সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ে 'চি-ডেক', পুনেৰ দ্বাৰা বিকাশ সাধন কৰা 'যতন' (JATAN) ছফ্টৱেৰৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহ আৰু আৰ্কাইভেল সম্পদসমূহ ডিজিটেলকৰণ কৰি আমাৰ সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ সংৰক্ষণৰ বাবে ডিজিটেল আৰ্কাইভিং আৰু সংগ্ৰহ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। 'মিউজিয়ামছ অৱ ইণ্ডিয়া' প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল ভঁৰাল সৃষ্টি কৰা হৈছে, য’ত আঠটা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংগ্ৰহালয়, দুটা এএছআই ছাইট সংগ্ৰহালয় আৰু পুনেৰ ড° বাবাচাহেব আম্বেদকাৰ সংগ্ৰহালয়ৰ ডিজিটেলকৰণ কৰা সংগ্ৰহসমূহ উপলব্ধ। বৰ্তমানলৈকে ডিজিটেলকৰণ কৰা বস্তুবোৰ তলত দিয়া লিংকটোৰ জৰিয়তে চাব পাৰি: https://museumsofindia.gov.in/repository

সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত আৰম্ভ কৰা 'জ্ঞান ভাৰতম মিছন'ৰ উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতৰ বৃহৎ পাণ্ডুলিপি ঐতিহ্য সুৰক্ষিত কৰা আৰু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে ইয়াৰ সভ্যতাৰ জ্ঞান পৰম্পৰাক পুনৰুজ্জীৱিত কৰা। বৰ্তমান জনসাধাৰণৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে জ্ঞান ভাৰতম প'ৰ্টেলত ৩.৫ লাখৰো অধিক ডিজিটেলকৰণ কৰা পাণ্ডুলিপি উপলব্ধ, যিবোৰ তলত দিয়া লিংকৰ জৰিয়তে চাব পাৰি: https://gyanbharatam.com/

মূল্যৱান তথ্যচিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু আৰ্কাইভেল তথ্যসমূহ সহজলভ্য কৰাৰ বাবে সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ 'ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখাগাৰে(এনএআই) আৰ্কাইভেল তথ্যসমূহ ডিজিটেলকৰণৰ কাম হাতত লৈছে। গৱেষক, পণ্ডিত আৰু সাধাৰণ ৰাইজৰ বাবে এনএআইৰ উৎসৰ্গিত প'ৰ্টেল 'অভিলেখ পটল'ত (Abhilekh Patal) এই তথ্যসমূহ নিয়মিতভাৱে আপলোড কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসংখ্যা https://www.abhilekh-patal.in/ প'ৰ্টেলত উপলব্ধ।

'নেচনেল কাউন্সিল অৱ চাইঞ্চ মিউজিয়ামছ'ৰ অন্তৰ্গত এক সংগঠন 'বিৰলা ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল এণ্ড টেকন'লজিকেল মিউজিয়াম' (বিআইটিএম), কলকাতাই বিশিষ্ট ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলৰ নথিপত্ৰ, চিঠি আৰু পাণ্ডুলিপি সম্বলিত এখন 'নেচনেল চাইঞ্চ এণ্ড টেকন’লজি ডিজিটেল আৰ্কাইভ' প্ৰস্তুত কৰে, যিখন ০৫.১২.২০২৪ তাৰিখে মুকলি কৰা হৈছিল। URL: https://nstad.in/home-login/

'ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ'(আইজিএনচিএ)ই ইয়াৰ বিভিন্ন জ্ঞানৰ ভঁৰাল আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ডিজিটেল সংৰক্ষণ, নথিপত্ৰ প্ৰস্তুতকৰণ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে ব্যাপক উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰি আহিছে। আইজিএনচিএই পাণ্ডুলিপি, আলোকচিত্ৰ, বিৰল গ্ৰন্থ, শ্ৰাব্য-দৃশ্য বা দৃশ্যশ্ৰাব্য ৰেকৰ্ডিং, সাংস্কৃতিক নথিপত্ৰ, শিল্পকলা আৰু আৰ্কাইভেল সংগ্ৰহ সামৰি বিস্তৃত ডিজিটেল আৰ্কাইভ প্ৰস্তুত আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিছে।

সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ডিজিটেলকৰণ কৰা তথ্যৰ বিশদ বিৱৰণ 'পৰিশিষ্ট–১'ত সংলগ্ন কৰা হৈছে।

সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ 'নেচনেল কাউন্সিল অৱ চাইঞ্চ মিউজিয়ামছ' সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী প্ৰযুক্তিৰ গৱেষণা আৰু বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত আগৰণ পৰ্যায়ত আছে আৰু দৰ্শকমণ্ডলীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ নিৰন্তৰ উদ্ভাৱন কৰি আছে। অগ্ৰিম প্ৰযুক্তি যেনে— অগমেণ্টেড ৰিয়েলিটি (এআৰ), ভাৰ্চুৱেল ৰিয়েলিতী (ভিআৰ), কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (এআই), কম্পিউটাৰ ভিজন আৰু চেঞ্চৰভিত্তিক মত বিনিময একত্ৰিত কৰি এনচিএছএমৰ গৱেষণা আৰু বিকাশৰ প্ৰচেষ্টাই এনে ধৰণৰ প্ৰদৰ্শনী প্ৰস্তুত কৰাত গুৰুত্ব দিয়ে যিবোৰ দৰ্শকৰ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সহজভাৱে মিলি পৰে। ইয়াৰ ভিতৰত মোশ্বন ট্ৰ্যাকিং, আই-ট্ৰ্যাকিং, স্মাৰ্ট কন্টেণ্ট এডাপ্টেশ্যন আৰু স্পৰ্শহীন মত বিনিময় অগ্ৰগতি অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাক সকলো দৰ্শকৰ বাবে অধিক গতিশীল, ব্যক্তিগতকৃত আৰু সহজলভ্য কৰি তোলা।

'ইণ্ডিয়ান মিউজিয়াম, কলকাতা'ই "বিকাশ ভি, বিৰাচত ভি" দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰসাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ ইয়াৰ উদ্দেশ্য অনুসৰি ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু ডিজিটেল উদ্ভাবন শক্তিশালী কৰিবলৈ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে যৌথ উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰিছে। ইণ্ডিয়ান মিউজিয়ামে ইয়াৰ সংগ্ৰহসমূহৰ ডিজিটেল সংৰক্ষণৰ বাবে পুৰাতাত্ত্বিক শিল্পকলাৰ AI-ভিত্তিক পুনৰুদ্ধাৰ/সংৰক্ষণৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে 'আই আই টি খড়গপুৰ'ৰ সৈতে একত্ৰিতভাৱে কাম কৰিছে।

সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ এক স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান 'চেণ্টাৰ ফৰ কালচাৰেল ৰিচ'ৰ্ছেচ এণ্ড ট্ৰেনিং' (চিচিআৰটি)-য়ে শিক্ষাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংস্কৃতি সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে শিক্ষক, শিক্ষক প্ৰশিক্ষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী নিয়মিতভাৱে আয়োজন কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ অংশ হিচাপে ব্যৱহাৰিক শিক্ষা আৰু ঐতিহ্য সচেতনতা সুগম কৰিবলৈ সংগ্ৰহালয় আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ সহযোগিতাত সংগ্ৰহালয়, ঐতিহ্যবাহী স্মৃতিসৌধ আৰু প্ৰাকৃতিক উদ্যানলৈ শৈক্ষিক ভ্ৰমণৰ আয়োজন কৰা হয়। এইসমূহ প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত দিল্লীৰ নেচনেল মিউজিয়াম, নেচনেল গেলাৰী অৱ মডাৰ্ন আৰ্ট, নেচনেল ক্ৰাফ্টছ মিউজিয়াম এণ্ড হস্তকলা একাডেমী, নেচনেল চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, গান্ধী স্মৃতি আৰু দৰ্শন সমিতি, স্বচ্ছতা কেন্দ্ৰ, কুটুব মিনাৰ, হুমায়ুনৰ মকবৰা আৰু লালকিল্লা অন্তৰ্ভুক্ত। চিচিআৰটি আঞ্চলিক কেন্দ্ৰসমূহৰ জৰিয়তে চালাৰ জং মিউজিয়াম (হায়দৰাবাদ), ভাৰতীয় লোক কলা মণ্ডল (উদয়পুৰ), অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয় (গুৱাহাটী) আৰু ৰাণী দময়ন্তী পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়লৈ (দামোহ) ভ্ৰমণৰ বাবে অনুৰূপ সহযোগিতা হাতত লোৱা হয়।

'নেচনেল মিছন অন মনুমেণ্টছ এণ্ড এণ্টি কুৱিটিছ'ৰ (এনএমএমএ) জৰিয়তে ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব সৰ্বেক্ষণৰ (এএছআই) প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৰু নিৰ্মিত ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ ডিজিটেল নথিপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। তদুপৰি, এএছআই সংগ্ৰহালয়, গোৱাৰ ৭২৩ টা প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৰু এএছআই সংগ্ৰহালয়, নাগাৰ্জুনকুণ্ডাৰ ৮,৪৫০টা প্ৰাচীন সামগ্ৰী ডিজিটেলভাৱে নথিপত্ৰভুক্ত কৰি সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ সহযোগিতাত চি-ডেক, পুনেৰ দ্বাৰা বিকশিত 'যতন' ছফ্টৱেৰত আপলোড কৰা হৈছে।

প্ৰযুক্তি-সক্ষম দৰ্শকৰ অভিজ্ঞতা আৰু ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ে (MoC) তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰিছে:

• পাণ্ডুলিপি, আলোকচিত্ৰ আৰু আৰ্কাইভেল সংগ্ৰহসমূহৰ ডিজিটেলকৰণ।
• নিৰ্বাচিত প্ৰকাশন আৰু আৰ্কাইভেল সম্পদসমূহলৈ অনলাইন প্ৰৱেশাধিকাৰ।
• মূৰ্ত আৰু বিমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ডিজিটেল নথিপত্ৰ প্ৰস্তুতকৰণ।
• প্ৰদৰ্শনী, সন্মিলন আৰু প্ৰচাৰ কাৰ্যসূচীৰ সময়ত মাল্টিমিডিয়া আৰু পাৰস্পৰিক মত বিনিময়মূলক  প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ।

এই পদক্ষেপসমূহে গৱেষক, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু সাধাৰণ ৰাইজৰ বাবে সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহৰ উপলব্ধতা উল্লেখনীয়ভাৱে উন্নত কৰিছে।

সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ 'নেচনেল কাউন্সিল অৱ চাইঞ্চ মিউজিয়ামছ' হৈছে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ২৬ টা গোট (পৰিশিষ্ট-II ত তালিকাভুক্ত কৰা ধৰণে) থকা বিজ্ঞান সংগ্ৰহালয়/কেন্দ্ৰসমূহৰ শীৰ্ষ প্ৰতিষ্ঠান, য’ত প্ৰদৰ্শিত বস্তুবোৰ মূলত হাতে-কলেমে শিকা আৰু অংশগ্ৰহণমূলক প্ৰকৃতিৰ আৰু এইবোৰ ঘৰুৱাভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়। এনচিএছএমে হিমাচলপ্ৰদেশৰ পালমপুৰৰ 'পালমপুৰ চাইঞ্চ চেণ্টাৰ'কে ধৰি দৰ্শকৰ অভিজ্ঞতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণাধীন সংগ্ৰহালয় আৰু কেন্দ্ৰসমূহৰ সংস্কাৰ, নৱীকৰণ আৰু আধুনিকীকৰণৰ বাবে নিয়মীয়া প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি প্ৰতি বছৰে এক সুচিন্তিত বাৰ্ষিক কাৰ্যপৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰে।

ইফালে, 'স্কীম ফৰ প্ৰমোচন অৱ কালচাৰ অৱ চাইঞ্চ' (SPoCS) আঁচনিৰ অধীনত, (আঁচনিখনৰ বিশদ বিৱৰণ https://www.indianculture.gov.in/ ত পাব পাৰি) এনচিএছএমে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ছয় (৬) খন বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ আধুনিকীকৰণ/উন্নয়নৰ কাম হাতত লৈছে, যেনে:—

ৰাঁচী চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, ঝাৰখণ্ড; সুকান্ত একাডেমি অৱ আৰ্টছ, চাইঞ্চ এণ্ড কালচাৰ, ত্ৰিপুৰা; নাগালেণ্ড চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, ডিমাপুৰ; শ্বিলং চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, মেঘালয়; মিজোৰাম চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, আইজল আৰু মণিপুৰ চাইঞ্চ চেণ্টাৰ, মণিপুৰ।

ইণ্ডিয়ান মিউজিয়ামে 'গুগল আৰ্ট এণ্ড কালচাৰ'ৰ সহযোগিতাত ডিজিটেল হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে ঐতিহ্যৰ প্ৰসাৰৰ বাবে এটা ভাৰ্চুৱেল প্ৰদৰ্শনী প্ৰস্তুত কৰিছে। ইয়াৰ আধুনিকীকৰণৰ অংশ হিচাপে, দৰ্শকমণ্ডলীক এক নিমজ্জিত গেলৰী অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিবলৈ এআইভিত্তিক ইন্টাৰেক্টিভ আৰু এআৰ-ভিত্তিক দৰ্শক সম্প্ৰসাৰণ সঁজুলি সংযোজন কৰা হৈছে।

'ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব সৰ্বেক্ষণ' (এএছআই)-এ হাম্পি ( কৰ্ণাটক) আৰু নালাণ্ডা ( বিহাৰ) ৰ পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়সমূহৰ বাবে ম'বাইল-ভিত্তিক এপ্লিকেশ্বন মুকলি কৰিছে। এই এপ্লিকেশ্বনসমূহে সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ভাৰ্চুৱেল ভ্ৰমণৰ সুবিধা দিয়ে আৰু তাত প্ৰদৰ্শিত শিল্পকলাসমূহলৈ ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ সুগম কৰে।

আইজিএনচিএই ইয়াৰ নিয়মীয়া শৈক্ষিক আৰু আৰ্কাইভেল কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে মিথিলা শিল্প, পৰম্পৰা আৰু পাণ্ডুলিপিসমূহৰ বিভিন্ন দিশৰ নথিপত্ৰ, গৱেষণা, প্ৰকাশন আৰু ডিজিটেল সংৰক্ষণৰ কাম হাতত লৈছে।

সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন বিভাগৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী গজেন্দ্ৰ সিং শ্বেখাৱতে আজি লোকসভাত এক লিখিত উত্তৰত এই তথ্য প্ৰদান কৰে।

অধিক জানিবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2293811&reg=48&lang=1

****

M Annadurai/DB

(रिलीज़ आईडी: 2294108) आगंतुक पटल : 6