સરકારે અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટેની કેન્દ્ર પુરસ્કૃત પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજના દ્વારા તેમના શૈક્ષણિક સપોર્ટને વધુ મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. આ યોજના માધ્યમિક પછી (પોસ્ટ-મેટ્રિક્યુલેશન) અને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવતા પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.

આ યોજના હેઠળ સુધારેલ બજેટ અંદાજ (Revised Budget Estimate) 2023-24માં ₹5,400 કરોડ, 2024-25 માં ₹5,500 કરોડ અને 2025-26 માં ₹6,000 કરોડ હતો. જેની સામે વાસ્તવિક ખર્ચ અનુક્રમે ₹5,475.42 કરોડ, ₹5,581.52 કરોડ અને ₹6,208.08 કરોડ થયો હતો.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને મુક્ત કરવામાં આવેલી કેન્દ્રીય સહાય 2023-24 માં ₹5,475.43 કરોડ, 2024-25 માં ₹5,562.26 કરોડ અને 2025-26 માં ₹6,186.95 કરોડ હતી. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વાઇઝ નાણાંની ફાળવણી આ યોજનાના માંગ-આધારિત સ્વરૂપ અને સંબંધિત અમલીકરણ અધિકારીઓ દ્વારા સબમિટ કરવામાં આવેલી ચકાસાયેલ શિષ્યવૃત્તિ જરૂરિયાતોને દર્શાવે છે.

2021-22 માં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ની રજૂઆત થઈ ત્યારથી, શિષ્યવૃત્તિની રકમનો કેન્દ્રીય હિસ્સો સીધો લાભાર્થીઓના આધાર-સીડેડ બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાએ શિષ્યવૃત્તિ વિતરણમાં પારદર્શિતા વધારવાની સાથે નાણાંના વધુ સરળ અને ઝડપી પ્રવાહને સુગમ બનાવ્યો છે.

આ યોજના ઓપન-એન્ડેડ અને માંગ-આધારિત છે. કેન્દ્રીય હિસ્સો મુક્ત કરવાનો આધાર સંબંધિત રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્ર દ્વારા તેનો હિસ્સો મુક્ત કરવા અને નેશનલ સ્કોલરશિપ પોર્ટલ પર પાત્ર લાભાર્થીઓનો આખરી ચકાસાયેલ ડેટા અપલોડ કરવા પર રહેલો છે.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો આ યોજના માટે અમલીકરણ એજન્સીઓ તરીકે કામ કરે છે. શિષ્યવૃત્તિ વિતરણમાં વિલંબ સહિત અમલીકરણને લગતા પ્રશ્નોની નિયમિત સમીક્ષા કરવામાં આવે છે અને પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને સમયસર લાભો પ્રક્રિયા કરી મુક્ત કરી શકાય તે માટે સંબંધિત ભાગીદારો સાથે ચર્ચા કરવામાં આવે છે.

સરકાર ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સમાન પહોંચને પ્રોત્સાહન આપવા અને અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓને તેમની શૈક્ષણિક આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ કરવામાં સપોર્ટ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2301688) आगंतुक पटल : 7