769 શ્રી બાબુભાઈ જેસંગભાઈ દેસાઈ:

શું રેલવે મંત્રી એ જણાવવાની કૃપા કરશે કે:

(a) શું સરકારે છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ગુજરાતમાં કોઈ નવી રેલવે લાઈનો, ડબલિંગ, ઈલેક્ટ્રિફિકેશન, સ્ટેશન પુનઃવિકાસ અને કેપેસિટી એન્હાન્સમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કર્યા છે;

(b) રાજ્યમાં પ્રોજેક્ટ વાઇઝ ફાળવવામાં આવેલી ગ્રાન્ટ, થયેલા ખર્ચ અને હાંસલ કરેલી ભૌતિક પ્રગતિની વિગતો શું છે;

(c) શું ગુજરાતના ઔદ્યોગિક કોરિડોર, બંદરો, પ્રવાસન સ્થળો અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં રેલ કનેક્ટિવિટી સુધારવા માટે કોઈ પ્રસ્તાવો વિચારણા હેઠળ છે; અને

(d) જો હા, તો પૂર્ણ થવાની અપેક્ષિત સમયમર્યાદા સાથે તેની વિગતો શું છે?

જવાબ

રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તથા

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી

(શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ)

(a) થી (d): તાજેતરના વર્ષોમાં બજેટ ફાળવણીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ગુજરાત રાજ્યમાં પૂર્ણ/અંશતઃ આવતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને સુરક્ષા કાર્યો માટે બજેટ ફાળવણી નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	આઉટલે (ફાળવણી)
2009-14	₹589 કરોડ/વર્ષ
2026-27	₹17,366 કરોડ   (29 ગણાથી વધુ)

ટ્રેક નિર્માણ:

2009-14 અને 2014-26 દરમિયાન ગુજરાત રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા નવા ટ્રેકના નિર્માણની વિગતો નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	કમિશન્ડ કરાયેલ નવો ટ્રેક	નવા ટ્રેકનું સરેરાશ કમિશનિંગ
2009-14	660 કિમી	132 કિમી/વર્ષ
2014-26	2,952 કિમી	246 કિમી/વર્ષ (લગભગ 2 ગણું)

મંજૂર કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સ:

01.04.2026 ની સ્થિતિ મુજબ, ગુજરાત રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા ₹43,608 કરોડના ખર્ચે 2,969 કિમીની કુલ લંબાઈ ધરાવતા 35 રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ (08 નવી લાઈનો, 14 ગેજ કન્વર્ઝન અને 13 ડબલિંગ) મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેનો સારાંશ નીચે મુજબ છે:-

કેટેગરી	મંજૂર થયેલ પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા	કુલ લંબાઈ (કિમી)	માર્ચ 2026 સુધી કમિશન્ડ થયેલ લંબાઈ (કિમી)	માર્ચ 2026 સુધી થયેલ કુલ ખર્ચ (₹ કરોડમાં)
નવી લાઈનો	08	687	116	7,842
ગેજ કન્વર્ઝન	14	1,242	718	6,160
ડબલિંગ/ મલ્ટી-ટ્રેકિંગ	13	1,040	95	3,076
કુલ	35	2,969	929	17,078

તાજેતરમાં પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ:

ગુજરાત રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા પૂર્ણ થયેલા કેટલાક પ્રોજેક્ટ્સની વિગતો નીચે મુજબ છે:

ક્રમ	પ્રોજેક્ટનું નામ	ખર્ચ (₹ કરોડમાં)
1	મહેસાણા-તારંગા હિલ ગેજ કન્વર્ઝન (57 કિમી)	312
2	હિંમતનગર-ખેડબ્રહ્મા ગેજ કન્વર્ઝન (55 કિમી)	482
3	અમદાવાદ-બોટાદ ગેજ કન્વર્ઝન (170 કિમી)	1,810
4	ઢસા-જેતલસર ગેજ કન્વર્ઝન (104 કિમી)	1,024
5	અમદાવાદ-મહેસાણા ગેજ કન્વર્ઝન (69 કિમી)	874
6	કટોસણ-ચાણસ્મા ગેજ કન્વર્ઝન (38 કિમી)	484
7	કલોલ-કડી-કટોસણ ગેજ કન્વર્ઝન (37 કિમી)	347
8	વિજાપુર-આંબલીયાસણ ગેજ કન્વર્ઝન (42 કિમી)	415
9	ડભોઈ-ચાંદોદ ગેજ કન્વર્ઝન (50 કિમી)	1,018
10	ભીલડી વિરમગામ ગેજ કન્વર્ઝન (156 કિમી)	579
11	અડાલજ મોટી-વિજાપુર ગેજ કન્વર્ઝન (40 કિમી)	418
12	વિરમગામ-સામાખીયાળી ડબલિંગ (182 કિમી)	1,492
13	પાલનપુર-સામાખીયાળી ડબલિંગ (247 કિમી)	2,538
14	મહેસાણા-પાલનપુર ડબલિંગ (65 કિમી)	537
15	સુરેન્દ્રનગર-રાજકોટ ડબલિંગ (116 કિમી)	1,425
16	આણંદ-ગોધરા ડબલિંગ (79 કિમી)	692
17	વિરમગામ-સુરેન્દ્રનગર ડબલિંગ (65 કિમી)	382
18	ઉધના-જળગાંવ ડબલિંગ (307 કિમી)	2,448

પ્રગતિ હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સ:

ગુજરાત રાજ્યમાં રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વધુ સુધારો કરવા માટે, નીચેના કાર્યો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે:-

ક્રમ	પ્રોજેક્ટ	ખર્ચ (₹ કરોડમાં)
1	સામાખીયાળી-ગાંધીધામ ક્વાડ્રપલિંગ (53 કિમી)	1,430
2	મિયાગામ-માલસર ગેજ કન્વર્ઝન (37 કિમી)	450
3	જંબુસર-કાવી ગેજ કન્વર્ઝન (26 કિમી)	318
4	કોસંબા-ઉમરપાડા ગેજ કન્વર્ઝન (70 કિમી)	468
5	ખીજડીયા-અમરેલી ગેજ કન્વર્ઝન (17 કિમી)	178
6	વિશ્વામિત્રી-ડભોઈ ડબલિંગ (33 કિમી)	394
7	તારંગા હિલ-આબુ રોડ નવી લાઈન (116 કિમી)	3,198
8	સાબરમતી ડી કેબિન-સરખેજ ડબલિંગ (21 કિમી)	313
9	વડોદરા-રતલામ 3જી અને 4થી લાઈન (259 કિમી)	8,885
10	બરેજડી-નાંદેજ (ગેરતપુર)-સાણંદ 4થી લાઈન (38 કિમી)	962
11	આદિપુર-ભુજ ડબલિંગ (49 કિમી)	493

ઉપરોક્ત સિવાય, ગુજરાત રાજ્યના ઔદ્યોગિક કોરિડોર, બંદરો, પ્રવાસન સ્થળો અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં રેલ કનેક્ટિવિટી સુધારવા માટે નીચે મુજબના કાર્યો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે:

ક્રમ	પ્રોજેક્ટ	ખર્ચ (₹ કરોડમાં)
1	અમદાવાદ-ધોલેરા સેમી હાઈ-સ્પીડ ડબલ લાઈન (134 કિમી)	20,667
2	ભીમનાથ-ધોલેરા લોજિસ્ટિક હબ નવી લાઈન (23 કિમી)	446
3	દેશલપર-લૂણા અને વાયોર-લખપત નવી લાઈન (145 કિમી)	2,526
4	નલિયા-જખૌ પોર્ટ નવી લાઈન (25 કિમી)	410
5	દેવભૂમિ દ્વારકા (ઓખા)-કનાલુસ ડબલિંગ (141 કિમી)	1,457
6	રાજકોટ-કનાલુસ ડબલિંગ (111 કિમી)	1,081

રેલ કનેક્ટિવિટીમાં વધુ સુધારો કરવા માટે, છેલ્લા 3 વર્ષમાં એટલે કે (2023-24, 2024-25, 2025-26) અને વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ એટલે કે 2026-27 માં ગુજરાત રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા કુલ 4,161 કિમીની લંબાઈ ધરાવતા 25 સર્વેક્ષણો (15 નવી લાઈન અને 10 ડબલિંગ) મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે.

કોઈપણ રેલવે પ્રોજેક્ટની મંજૂરી ઘણા પરિમાણો/પરિબળો પર આધારિત છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

· સૂચિત માર્ગના અંદાજિત ટ્રાફિક પ્રોજેક્શન અને નફાકારકતા

· પ્રોજેક્ટ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલ ફર્સ્ટ અને લાસ્ટ માઈલ કનેક્ટિવિટી

· મિસિંગ લિંક્સનું જોડાણ અને વધારાનો માર્ગ પૂરો પાડવો

· ભીડવાળા/સંતૃપ્ત લાઈનોનું વિસ્તરણ

· રાજ્ય સરકારો/કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/લોકપ્રતિનિધિઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી માંગણીઓ,

· રેલવેની કામગીરીની આવશ્યકતાઓ

· સામાજિક-આર્થિક પરિબળો

· ફંડની એકંદર ઉપલબ્ધતા

રેલવે પ્રોજેક્ટ/પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થવાનો આધાર વિવિધ પરિબળો પર રહેલો છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

· જમીન સંપાદન

· ફોરેસ્ટ ક્લિયરન્સ (વન મંજૂરી)

· અડચણરૂપ ઉપયોગિતાઓનું સ્થળાંતર

· વિવિધ સત્તામંડળો તરફથી વૈધાનિક મંજૂરીઓ

· વિસ્તારની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અને ટોપોગ્રાફિકલ સ્થિતિ

· પ્રોજેક્ટ સાઇટના વિસ્તારમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ

· ચોક્કસ પ્રોજેક્ટ સાઇટ માટે વર્ષમાં કામકાજના મહિનાઓની સંખ્યા વગેરે.

આ તમામ પરિબળો પ્રોજેક્ટ/પ્રોજેક્ટ્સના પૂર્ણ થવાના સમય અને ખર્ચને અસર કરે છે.

ઈલેક્ટ્રિફિકેશન:

ભારતીય રેલવે પર રેલવે નેટવર્કનું ઈલેક્ટ્રિફિકેશન મિશન મોડમાં હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં, લગભગ 99.6% બ્રોડ ગેજ (BG) નેટવર્કનું ઈલેક્ટ્રિફિકેશન થઈ ગયું છે. બાકીના નેટવર્કમાં ઈલેક્ટ્રિફિકેશનનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. 2014-26 દરમિયાન અને 2014 પહેલાં કરવામાં આવેલ ઈલેક્ટ્રિફિકેશન નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	રૂટ કિલોમીટર
2014 પહેલાં (લગભગ 60 વર્ષ)	21,801
2014-2026	48,072

ગુજરાતમાં, તમામ વર્તમાન BG નેટવર્કનું ઈલેક્ટ્રિફિકેશન થઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત, તમામ નવી લાઈન/મલ્ટી-ટ્રેકિંગ પ્રોજેક્ટ્સ ઈલેક્ટ્રિફિકેશન સાથે મંજૂર અને નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યા છે.

સ્ટેશન પુનઃવિકાસ:

રેલવે મંત્રાલયે લાંબા ગાળાના અભિગમ સાથે સ્ટેશનોના પુનઃવિકાસ માટે અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના શરૂ કરી છે.

આ યોજનામાં ભારતીય રેલવેના સ્ટેશનોને સુધારવા માટે માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા અને તબક્કાવાર તેનો અમલ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. દરેક સ્ટેશનની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને માસ્ટર પ્લાનિંગમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

· સ્ટેશન અને સરક્યુલેટિંગ એરિયાના અભિગમમાં સુધારો

· શહેરના બંને બાજુઓ સાથે સ્ટેશનનું એકીકરણ

· સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો

· વેઇટિંગ હોલ, શૌચાલય, બેસવાની વ્યવસ્થા, વોટર બૂથમાં સુધારો

· પેસેન્જર ટ્રાફિકને અનુરૂપ પૂરતી પહોળાઈ ધરાવતા ફૂટ ઓવર બ્રિજ/સબવેની જોગવાઈ

· લિફ્ટ/એસ્કેલેટર/રેમ્પની જોગવાઈ

· પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો/ પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરની જોગવાઈ

· 'વન સ્ટેશન વન પ્રોડક્ટ' જેવી યોજનાઓ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે કિયોસ્ક વગેરેની જોગવાઈ

· પાર્કિંગનો વિકાસ

· દિવ્યાંગજનો માટે સુવિધાઓ

· વધુ સારી પેસેન્જર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ્સ

· એર કોનકોર્સ, એક્ઝિક્યુટિવ લાઉન્જ, મલ્ટિમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન, લેન્ડસ્કેપિંગ વગેરેની જોગવાઈ.

આ યોજના જરૂરિયાત, તબક્કાવાર અમલીકરણ અને શક્યતા મુજબ ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉકેલો વગેરે તથા લાંબા ગાળે સ્ટેશન પર સિટી સેન્ટરની રચના કરવાનું પણ પરિકલ્પના કરે છે.

અત્યાર સુધીમાં, અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે 1340 સ્ટેશનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી 88 સ્ટેશનો ગુજરાતમાં આવેલા છે. ગુજરાતમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે ઓળખવામાં આવેલા સ્ટેશનોના નામ નીચે મુજબ છે:

રાજ્ય	સ્ટેશનોની સંખ્યા	સ્ટેશનોના નામ
ગુજરાત	88	અમદાવાદ, આણંદ, અંકલેશ્વર, અસારવા, બારડોલી, ભચાઉ, ભક્તિનગર, ભાણવડ, ભરૂચ, ભાટિયા, ભાવનગર, ભેસ્તાન, ભીલડી, બીલીમોરા જં, બોટાદ જં., ચાંદલોડિયા, ચોરવાડ રોડ, ડભોઈ જં, દાહોદ, ડાકોર, ડેરોલ, ધ્રાંગધ્રા, દ્વારકા, ગાંધીધામ, ગોધરા જં, ગોંડલ, હાપા, હિંમતનગર, જામ જોધપુર, જામ વંથલી, જામનગર, જેતલસર જં., જૂનાગઢ જં, કલોલ જં, કનાલુસ જં, કરમસદ, કેશોદ, ખંભાળિયા, કિમ, કોસંબા જં, લખતર, લીંબડી, લીમખેડા, મહેમદાવાદ ખેડા રોડ, મહેસાણા જં, મહુવા, મણિનગર, મીઠાપુર, મિયાગામ કરજણ જં, મોરબી, નડિયાદ જં, નવસારી, ન્યુ ભુજ, ઓખા, પડધરી, પાલનપુર જં, પાલિતણા, પાટણ, પોરબંદર, પ્રતાપનગર, રાજકોટ જં, રાજુલા જં, સાબરમતી BG, સાબરમતી MG, સચિન, સામાખીયાળી, સંજાણ, સાવરકુંડલા, સાયણ, સિદ્ધપુર, સિહોર જં., સોમનાથ, સોનગઢ, સુરત, સુરેન્દ્રનગર, થાન, ઉધના, ઉદવાડા, ઉમરગામ રોડ, ઊંઝા, ઉતરાણ, વડોદરા, વાપી, વટવા, વેરાવળ, વિરમગામ, વિશ્વામિત્રી જં., વાંકાનેર

પૂર્ણ થયેલા સ્ટેશનો:

ગુજરાતમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ રેલવે સ્ટેશનો પર વિકાસના કામો સારી ગતિએ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. ગુજરાતમાં પૂર્ણ થયેલા સ્ટેશનોની વિગતો નીચે મુજબ છે:

રાજ્ય	સ્ટેશનોની સંખ્યા	સ્ટેશનોના નામ
ગુજરાત	23	ભક્તિનગર, ડાકોર, ડેરોલ, ગોધરા જંકશન, હાપા, જામ જોધપુર, જામ વંથલી, કનાલુસ જંકશન, કરમસદ, ખંભાળિયા, કોસંબા જંકશન, લીંબડી, મહુવા, મીઠાપુર, મોરબી, ઓખા, પાલિતણા, પોરબંદર, પ્રતાપનગર, રાજુલા જંકશન, સામાખીયાળી, સિહોર જંકશન, ઉતરાણ

અન્ય સ્ટેશનો પર વિકાસ માટેની પ્રવૃત્તિઓ પણ સારી ગતિએ હાથ ધરવામાં આવી છે અને કેટલાક સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

· ન્યુ ભુજ સ્ટેશન: મુખ્ય અને બીજા પ્રવેશદ્વાર પર નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ અને એર કોનકોર્સનું સ્ટ્રક્ચરલ કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને ફિનિશિંગના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. નવા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, થ્રુ રૂફ, મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર અને બીજા પ્રવેશદ્વાર પર સરક્યુલેટિંગ એરિયાના સુધારણા, નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, લિફ્ટ અને એસ્કેલેટરના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· કલોલ જંકશન સ્ટેશન: મુખ્ય અને બીજા પ્રવેશદ્વાર પર નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો, સરક્યુલેટિંગ એરિયા અને પાર્કિંગમાં સુધારણાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. નવા 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, વોટર બૂથ અને એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટના સુધારણાના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· મહેસાણા જંકશન સ્ટેશન: મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, બીજા પ્રવેશદ્વાર પર નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, સરક્યુલેટિંગ એરિયા, પાર્કિંગ, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો, બાઉન્ડ્રી વોલ અને એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટના સુધારણાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, વોટર બૂથ અને ટોઇલેટ બ્લોકના સુધારણાના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· અંકલેશ્વર સ્ટેશન: મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર અને બીજા પ્રવેશદ્વાર પર સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, સરક્યુલેટિંગ એરિયા, એપ્રોચ રોડ, નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર અને પાર્કિંગમાં સુધારણાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· સુરેન્દ્રનગર સ્ટેશન: સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, સરક્યુલેટિંગ એરિયા, પાર્કિંગ, પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો અને નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરમાં સુધારણાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ અને લિફ્ટના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

વધુમાં, ભારતીય રેલવે પર સ્ટેશનોનો વિકાસ / પુનઃવિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ એ એક સતત અને ચાલી રહેલી પ્રક્રિયા છે અને જરૂરિયાત મુજબ, આંતરિક પ્રાથમિકતા અને ફંડની ઉપલબ્ધતાને આધીન આ સંબંધમાં કાર્યો હાથ ધરવામાં આવે છે. સ્ટેશનનો વિકાસ / પુનઃવિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ સ્ટેશનની કેટેગરી/સ્થિતિ/હાથ ધરાયેલ ટ્રાફિક વગેરેના આધારે હાથ ધરવામાં આવે છે.

રેલવે સ્ટેશનોનો વિકાસ / અપગ્રેડેશન એ જટિલ પ્રકૃતિનો છે જેમાં મુસાફરો અને ટ્રેનોની સુરક્ષા સામેલ છે અને વિવિધ વૈધાનિક મંજૂરીઓ જેવી કે વૃક્ષો કાપવા, હેરિટેજ, ફાયર ક્લિયરન્સ, એરપોર્ટ ક્લિયરન્સ વગેરેની જરૂર પડે છે. આ સ્ટેશનો લાંબા સમયથી કાર્યરત હોવાથી, બ્રાઉનફિલ્ડ વર્ક સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જેમ કે ઉપયોગિતાઓનું સ્થળાંતર (પાણી/ગટરની લાઈનો, ઓપ્ટિકલ ફાઇબર કેબલ, ગેસ પાઇપલાઇન, પાવર/સિગ્નલ કેબલ વગેરે), અડચણો, મુસાફરોની અવરજવરને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના ટ્રેનોનું સંચાલન, ટ્રેકની ખૂબ જ નજીકના વિસ્તારમાં અને હાઇ વોલ્ટેજ પાવર લાઈનો નજીક હાથ ધરવામાં આવેલા કામોને કારણે સ્પીડ પરના પ્રતિબંધો વગેરે અને આ પરિબળો કામની પ્રગતિ અને પૂર્ણ થવાના સમયને અસર કરે છે.

અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના સહિતના સ્ટેશનોનો વિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ સામાન્ય રીતે પ્લાન હેડ-53 'ગ્રાહક સુવિધાઓ' હેઠળ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. પ્લાન હેડ-53 હેઠળ ફાળવણી અને ખર્ચની વિગતો ઝોનલ રેલવે-વાઇઝ રાખવામાં આવે છે, સ્ટેશન-વાઇઝ કે રાજ્ય-વાઇઝ નહીં. ગુજરાત બે રેલવે ઝોન એટલે કે નોર્થ વેસ્ટર્ન રેલવે અને વેસ્ટર્ન રેલવેના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલ છે. આ ઝોન માટે, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ₹2,247 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં ₹831 કરોડનો ખર્ચ (જૂન, 2026 સુધી) થયો છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ:

હાલમાં, મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) નિર્માણાધીન છે. આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય અને દાદરા અને નગર હેવલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે જેમાં મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ખાતે 12 સ્ટેશનો આયોજિત છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટ માટે સંપૂર્ણ જમીન (1389.5 હેક્ટર) સંપાદિત કરવામાં આવી છે. તમામ વૈધાનિક મંજૂરીઓ મેળવી લેવામાં આવી છે. તમામ 1651 ઉપયોગિતાઓ (યુટિલિટીઝ) નું સ્થળાંતર કરવામાં આવ્યું છે. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં જમીન સંપાદનમાં થયેલા વિલંબથી 2021 સુધી પ્રોજેક્ટને અસર થઈ હતી. મહારાષ્ટ્રમાં 2022 માં જમીન સંપાદનમાં ઝડપ આવી હતી.

ગુજરાત રાજ્યમાં અત્યાર સુધી વિવિધ મુખ્ય બાબતોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

બાબત (આઇટમ)	પ્રગતિ
પિયર્સ (થાંભલા)	352 કિમી.
ગર્ડર	343 કિમી.
ટ્રેક બેડ	209 કિમી.
OHE માસ્ટ્સ	190 કિમી.

ગુજરાત રાજ્યમાં સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ દર્શાવેલ છે:-

ક્રમ	સ્ટેશન	સ્થિતિ
1	સાબરમતી	ફાઉન્ડેશન અને સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે. ફિનિશિંગનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
2	અમદાવાદ	સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે. ફિનિશિંગનું કામ અને ટ્રેકના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
3	આણંદ/નડિયાદ
4	વડોદરા	ફાઉન્ડેશન અને સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે. ફિનિશિંગનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
5	ભરૂચ	સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે અને ફિનિશિંગના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. સુરત, બિલીમોરા અને ભરૂચ ખાતે પણ ટ્રેકના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
6	સુરત
7	બિલીમોરા
8	વાપી

ગુજરાત રાજ્યમાં નદીના પુલો પરની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:-

ક્રમ	નદીનું નામ	સ્થિતિ
1	સાબરમતી નદી (480 મીટર)	સબ-સ્ટ્રક્ચરનું કામ પૂર્ણ થયું છે, સુપરસ્ટ્રક્ચરનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
2	મેશ્વો નદી (120 મીટર)	બ્રિજ નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે. મોહર નદી પર ટ્રેકનું કામ પૂર્ણ થયું છે અને OHE નું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. વાત્રક નદી પર ટ્રેકનું કામ પ્રગતિમાં છે.
3	વાત્રક નદી (280 મીટર)
4	મોહર (શેઢી) નદી (160 મીટર)
5	મહી નદી (720 મીટર)	ફાઉન્ડેશન પૂર્ણ થયું છે. પિયરના કામો અને ગર્ડર લોન્ચિંગ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
6	વિશ્વામિત્રી નદી (80 મીટર)	બ્રિજ નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે.
7	ઢાઢર નદી (120 મીટર)
8	નર્મદા નદી (1366 મીટર)	25 માંથી 21 વેલ પૂર્ણ થયા છે; 24 માંથી 6 સ્પેન લોન્ચ કરવામાં આવ્યા છે
9	કિમ નદી (120 મીટર)	બ્રિજ નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે.
10	તાપી નદી (720 મીટર)	13 માંથી 09 પિયર કેપ પૂર્ણ થયા છે.
11	મીંઢોળા નદી (240 મીટર)	બ્રિજ નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે. ટ્રેક અને ઇલેક્ટ્રિકલ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
12	પૂર્ણા નદી (360 મીટર)
13	અંબિકા નદી (200 મીટર)
14	વેંગણિયા નદી (200 મીટર)
15	કાવેરી નદી (120 મીટર)
16	ખરેરા નદી (120 મીટર)
17	ઔરંગા નદી (320 મીટર)
18	પાર નદી (320 મીટર)
19	કોલક નદી (160 મીટર)
20	દમણગંગા નદી (360 મીટર)
21	દરોથા નદી (80 મીટર)

સુરત-વાપી સેક્શન (97 કિમી) પર નદીના બ્રિજ નિર્માણ સહિતના તમામ સિવિલ કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે અને 86% ટ્રેક બેડ પાથરી દેવામાં આવ્યો છે.

બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ એ ખૂબ જ જટિલ અને ટેકનોલોજી સઘન પ્રોજેક્ટ છે. સિવિલ સ્ટ્રક્ચર્સ, ટ્રેક, ઇલેક્ટ્રિકલ, સિગ્નલિંગ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશનના તમામ સંલગ્ન કાર્યો પૂર્ણ થયા પછી અને ટ્રેનસેટ્સનો પુરવઠો પૂરો થયા પછી જ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવાની ચોક્કસ સમયમર્યાદા વાજબી રીતે જાણી શકાય છે.

ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર:

રેલવે મંત્રાલય દ્વારા બે ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (DFC) એટલે કે લુધિયાણાથી સોનનગર સુધીનો ઈસ્ટર્ન ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (EDFC) (1,337 કિમી) અને જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ટર્મિનલ (JNPT) થી દાદરી સુધીનો વેસ્ટર્ન ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (WDFC) (1,506 કિમી) નિર્માણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

EDFC અને WDFC નું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને કમિશન્ડ કરી દેવામાં આવ્યું છે. DFCs પર પ્રતિદિન સરેરાશ 443 થી વધુ ટ્રેનો ઓપરેટ કરવામાં આવે છે. ઈસ્ટર્ન અને વેસ્ટર્ન ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (EDFC અને WDFC) ના પૂર્ણ રીતે કમિશન્ડ થયેલા વિભાગોએ મજબૂત ઓપરેશનલ કામગીરી દર્શાવી છે. ફ્રેટ ટ્રાફિકનું પ્રમાણ સતત વધ્યું છે, જેમાં સરેરાશ સ્પીડ વધારે, ઝડપી ટર્નઅરાઉન્ડ અને સુધારેલી વિશ્વસનીયતા જોવા મળી છે. આ કોરિડોર કન્ટેનર, કોલસો અને બલ્ક કાર્ગોની અવરજવરમાં સતત વૃદ્ધિના સાક્ષી બની રહ્યા છે, જે ગુડ્સ ટ્રાન્સપોર્ટેશનમાં કેપેસિટી એન્હાન્સમેન્ટમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે.

DFC એ EDFC અને WDFC પર ગુડ્સ ટ્રાફિકને ડાયવર્ટ કરીને પરંપરાગત નેટવર્ક પર વધારાના પાથ બનાવવામાં યોગદાન આપ્યું છે. પરિણામે, રેલવે તેના નેટવર્ક પર વધારાની ગુડ્સ અને કોચિંગ સેવાઓ ચલાવવા માટે સક્ષમ બની છે.

DFCs એ ઝડપી ટ્રાન્ઝિટ સમય, ઉચ્ચ થ્રુપુટ અને ડબલ-સ્ટેક કન્ટેનર કામગીરી (ખાસ કરીને વેસ્ટર્ન DFC પર) સક્ષમ બનાવી છે. આ સુધારાઓએ એકંદર લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવામાં, સપ્લાય ચેઈનની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવામાં અને ભારતીય ઉદ્યોગોની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવામાં યોગદાન આપ્યું છે.

કેન્દ્રીય બજેટ 2026 માં પૂર્વમાં દાનકુનીથી પશ્ચિમમાં સુરતને જોડતા નવા ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોરની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ કોરિડોર માટે વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) તૈયાર કરવાનું/અપડેટ કરવાનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

(रिलीज़ आईडी: 2289095) आगंतुक पटल : 26