કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ના વિઝનથી પ્રેરિત થઈને, સહકાર મંત્રાલય અને તેની સંસ્થાઓ સહકારી સભ્યોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને સહકારી ક્ષેત્રમાં જાહેર વિશ્વાસને મજબૂત કરવા માટે સમર્પિત છે. આ કટિબદ્ધતાના ભાગરૂપે, સેન્ટ્રલ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (CRCS), ડબ્લ્યુ.પી. નં. 191/2022 માં માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતના 29 માર્ચ 2023 ના આદેશ અનુસાર સુરક્ષિત, પારદર્શી અને ઓનલાઇન વ્યવસ્થા દ્વારા સહારાના કાયદેસરના થાપણદારોને પાત્ર અને સાચી બાકી રકમની ચુકવણીની સુવિધા ચાલુ રાખે છે.

આજ દિન સુધી, કુલ Rs 9,267 કરોડની રકમ 41,56,711 થાપણદારોને સીધી તેમના આધાર-સીડેડ બેંક ખાતામાં રિફંડ કરવામાં આવી છે. CRCS-સહારા રિફંડ પોર્ટલ દ્વારા પ્રોસેસિંગ માટે લગભગ 20 લાખ અરજીઓ હજુ પણ બાકી છે. પોર્ટલ હવે પુનઃસ્થાપિત થઈ જતાં, આ બાકી અરજીઓની ચકાસણી અને રિફંડ પ્રોસેસિંગ ફરી શરૂ થઈ ગયું છે.

સહારા સોસાયટીઓથી સંબંધ ન ધરાવતી કેટલીક બાબતોને કારણે નવેમ્બર 2025 માં સહારા સહકારી મંડળીઓની પરિસરો સીલ કરવામાં આવ્યા બાદ તેમની કામગીરીને અસર થઈ હતી. સોસાયટીઓને ઓપરેશનલ અને વહીવટી અવરોધોનો પણ સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેમાં હાર્ડવેર અને વાર્ષિક જાળવણી કરારો (AMCs) ને લગતી બાકી લેણી રકમ, આવશ્યક IT ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લાયસન્સનું નવીકરણ, અને માનવ સંસાધન તથા અન્ય વહીવટી મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. સામૂહિક રીતે, આ પરિબળોએ રિફંડ દાવાઓની ચકાસણી અને પ્રોસેસિંગ માટે જરૂરી સિસ્ટમોને ખોરવી નાખી હતી.

સહકાર મંત્રાલયે સહારા સોસાયટીઓની વહીવટી, નાણાકીય, ઓપરેશનલ અને ટેક્નોલોજી-સંબંધિત અડચણોને દૂર કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી જે રિફંડ પદ્ધતિને અસર કરતી હતી. સતત સંસ્થાકીય હસ્તક્ષેપ અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના અધિકારીઓ અને સત્તાવાળાઓ સહિતના હિસ્સેદારો સાથેના સંકલન દ્વારા, CRCS એ આવશ્યક સિસ્ટમો, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વહીવટી કામગીરીને લગતી અડચણોના ઉકેલમાં સુવિધા પૂરી પાડી, જેનાથી પોર્ટલ અને તેની સાથે સંકળાયેલ ચકાસણી સિસ્ટમો પુનઃસ્થાપિત થઈ શકી. આનાથી સહારા ગ્રુપની સહકારી મંડળીઓ, જેમ કે, સહારા ક્રેડિટ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ, લખનૌ; સહારાયન યુનિવર્સલ મલ્ટીપર્પઝ સોસાયટી લિમિટેડ, ભોપાલ; હમારા ઇન્ડિયા ક્રેડિટ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ, કોલકાતા; અને સ્ટાર્સ મલ્ટીપર્પઝ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ, હૈદરાબાદના સાચા થાપણદારોની કાયદેસરની લેણી રકમની પ્રોસેસિંગ ફરી શરૂ થઈ છે.

રિફંડ પ્રક્રિયા CRCS દ્વારા CRCS-સહારા રિફંડ પોર્ટલ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવી રહી છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સમગ્ર વ્યવસ્થા પારદર્શી, ડિજિટલ, કાગળરહિત અને ચકાસણી-આધારિત રહે. સરકાર દ્વારા 18 જુલાઈ 2023 ના રોજ શરૂ કરાયેલ સમર્પિત ઓનલાઇન પોર્ટલ, થાપણદારોને ભૌતિક કાગળ વગર રિફંડ અરજીઓ સબમિટ કરવા સક્ષમ બનાવે છે, સ્પષ્ટ ડિજિટલ ટ્રેઇલ જાળવી રાખીને પ્રક્રિયાને સુલભ અને અનુકૂળ બનાવે છે.

દાવાઓ આધાર e-KYC દ્વારા અને સંબંધિત સોસાયટીઓ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા ડેટા સાથે થાપણદાર, સભ્યપદ અને ખાતાની વિગતોને મેચ કરીને પ્રોસેસ કરવામાં આવે છે. ડિપોઝિટ સર્ટિફિકેટ અથવા પહોંચ અને અન્ય નિર્ધારિત દસ્તાવેજોની સુપ્રીમ કોર્ટ-નિર્દેશિત મોનિટરિંગ મિકેનિઝમ હેઠળ મંજૂર કરાયેલ સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) અનુસાર તપાસ કરવામાં આવે છે. સફળ ચકાસણી પર, પાત્ર રિફંડ રકમ સીધી થાપણદારના આધાર-સીડેડ બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.

સહકાર મંત્રાલય અને CRCS એ જરૂરી IT ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા, આવશ્યક સિસ્ટમો અને લાયસન્સનું નવીકરણ કરવા, ઓપરેશનલ અડચણો દૂર કરવા અને દાવાની પ્રોસેસિંગને અસર કરતી માનવ-સંસાધન અને વહીવટી સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટે સંગઠિત પગલાં લીધાં છે. પોર્ટલની પુનઃસ્થાપના મંત્રાલયના લોકાભિમુખ અભિગમ અને સાચા થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની સાથે બાકી અરજીઓની સરળ ચકાસણી અને પ્રોસેસિંગની સુવિધા માટે CRCS ની સતત સંસ્થાકીય જવાબદારીને દર્શાવે છે.

થાપણદારોને નવો દાવો સબમિટ કરવા માટે માત્ર સત્તાવાર CRCS-સહારા રિફંડ પોર્ટલ (https://mocrefund.crcs.gov.in) નો ઉપયોગ કરવા અને જ્યારે પણ જણાવવામાં આવે ત્યારે સબમિટ કરેલા દાવાઓમાં ભૂલો સુધારવા માટે રીસબમિશન પોર્ટલ (https://mocresubmit.crcs.gov.in) નો ઉપયોગ કરવા તથા તેમના દાવાઓ સબમિટ અથવા ફરીથી સબમિટ કરતી વખતે નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અને દસ્તાવેજની જરૂરિયાતોને અનુસરવા સલાહ આપવામાં આવે છે. આનાથી સમયસર ચકાસણી સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ મળશે અને અરજદારોને અનધિકૃત ચેનલો અથવા ગેરમાર્ગે દોરનારા દાવાઓથી બચાવી શકાશે.

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2308058) મુલાકાતી સંખ્યા : 12