કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલન સિંહે ભારતના પશુપાલન ક્ષેત્રમાં થયેલા મોટા વિકાસની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં સંસ્થાકીય ધિરાણના વિસ્તરણ, ડિજિટલ પહોંચ અને પશુધનની ઉત્પાદકતાની વિગતો આપવામાં આવી હતી.

પશુપાલકો માટે ધિરાણની પહોંચ એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન પર પહોંચી છે, જેમાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) નું કવરેજ નાણાકીય વર્ષ 2021-22માં 15.08 લાખથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં 50.42 લાખ લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચી ગયું છે. ભારતનું વાર્ષિક દૂધ ઉત્પાદન 2024-25માં 247.87 મિલિયન ટન પર પહોંચી ગયું છે, જે દેશી માંગ (243 મિલિયન ટન) ને સહેલાઈથી વટાવી ગયું છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં કુલ ડેરી નિકાસ $407.18 મિલિયન પર પહોંચી ગઈ છે.

લાંબા ગાળાના ઉત્પાદન અને આનુવંશિક સ્થિતિસ્થાપકતાને વેગ આપવા માટે, મંત્રાલય રાજ્યોમાં મુખ્ય યોજનાઓનો સક્રિયપણે વિસ્તાર કરી રહ્યું છે:

રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન (RGM): વૈજ્ઞાનિક સંવર્ધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પ્રયાસોને પૂરક બનાવવા માટે, ભારત સરકારનો પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ ડિસેમ્બર 2014થી રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન (RGM) અમલમાં મૂકી રહ્યો છે જેથી સ્વદેશી જાતિઓના વિકાસ અને સંરક્ષણ, ગાયોની વસ્તીનું આનુવંશિક અપગ્રેડેશન અને દૂધ ઉત્પાદન અને ઉત્પાદકતામાં વધારો થાય, જેનાથી ખેડૂતો માટે દૂધ ઉત્પાદન વધુ ફાયદાકારક બને.

રાષ્ટ્રીય પશુધન મિશન (NLM): દેશમાં વૈજ્ઞાનિક સંવર્ધનને પ્રોત્સાહન આપવા અને ઘાસચારાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે, ભારત સરકારનો પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ નાણાકીય વર્ષ 2014-15થી રાષ્ટ્રીય પશુધન મિશનની યોજનાનો અમલ કરી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રીય પશુધન મિશન (NLM)ની યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય વિકાસ કાર્યક્રમની અમ્બ્રેલા સ્કીમ હેઠળ રોજગારીનું સર્જન, સાહસિકતાનો વિકાસ, પ્રાણી દીઠ ઉત્પાદકતામાં વધારો અને આ રીતે માંસ, બકરીના દૂધ, ઈંડા અને ઊનના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવાનો છે. NLM યોજનાનો ખ્યાલ અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં ઉપલબ્ધ ઉત્પાદનો માટે ફોરવર્ડ અને બેકવર્ડ લિન્કેજ બનાવવા અને સંગઠિત ક્ષેત્ર સાથે જોડવા માટે સાહસિકો વિકસાવવાનો છે.

છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન તમિલનાડુમાં પશુપાલન વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને પશુ આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓને મજબૂત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય પશુધન મિશન (NLM) અને પશુધન આરોગ્ય તેમજ રોગ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ (LHDCP) હેઠળ ભારત સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી મુખ્ય પહેલો નીચે મુજબ છે:-

• વ્યક્તિઓ, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FPOs), સેલ્ફ-હેલ્પ ગ્રુપ્સ (SHGs), જોઈન્ટ લાયબિલિટી ગ્રુપ્સ (JLGs), ફાર્મર કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FCOs) અને સેક્શન 8 કંપનીઓને NLM-EDP હેઠળ 50% કેપિટલ સબસીડી પૂરી પાડવામાં આવે છે. NLM યોજના પશુધન અને મરઘાંની પ્રજાતિના વિકાસ, ખોરાક અને ઘાસચારાના વિકાસ, સંશોધન અને વિકાસ, પશુધન વીમો અને વિસ્તરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
• LHDCP હેઠળ તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ પશુધન રોગો જેમ કે પગ અને મોં રોગ (FMD), બ્રુસેલોસિસ, પેસ્ટ ડેસ પેટિટ્સ રુમિનેન્ટ્સ (PPR) અને ક્લાસિકલ સ્વાઇન ફીવર (CSF) ને રસીકરણ દ્વારા રોકવા માટે 100% નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. વધુમાં, પશુધનના અન્ય રોગો સામે રસીકરણ, ઉભરતા અને વિદેશી રોગોનું નિયંત્રણ, પ્રયોગશાળાને મજબૂત બનાવવી, રોગ સર્વેક્ષણ, તાલીમ અને જાગૃતિ જેવી રાજ્યની પ્રાથમિકતા ધરાવતી પ્રવૃત્તિઓ માટે ભાગીદારીના ધોરણે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
• ખેડૂતોના ઘરઆંગણે પશુચિકિત્સા સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે 245 મોબાઇલ વેટરનરી યુનિટ (MVU) ના સંચાલન માટે તમિલનાડુ રાજ્યને ભાગીદારીના આધારે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.

SM/BS/JD