ઉદ્યોગ-સંચાલિત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું

ભારત તેના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી કરી રહ્યું છે, ત્યારે રાષ્ટ્ર આત્મનિર્ભર, સ્થિતિસ્થાપક અને વિકસતા અર્થતંત્રના પાયાને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે. સરકારે અનુપાલન બોજ ઘટાડવા, પારદર્શિતા વધારવા, ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને તમામ કદના સાહસો માટે વધુ તકો ઊભી કરવાના હેતુથી સુધારા હાથ ધર્યા છે.

આ પ્રયાસો ડિજિટલ સિંગલ-વિન્ડો સિસ્ટમ્સ, સરળ નિગમ પ્રક્રિયાઓ, વ્યાપક બજાર ઍક્સેસ, નાણાકીય સુવિધામાં સુધારો અને વિશ્વાસ-આધારિત નિયમન દ્વારા વ્યવસાય કરવાની સરળતાને આગળ ધપાવી રહ્યા છે.

ભારતના વ્યાપારિક વાતાવરણમાં સુધારો

ડિજિટલ સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સથી લઈને મોટા પાયે નિયમનકારી સફાઈ સુધી, સુધારાઓનું ધ્યાન અનુમાનિત અને સુવિધા-સંચાલિત વ્યવસાય વાતાવરણ બનાવવા પર છે.

• નેશનલ સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ (NSWS): તે એક સિંગલ વિન્ડો ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે જે વ્યવસાયિક જરૂરિયાતો અનુસાર મંજૂરીઓ ઓળખવા અને અરજી કરવામાં માર્ગદર્શન આપે છે. આ સિસ્ટમ 32 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને 34 રાજ્યોમાં મંજૂરીઓને એકીકૃત કરે છે. તે 686થી વધુ કેન્દ્રીય અને 7,498 રાજ્ય મંજૂરીઓની ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે. 2021માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, NSWS એ 8.29 લાખથી વધુ મંજૂરીઓ (નવેમ્બર, 2025) આપી છે.
• સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા (2016): આ પહેલનો ઉદ્દેશ ઉદ્યોગસાહસિકોને ટેકો આપવાનો અને એક મજબૂત સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે. તે ભારતને નોકરી શોધનારાઓ કરતાં નોકરી સર્જકોના રાષ્ટ્રમાં પરિવર્તિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. DPIIT- માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ 2016માં 502થી વધીને 12 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ 2.47 લાખથી વધુ થયા છે.

• SPICe+ ફોર્મ (2020): આ વેબ-આધારિત ફોર્મ કેન્દ્ર સરકારના ત્રણ મંત્રાલયો અને વિભાગોની 11 સેવાઓને એકસાથે લાવે છે. આ ફોર્મ 10 આવશ્યક પ્રક્રિયાઓને આવરી લે છે, જેમ કે નામ અનામત, કંપની નિગમ, DIN ફાળવણી, PAN જારી, TAN જારી, EPFO નોંધણી, ESIC નોંધણી, વ્યવસાય કર નોંધણી, બેંક ખાતું ખોલવું, GSTIN ફાળવણી, અને દિલ્હીમાં રચાયેલી બધી નવી કંપનીઓ માટે દુકાનો અને સ્થાપનાઓની પ્રથમ વખત નોંધણી. આ કંપનીઓ માટે કાગળકામનો બોજ ઘટાડે છે, સમય બચાવે છે અને પાલન ખર્ચ ઘટાડે છે.
• MCA21 V3: MCA21 પ્રોજેક્ટ એક ભવિષ્યલક્ષી અને AI-આધારિત પહેલ છે જે ભારતના કોર્પોરેટ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કંપનીઓ અને મર્યાદિત જવાબદારી ભાગીદારી (LLPs) ની નોંધણી અને કંપની રચના સંબંધિત તમામ સેવાઓ માટે થાય છે. 2021 અને 2025ની વચ્ચે, તેણે 3.84 કરોડ ફાઇલિંગ પર પ્રક્રિયા કરી, જેમાંથી 3.33 કરોડ 'સીધી પ્રક્રિયા' દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
• ઉદ્યમ નોંધણી (2020): તે MSME (માઈક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઈઝ) માટે મફત, પેપરલેસ અને સ્વ-ઘોષણા-આધારિત સિસ્ટમ પ્રદાન કરે છે. ઉદ્યોગ પોર્ટલ પર MSME નોંધણીઓ ઓક્ટોબર 2020માં 0.10 લાખથી વધીને 13 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં 9,27 લાખથી વધુ થઈ ગઈ.
• વ્યવસાય સુધારણા કાર્ય યોજના (BRAP): 2015માં શરૂ કરાયેલ, BRAP રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UT)માં નિયમોને સરળ બનાવીને અને પારદર્શિતા વધારીને વ્યવસાય કરવાની સરળતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેમાં સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ, જમીન, શ્રમ, નિરીક્ષણ, કર, પર્યાવરણીય ક્લિયરન્સ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં સુધારાઓનો સમાવેશ થાય છે.

વ્યવસાય વૃદ્ધિ માટે નાણાકીય માર્ગો ખોલી રહ્યા છે

ક્રેડિટ ગેરંટી, ડિજિટલ ધિરાણ અને પ્રાપ્તિપાત્ર ધિરાણ એમએસએમઇ માટે ઔપચારિક ધિરાણની સુલભતા સરળ બનાવી રહ્યા છે.

• પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY): PMMY (2015) ધિરાણની સુલભતાના અભાવને દૂર કરે છે. તે બિન-કોર્પોરેટ અને બિન-ખેતી આવક ઉત્પન્ન કરતી પ્રવૃત્તિઓ માટે ₹20 લાખ સુધીની કોલેટરલ-મુક્ત લોન પૂરી પાડે છે. 27 માર્ચ, 2026 સુધીમાં, આ યોજના હેઠળ તેની શરૂઆતથી ₹40.07 લાખ કરોડની લોન મંજૂર કરવામાં આવી છે, જેમાં 57.79 કરોડ લોન છે.
• ક્રેડિટ ગેરંટી યોજના: તે MSMEsને કોઈપણ કોલેટરલ અથવા તૃતીય-પક્ષ ગેરંટી વિના ક્રેડિટ મેળવવામાં મદદ કરે છે અને ₹10 કરોડ સુધીની ક્રેડિટ સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં, ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ ટ્રસ્ટ ફોર માઇક્રો એન્ડ સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝ (CGTMSE) એ ₹13.67 લાખ કરોડના કુલ કવરેજને મંજૂરી આપી હતી, જેમાં 1.41 કરોડ ગેરંટીનો લાભ મળ્યો હતો.
• ક્રેડિટ એસેસમેન્ટ મોડેલ (CAM): જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ 2025માં CAM  શરૂ કર્યું. આ મોડેલ MSME લોનના સ્વચાલિત મૂલ્યાંકન માટે ડિજિટલી કેપ્ચર અને ચકાસણીયોગ્ય ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે. એપ્રિલ અને ડિસેમ્બર 2025 ની વચ્ચે, આ મોડેલ હેઠળ ₹52,300 કરોડથી વધુ મૂલ્યની 3.96 લાખથી વધુ MSME અરજીઓ મંજૂર કરવામાં આવી હતી.
• TReDS (ટ્રેડ રીસીવેબલ્સ ડિસ્કાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ): TReDS એક ઇલેક્ટ્રોનિક પ્લેટફોર્મ છે જે બહુવિધ ફાઇનાન્સર્સ દ્વારા MSME ટ્રેડ રીસીવેબલ્સના ફાઇનાન્સિંગ અને ડિસ્કાઉન્ટિંગની સુવિધા આપે છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં TReDS ને મજબૂત બનાવવા માટે પગલાં સૂચવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ઇન્વોઇસ ડિસ્કાઉન્ટિંગ માટે ક્રેડિટ ગેરંટી સિસ્ટમ અને સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝને સંડોવતા વ્યવહારો માટે તેનો ઉપયોગ શામેલ છે. પ્લેટફોર્મ સતત મજબૂત બન્યું છે; ઇન્વોઇસ ડિસ્કાઉન્ટિંગ 2021-22માં ₹40,000 કરોડથી વધીને 2025-26માં ₹3.47 લાખ કરોડ થવાનો અંદાજ છે.

નિયમ પાલનથી ટ્રસ્ટ-આધારિત શાસન સુધી

ભારતમાં નિયમનકારી સુધારા હવે ફક્ત પ્રક્રિયાઓને ડિજિટાઇઝ કરવા, બિનજરૂરી આવશ્યકતાઓ ઘટાડવા, નાની ભૂલોને ગુનાહિત ન કરવા અને વ્યવસાયોમાં વધુ નિશ્ચિતતા લાવવાથી આગળ વધી રહ્યા છે.

• જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓનો સુધારો) અધિનિયમ, 2026: તે 23 મંત્રાલયો હેઠળના 79 કેન્દ્રીય કાયદાઓમાં 717 જોગવાઈઓને ગુનાહિત ન કરવા અને 784 જોગવાઈઓમાં સુધારો કરે છે. તે નાની અને તકનીકી ભૂલો માટે ગુનાહિત જવાબદારી ઘટાડીને વિશ્વાસ-આધારિત શાસનને મજબૂત બનાવે છે.
• નિયમનકારી પાલન બોજ: આ પહેલ નિયમોને સરળ બનાવે છે અને પાલન ખર્ચ ઘટાડવા અને વ્યવસાય કરવાની સરળતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે બિનજરૂરી આવશ્યકતાઓને ઘટાડે છે. નવેમ્બર 2025 સુધીમાં, 47,000થી વધુ પાલન આવશ્યકતાઓ ઘટાડવામાં આવી છે, જેમાં 16,108 સરળ, 22,287 ડિજિટાઇઝ્ડ, 4,458 ડિક્રિમિનલાઇઝ્ડ અને 4,270 જૂના નિયમો દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
• GST 2.0: 2017માં રજૂ કરાયેલ, GST એ બહુવિધ પરોક્ષ કરને એકીકૃત રાષ્ટ્રીય કર માળખા સાથે બદલ્યા. સપ્ટેમ્બર 2025માં જાહેર કરાયેલા સુધારાઓએ દરોને વધુ તર્કસંગત બનાવ્યા અને સરળ બે-દર માળખામાં ખસેડ્યા, જેનાથી પાલન અને વ્યવહાર ખર્ચમાં ઘટાડો થયો. નોંધાયેલા કરદાતાઓની સંખ્યા 2017માં આશરે 60 લાખથી વધીને 31 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં 1.68 કરોડ વધુ થઈ ગઈ, જે અર્થતંત્રના વધુ ઔપચારિકરણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
• ફેસલેસ એસેસમેન્ટ સ્કીમ: આ સ્કીમ કરદાતાઓ અને કર અધિકારીઓ વચ્ચે સામ-સામેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ અથવા શારીરિક સંપર્કને દૂર કરે છે. સ્વચાલિત કેસ પસંદગી, રેન્ડમ ફાળવણી અને કેન્દ્રિયકૃત કરદાતા સંચાર સેલ વારંવાર ઓફિસ મુલાકાતો અને રાહ જોવાનો સમય ઘટાડે છે. આ અભિગમ પ્રમાણિત, વાજબી અને સુસંગત કર મૂલ્યાંકનને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે કર પાલનને વધુ કાર્યક્ષમ અને પારદર્શક બનાવે છે.

ભારતીય વ્યવસાયો માટે બજારોનું વિસ્તરણ

ભારતની ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધાઓ કંપનીઓ માટે નવા બજારો ખોલી રહી છે. લોજિસ્ટિક્સ અને મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટીમાં રોકાણ વ્યવસાયોને માલ ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે પહોંચાડવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

• સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ (GeM) (2016): GeM સરકારી ખરીદીને ડિજિટાઇઝ કરે છે અને વ્યવસાયોની વિશાળ શ્રેણી માટે બજાર ઍક્સેસને વિસ્તૃત કરે છે. 6 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, GeM 137,000થી વધુ સરકારી ખરીદી સંસ્થાઓને આશરે 25 લાખ વિક્રેતાઓ અને સેવા પ્રદાતાઓ સાથે જોડે છે. તેણે ₹20 લાખ કરોડથી વધુની કુલ ખરીદીને સરળ બનાવી છે. 2025-26માં, 75 લાખથી વધુ ઓર્ડર પૂર્ણ થયા હતા.

 

• પીએમ ગતિશક્તિ (2021): તે એકીકૃત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા સંકલિત માળખાગત આયોજન અને મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટીને સક્ષમ બનાવે છે. આ પ્લેટફોર્મ 58 મંત્રાલયો/વિભાગો અને 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 3,291 ડેટા સ્તરો સાથે એકસાથે લાવે છે. ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં, નેટવર્ક પ્લાનિંગ ગ્રુપે ₹16.10 લાખ કરોડના 352 પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે, જેમાંથી 201ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે અને 167 પ્રોજેક્ટ્સ ચાલુ છે. આ પહેલ વ્યવસાયોને યોગ્ય સ્થાન પસંદ કરવામાં, રોકાણોનું આયોજન કરવામાં અને મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની વહેલી ઍક્સેસ મેળવવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી વ્યવસાય કરવાની સરળતાને પ્રોત્સાહન મળે છે.
• ડિજિટલ કોમર્સ માટે ઓપન નેટવર્ક (2022): તે ખુલ્લા ડિજિટલ કોમર્સ નેટવર્કને પ્રોત્સાહન આપે છે અને વિવિધ પ્લેટફોર્મ્સ પર નિર્ભરતા ઘટાડે છે. તેની પાસે 616 શહેરોમાં 7,64,000 થી વધુ વિક્રેતાઓ છે, જે વ્યાપક અને સમાવિષ્ટ બજાર ઍક્સેસને ટેકો આપે છે.

વૈશ્વિક વ્યાપારમાં ભારતની હાજરીને મજબૂત બનાવવી

ભારત નિકાસને પ્રોત્સાહન આપીને, સુધારેલા લોજિસ્ટિક્સને જોડીને, ડિજિટલ વેપારને સરળ બનાવીને અને સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવીને વૈશ્વિક બજારમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહ્યું છે.

• નિકાસ પ્રમોશન મિશન (2025): આ મિશનનો હેતુ ભારતની નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો છે. તે MSMEs, પ્રથમ વખત નિકાસ કરનારાઓ, શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રો અને અંતરિયાળ અથવા ઓછા નિકાસવાળા પ્રદેશોના નિકાસકારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. નાણાકીય અને બિન-નાણાકીય સહાયને એક જ માળખા હેઠળ લાવીને, મિશન નિકાસમાં અવરોધો ઘટાડે છે અને વૈશ્વિક બજારોમાં વ્યવસાયની પહોંચને સરળ બનાવે છે.
• ટ્રેડ કનેક્ટ ઈ-પ્લેટફોર્મ: તે MSMEs સહિત તમામ નિકાસકારોને વેપાર સંબંધિત માહિતી, બજાર તકો અને વૈશ્વિક ખરીદદારોની ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે. ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, નોંધાયેલા વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા 20 લાખ વટાવી ગઈ છે, અને 40 લાખથી વધુ મૂળ પ્રમાણપત્રો જારી કરવામાં આવ્યા છે.
• ICEGATE (ઇન્ડિયન કસ્ટમ્સ ઇલેક્ટ્રોનિક ગેટવે): ICEGATE ઇલેક્ટ્રોનિક ફાઇલિંગ, ડ્યુટી ચુકવણી, દસ્તાવેજ ફેરફારો, ક્વેરી રિઝોલ્યુશન અને રિફંડ પ્રક્રિયાને સક્ષમ કરે છે, જે ક્રોસ-બોર્ડર વેપારને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે. એપ્રિલ 2020માં બિલ ઓફ એન્ટ્રી ફાઇલિંગ 1,43 લાખથી વધુ હતું જે જૂન 2026માં 6.14 લાખથી વધુ થયું, જે ડિજિટલ કસ્ટમ્સ પ્રોસેસિંગ અને વેપાર પ્રવૃત્તિમાં વૃદ્ધિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વ્યવસાય-મૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ બનાવવું

ભારતની વ્યવસાય કરવાની સરળતા યાત્રા હવે વ્યક્તિગત પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવાથી આગળ વધીને વધુ ચપળ અને વ્યવસાય-મૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ બનાવવા તરફ આગળ વધી રહી છે. મજબૂત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બજારો અને નાણાકીય સુવિધાઓમાં સુધારેલ ઍક્સેસ અને નિયમોમાં વધુ સ્પષ્ટતા સાથે, વ્યવસાયો હવે તકોનો લાભ લેવા, ટકાઉ રીતે વિસ્તરણ કરવા અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરવા માટે વધુ સારી સ્થિતિમાં છે.

સંદર્ભ

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2090097®=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2154136®=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2204665®=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253019®=3&lang=2

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/about-startup-india-initiative.html

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201280®=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2168993®=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244401®=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246226®=3&lang=2

નાણાં મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216047®=3&lang=2

https://www.icegate.gov.in/services/statistics-reports

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1643250®=3&lang=2

કોર્પોરેટ બાબતોનું મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099226®=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1656755®=3&lang=2

એમએસએમઇ

https://udyamregistration.gov.in/

પીઆઈબી આર્કાઇવ્ઝ

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?id=150812&NoteId=150812&ModuleId=16®=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236804®=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2269961®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154772&ModuleId=3®=3&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/apr/doc202648842601.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236804®=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2232079®=3&lang=1

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

પીઆઈબી સંશોધન

 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2299322) आगंतुक पटल : 9