાસા અને બજારના ભાવ પર નિર્ભર રહે છે.

શ્રી જોશીએ જણાવ્યું હતું કે એક ખેડૂત એક જ એકર જમીનમાંથી આવકના ત્રણ સ્ત્રોત — વેચાયેલા પાકમાંથી, DISCOM ને વેચેલી વીજળીમાંથી અને ડીઝલ પર બચેલા નાણાંમાંથી મેળવી શકે છે. નાના ખેડૂત માટે, સોલર આવક એ માત્ર વધારાની આવક નથી પણ સુરક્ષા છે, એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું કે તે સારા અને ખરાબ બંને વર્ષોમાં આવકનો નિયમિત સ્ત્રોત પૂરો પાડી શકે છે.

મંત્રીશ્રીએ નોંધ્યું હતું કે ભારત પાસે વિશ્વની લગભગ 18% વસ્તી છે પરંતુ વિશ્વની 2.4% જમીન છે, જેમાં 85% થી વધુ ખેડૂતો નાના અને સીમાંત ખેડૂતો છે જેઓ 2 હેક્ટરથી ઓછી જમીનમાં ખેતી કરે છે. એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ સાથે, તેમણે કહ્યું, આપણે પાક અને સોલર પ્લાન્ટ વચ્ચે પસંદગી કરવાની જરૂર નથી, આપણે બંને એક જ સમયે કરી શકીએ છીએ. એ જ જમીન પર નીચે પાક ઉગાડવાનું ચાલુ રાખી શકાય છે, જ્યારે ઉપર સ્વચ્છ ઊર્જા ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતે ગયા વર્ષે 55.29 GW નોન-ફોસિલ ક્ષમતા ઉમેરી છે, જે કેટલાક વિકસિત દેશોની કુલ સ્થાપિત વીજ ક્ષમતા કરતાં વધુ છે: નોર્વે (40.6 GW), સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ (લગભગ 30 GW), ઓસ્ટ્રિયા (34 GW) અને બેલ્જિયમ (લગભગ 33 GW).

શ્રી જોશીએ PM-KUSUM હેઠળ થયેલી પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું હતું કે લગભગ 29 લાખ પંપોને સોલરાઇઝ કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ગયા વર્ષે, વિકેન્દ્રિત સોલરે 16.3 GW નો ફાળો આપ્યો હતો, જેમાં PM-KUSUM માંથી 7.6 GW અને રૂફટોપ સોલરમાંથી 8.7 GW નો સમાવેશ થાય છે, જે મુખ્યત્વે PM સૂર્ય ઘર મુફ્ત બીજલી યોજના હેઠળ છે, જે 5.6 મિલિયન લાભાર્થીઓને સ્પર્શી રહી છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ વિવિધ પાકો, આબોહવા અને પ્રદેશો માટે શું શ્રેષ્ઠ કામ કરે છે તે સમજવા માટે એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ પર વધુ સંશોધનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પુણેમાં BAIF ના રૂરલ ઇનોવેશન સેન્ટરનું ઉદાહરણ આપ્યું જ્યાં સંશોધકો 30 પાકો પર 17 સોલર કન્ફિગરેશન્સનું પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે, જે દરેક ખેતીની સ્થિતિ માટે પાક, પેનલની ઊંચાઈ, અંતર, ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ અને બિઝનેસ મોડેલનું યોગ્ય સંયોજન શોધવાના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.

શ્રી જોશીએ ઉદ્યોગો અને ઇનોવેટર્સ સહિતના હિસ્સેદારોને એવા માળખા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા વિનંતી કરી જે ટ્રેક્ટર અને હાર્વેસ્ટરને મુક્તપણે ફરવા દે અને સ્થાનિક હવામાન પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી શકે, ICAR, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો દ્વારા પાક-વાઇઝ અને પ્રદેશ-વાઇઝ ડેટા જનરેશન, અને પરંપરાગત સોલર સાથે ખર્ચના તફાવતને ઘટાડવા માટે માળખાકીય સુવિધાઓ, સામગ્રી અને માઉન્ટિંગ સિસ્ટમ્સમાં નવીનતા લાવવા આહ્વાન કર્યું. તેમણે કહ્યું કે ભારત પહેલાથી જ ગામડાના સ્તરે કૌશલ્યનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે અને લગભગ 70,000 સૂર્ય મિત્રોને તાલીમ આપી ચૂક્યું છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે એગ્રીવોલ્ટેઇક્સમાં ભારતનો અનુભવ ખાસ કરીને ગ્લોબલ સાઉથ માટે સુસંગત બની શકે છે, જ્યાં ખેતરો નાના હોલ્ડિંગ્સ ધરાવે છે, પુષ્કળ સૂર્યપ્રકાશ છે અને ગ્રીડ હજુ પણ સુધરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતનું માપદંડ પોસાય તેવા અને વ્યવહારુ ઉકેલો વિકસાવવાની તક પૂરી પાડે છે જેને સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથમાં અપનાવી શકાય છે.

કર્ટેન રેઝર દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ અગ્રણી પરિષદના સત્તાવાર લોગોના અનાવરણ સાથે 7મી એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ 2026 નું ટીઝર પણ લોન્ચ કર્યું હતું. નેશનલ સોલર એનર્જી ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NSEFI) નોલેજ પાર્ટનર તરીકે "ફ્યુઅલિંગ ફાર્મ ટુ ફોર્ક ઇનોવેશન્સ" થીમ પર એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ પિચ હબની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ફૂડ, ફ્યુઅલ અને ફાઇબરના 3F ફ્રેમવર્કની આસપાસ બનેલ, પિચ હબ એવા નવીન ઉકેલોને આમંત્રિત કરશે જે એગ્રીવોલ્ટેઇક્સના ભવિષ્યમાં યોગદાન આપી શકે છે.

કર્ટેન રેઝર દરમિયાન મંત્રાલયો, રાજ્યના વિભાગો, સંશોધન અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ સાથે મંત્રણા કરનારા કેટલાક રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય હિસ્સેદારો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

7મી એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ 2026 નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે 21 થી 23 ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન યોજાશે. આ ત્રણ દિવસીય આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદ એગ્રીવોલ્ટેઇક્સના ભવિષ્ય પર વિચાર-વિમર્શ કરવા અને આ ક્ષેત્રને વિસ્તારવાના માર્ગોની શોધ કરવા માટે દેશ-વિદેશના ખેડૂતો, નીતિ ઘડવૈયાઓ, સંશોધકો, ઉદ્યોગ સાહસિકો, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિનિધિમંડળો અને અન્ય હિસ્સેદારોને એકમંચ પર લાવશે.

આ કોન્ફરન્સ વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય હિસ્સેદારોને અનુભવોનું આદાન-પ્રદાન કરવા, ભાગીદારી પ્રોત્સાહિત કરવા અને કૃષિ તથા સોલર ઊર્જાને સાંકળવા માટેના વ્યવહારુ માર્ગો ઓળખવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ પૂરો પાડે તેવી અપેક્ષા છે. તે આ ક્ષેત્ર પર વૈશ્વિક ચર્ચાને આકાર આપવામાં ભારતની ભૂમિકાને મજબૂત કરવાની સાથે ખેડૂત-કેન્દ્રી, ટકાઉ અને વિસ્તરણ યોગ્ય એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ ઉકેલોને આગળ ધપાવવાનો પ્રયાસ કરશે.

 

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2308517) મુલાકાતી સંખ્યા : 7