સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયે (MoSPI) ગ્રાહક ભાવ સૂચકઆંક (CPI) ના આધાર વર્ષમાં 2012=100 થી 2024=100 સુધીનો સુધારો કર્યો છે. સુધારેલી શ્રેણી 12 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ બહાર પાડવામાં આવી હતી. નવી CPI શ્રેણી હેઠળ માસિક ભાવ સંગ્રહ 434 શહેરોના 1465 ગ્રામીણ બજારો અને 1395 શહેરી બજારો સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, ઈ-કોમર્સ/ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પરની વસ્તુઓના ભાવના તફાવતને જાણવા માટે 25 લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા 12 શહેરોમાં 12 ઓનલાઈન બજારો ઉમેરવામાં આવ્યા છે. સુધારેલી બાસ્કેટમાં સમગ્ર ભારત સ્તરે ભારાંકિત વસ્તુઓની કુલ સંખ્યા 299થી વધારીને 358 કરવામાં આવી છે, જેમાં વસ્તુઓની સંખ્યા 259થી વધારીને 308 અને સેવાઓની સંખ્યા 40થી વધારીને 50 કરવામાં આવી છે. નવી શ્રેણીની વસ્તુઓની બાસ્કેટ અને ભારાંક ઘરગથ્થુ વપરાશ ખર્ચ સર્વે (HCES) 2023-24ના પરિણામોના આધારે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

CPI 2024 શ્રેણી હેઠળ, ફુગાવાનો ડેટા જાન્યુઆરી, 2026 થી ઉપલબ્ધ છે. CPI 2012 શ્રેણીના ફુગાવાનો ડેટા ડિસેમ્બર, 2025 સુધી ઉપલબ્ધ છે. બંને શ્રેણીઓ વચ્ચે વસ્તુઓની બાસ્કેટ, ભાર (વેઇટ્સ), બજારોના કવરેજ અને પદ્ધતિમાં ફેરફારોને કારણે નવી શ્રેણી હેઠળના ફુગાવાની અગાઉની શ્રેણી સાથે સીધી સરખામણી શક્ય નથી.

જો કે, જાન્યુઆરી, 2026થી નવી શ્રેણી હેઠળ મહિનાવાર ફુગાવો નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	CPI 2024 શ્રેણી હેઠળ ફુગાવો (વર્ષ-દર-વર્ષ)
મહિનો	ગ્રામીણ	શહેરી	સંયુક્ત
જાન્યુ-26	2.73	2.75	2.74
ફેબ્રુ-26	3.37	3.02	3.21
માર્ચ-26	3.63	3.11	3.40
એપ્રિલ-26	3.74	3.16	3.48
મે-26	4.25	3.53	3.93
જૂન-26*	4.74	3.92	4.38

* પ્રોવિઝનલ

નવી CPI શ્રેણીને વધુ સારી રીતે સમજવા અને આત્મસાત કરવા માટે, જૂની શ્રેણીની સરખામણીમાં સુધારેલી શ્રેણીમાં થયેલા ફેરફારો અંગે રાજ્ય સરકારો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, નિષ્ણાતો, શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને અન્ય વપરાશકર્તાઓ સાથે વાતચીત કરવા માટે, નવી શ્રેણીના પ્રથમ સૂચકઆંકના પ્રકાશન પહેલાં 29 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ નવી શ્રેણીમાં અપનાવવામાં આવેલી સુધારેલી પદ્ધતિ અને પદ્ધતિઓની વિગતો ધરાવતો 'ગ્રાહક ભાવ સૂચકઆંકના વ્યાપક અપડેશન પરના નિષ્ણાત જૂથનો અહેવાલ' બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ, સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયે (MoSPI) પ્રેસ કોન્ફરન્સ, વિચારમંથન સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, મીડિયા લેખો વગેરે દ્વારા વપરાશકર્તાઓને સુધારેલી શ્રેણી અંગે જાગૃત કર્યા હતા.

CPI (આધાર: 2012=100) અને CPI (આધાર: 2024=100) શ્રેણી વચ્ચે સમય શ્રેણી અને સાતત્ય સ્થાપિત કરવા માટે, લિંકિંગ ફેક્ટર્સ અને તેની ગણતરીની પદ્ધતિ પણ બહાર પાડવામાં આવી હતી. વધુમાં, જાન્યુઆરી 2013થી ડિસેમ્બર 2024 સુધીના સમયગાળા માટે ગ્રામીણ, શહેરી અને સંયુક્ત ક્ષેત્રોના સમગ્ર ભારતના સામાન્ય સૂચકઆંક અને ફુગાવાના બેક સિરીઝ ડેટા પણ સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયના (MoSPI) ઈ-સાંખ્યિકી પોર્ટલ (www.esankhyiki.mospi.gov.in) પર ઉપલબ્ધ છે.

આ માહિતી સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર), યોજના મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર) અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી રાવ ઈન્દરજીત સિંહે આજે લોકસભામાં આપ્યા હતા.

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2291112) आगंतुक पटल : 8