'બેટી બચાવો બેટી પઢાવો' ચાઇલ્ડ સેક્સ રેશિયો (CSR) અને કન્યાઓ તથા મહિલાઓના સશક્તિકરણના સંબંધિત મુદ્દાઓને ઉકેલવામાં મદદ કરે છે. મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય, શિક્ષણ મંત્રાલય અને સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય વચ્ચેના સહિયારા પ્રયાસ તરીકે 22મી જાન્યુઆરી 2015ના રોજ શરૂ કરવામાં આવેલી આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય જાતિ-આધારિત લિંગ પસંદગીને અટકાવવાનો, કન્યાઓના અસ્તિત્વ અને સુરક્ષાને સુનિશ્ચિત કરવાનો અને તેમના શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

આ યોજના વિવિધ હિતધારકોને માહિતગાર કરીને, પ્રભાવિત કરીને, પ્રોત્સાહિત કરીને, સાંકળીને અને સશક્ત બનાવીને કન્યા પ્રત્યેની માનસિકતા અને વર્તણૂકમાં ફેરફાર લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. 15મા નાણા પંચના સમયગાળામાં, મિશન શક્તિના સંબલ (SAMBAL) વર્ટિકલ હેઠળના એક ઘટક તરીકે BBBPને દેશના તમામ જિલ્લાઓને સાંકળી લેવા માટે બહુ-ક્ષેત્રીય હસ્તક્ષેપો દ્વારા વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું છે, જે જમીની સ્તરે અસર કરતી પ્રવૃત્તિઓ પર વધુ ખર્ચ કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે. BBBPએ સરકારી એજન્સીઓ, મીડિયા, નાગરિક સમાજ અને સામાન્ય જનતા સહિત વિવિધ હિતધારકોને એકત્રિત કરીને નીતિગત પહેલમાંથી એક રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં રૂપાંતરિત કર્યું છે. BBBP મુખ્યત્વે દેશભરમાં કન્યાને જે રીતે જોવામાં આવે છે તેમાં વર્તણૂકીય અને સામાજિક પરિવર્તન લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. 'બેટી બચાવો બેટી પઢાવો' એ કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના છે અને કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 100% નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે. યોજનાના એકંદર અમલીકરણની જવાબદારી રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના વહીવટીતંત્રોની છે.

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય (MoHFW)ની હેલ્થ મેનેજમેન્ટ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ (HMIS)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, રાષ્ટ્રીય સ્તરે જન્મ સમયે લિંગ ગુણોત્તર (Sex Ratio at Birth - SRB) વર્ષ 2014-15માં 918થી વધીને વર્ષ 2025-26માં 929 (કામચલાઉ આંકડા) થયો છે. શિક્ષણ મંત્રાલયના UDISE ડેટા અનુસાર, રાષ્ટ્રીય સ્તરે માધ્યમિક સ્તરે શાળાઓમાં કન્યાઓનો કુલ નોંધણી ગુણોત્તર (Gross Enrolment Ratio) વર્ષ 2014-15માં 75.51 ટકાથી વધીને વર્ષ 2025-26માં 83.4 ટકા થયો છે.

 

'બેટી બચાવો બેટી પઢાવો' (BBBP) યોજના હેઠળ, હિતધારક મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલન મજબૂત કરવા અને ગ્રાસરૂટ સ્તરે સીધા અમલીકરણને સુનિશ્ચિત કરવા માટે 11મી ઓક્ટોબર, 2022ના રોજ એક પ્રમાણભૂત ઓપરેશનલ મેન્યુઅલ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. બેટી બચાવો બેટી પઢાવો ઓપરેશનલ મેન્યુઅલમાં કન્યાના રક્ષણ અને સશક્તિકરણ માટે સંકલિત પ્રયાસો સુનિશ્ચિત કરવા સંબંધિત તમામ હિતધારકો માટેની પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રક્રિયાઓની વિગતો આપવામાં આવી છે. આ ઓપરેશનલ મેન્યુઅલમાં કન્યાના સર્વાંગી વિકાસ માટે અને કન્યાઓ, તેમના પરિવારો અને સમુદાયોની વર્ષભરની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહિનાવાર ચોક્કસ વિષયો સાથે જિલ્લા સ્તરે સૂચવેલ સંકલન પ્રવૃત્તિઓ માટેના વિષયગત કેલેન્ડરનો સમાવેશ થાય છે.

શિક્ષણ મંત્રાલય સાથેના સંકલન હેઠળની પ્રવૃત્તિઓમાં શાળાઓમાં કન્યાઓ માટે કાર્યાત્મક શૌચાલય સુનિશ્ચિત કરવા, શિક્ષકોને જેન્ડર-સંવેદનશીલ શિક્ષણ અંગે તાલીમ આપવા, છોકરાઓ અને છોકરીઓ વચ્ચે લિંગ સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવા, કારકિર્દી માર્ગદર્શન અને જીવન કૌશલ્ય શિક્ષણ પૂરું પાડવા, કન્યાઓ માટે સ્વ-સંરક્ષણ તાલીમનું આયોજન કરવા અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સેનિટરી નેપકિન્સ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો સમાવેશ થાય છે. વિજ્ઞાન મેળાઓ, પ્રદર્શનો, એક્સપોઝર વિઝિટ અને અન્ય શીખવાની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા વિજ્ઞાન અને વ્યવસાયિક શિક્ષણમાં કન્યાઓની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવાના પ્રયાસો પણ કરવામાં આવે છે.

સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય સાથેના સંકલન હેઠળની પ્રવૃત્તિઓમાં પોષણ અને આરોગ્ય, માસિક ધર્મ સ્વચ્છતા, કિશોરીઓમાં એનેમિયા નિવારણ અંગે જાગૃતિ લાવવી, રાષ્ટ્રીય કિશોર સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમ (RKSK) ને મજબૂત બનાવવો, સ્કૂલ હેલ્થ એમ્બેસેડર ઇનિશિયેટિવનો અમલ કરવો, વ્યાપક જાતીય શિક્ષણ અંગે જાગૃતિ સત્રો યોજવા, અને પ્રી-કન્સેપ્શન એન્ડ પ્રી-નેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક ટેકનિક્સ (PCPNDT) એક્ટ અને મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી (MTP) એક્ટ વિશે સમુદાયોને સંવેદનશીલ બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.

આ માહિતી મહિલા અને બાળ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી સાવિત્રી ઠાકુર દ્વારા રાજ્યસભામાં એક પ્રશ્નના જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2295040) आगंतुक पटल : 15