ઐતિહાસિક સુધારાઓ બાદ ભારતના સ્પેસ ક્ષેત્રે અભૂતપૂર્વ ગતિ જોઈ છે, જેમાં ખાનગી રોકાણ USD 618.5 મિલિયનને પાર કરી ગયું છે, ખાનગી સંસ્થાઓને 105 મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે, અને વધુ ખાનગી ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે વ્યૂહાત્મક અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે એક મજબૂત નિયમનકારી માળખું મજબૂત કરવામાં આવી રહ્યું છે, તેમ કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી) અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલયના રાજ્ય મંત્રી ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે રાજ્યસભામાં માહિતી આપી હતી.

રાજ્યસભામાં એક અતારાંકિત પ્રશ્નનો જવાબ આપતા ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે 2026 દરમિયાન 187 મિલિયન ડોલરનું ખાનગી રોકાણ નોંધાયું છે, જ્યારે 14 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં નોન-ગવર્નમેન્ટ એન્ટિટીઝ (NGEs) ને 105 મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સામૂહિક ખાનગી ભંડોળ લગભગ છ ગણું વધ્યું છે, જે 2021-22 માં 100.5 મિલિયન ડોલરથી વધીને 2023-24 માં USD 348.5 મિલિયન થતાં, 31 માર્ચ, 2026 સુધીમાં 618.5 મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે, જે ભારતના ઝડપથી વિકસતા સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમમાં દેશી અને વૈશ્વિક રોકાણકારોનો વધતો વિશ્વાસ દર્શાવે છે.

ઝડપી વ્યાપારી વૃદ્ધિની સાથે મજબૂત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારની અચળ પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂકતા, ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે ગૃહને માહિતી આપી હતી કે ખાનગી સ્પેસ પ્રવૃત્તિઓ માટેની દરેક અરજીની મંજૂરી આપતા પહેલા વ્યૂહાત્મક, સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતોને યોગ્ય ધ્યાન આપીને IN-SPACe ના નોર્મ્સ, ગાઇડલાઇન્સ એન્ડ પ્રોસિજર્સ (NGP) હેઠળ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ખાનગી ભાગીદારીનો વિસ્તાર થવાનું ચાલુ હોવાથી દેશના નિયમનકારી માળખાને વધુ મજબૂત કરવા માટે IN-SPACe હિતધારકોની મસલતથી ભારતમાં સ્પેસ પ્રવૃત્તિઓ માટે સમર્પિત સેફ્ટી એન્ડ સિક્યુરિટી ગાઇડલાઇન્સ તૈયાર કરી રહ્યું છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારે ભારતની ખાનગી સ્પેસ ઈન્ડસ્ટ્રીની વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે એક સાથે એક વ્યાપક નીતિગત, નિયમનકારી અને નાણાકીય ઈકોસિસ્ટમ બનાવી છે. મુખ્ય હસ્તક્ષેપોમાં ઈન્ડિયા સ્પેસ પોલિસી 2023 નું અમલીકરણ, એક ઉદાર ફોરેન ડાયરેક્ટ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) નીતિ, IN-SPACe દ્વારા સુવ્યવસ્થિત મંજૂરી પ્રક્રિયાઓ, ISRO ની સુવિધાઓ સુધી રાહત દરે પહોંચ, ₹1,000 કરોડનું વેન્ચર કેપિટલ ફંડ, ₹500 કરોડનું ટેકનોલોજી એડોપ્શન ફંડ, IN-SPACe સીડ ફંડ સ્કીમ, એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ અને ઇન્ક્યુબેશન સપોર્ટ, ISRO તરફથી ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, પરવડે તેવું ટેસ્ટિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કૌશલ્ય વિકાસ પહેલો અને નવીનતા તથા વ્યાપારીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સતત ઉદ્યોગ આઉટરીચ કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.

ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે રાજ્યસભાને માહિતી આપી હતી કે 17 સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સને અત્યાર સુધીમાં IN-SPACe દ્વારા સ્પેસ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે એક જીવંત સ્ટાર્ટઅપ ઈકોસિસ્ટમના ઉદભવને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે ભારતની સ્પેસ આકાંક્ષાઓમાં વધુને વધુ યોગદાન આપી રહ્યું છે.

2020 ના સ્પેસ સેક્ટર સુધારાઓના IN-SPACe ના ઈમ્પેક્ટ એસેસમેન્ટના તારણો શેર કરતા, મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે સુધારાઓએ છ વર્ષમાં ભારતના ખાનગી સ્પેસ પરિદ્રશ્યને બદલી નાખ્યું છે. સક્રિય સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ 2014 માં માત્ર એકથી વધીને આજે 400 થી વધુ થઈ ગયા છે, જ્યારે ખાનગી રોકાણ 600 મિલિયન ડોલરને પાર કરી ગયું છે. ભારતીય ખાનગી કંપનીઓએ લોન્ચ અને ઓર્બિટલ ક્ષમતાઓ સફળતાપૂર્વક પ્રદર્શિત કરી છે, 30 થી વધુ ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં મૂક્યા છે, અને PSLV ઓર્બિટલ એક્સપેરિમેન્ટલ મોડ્યુલ (POEM) જેવા પ્લેટફોર્મ દ્વારા લગભગ 45 પેલોડ્સ ઉડાડ્યા છે, જે દેશના ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્રની વધતી જતી તકનીકી ઊંડાઈ અને વ્યાપારી પરિપક્વતાનો સંકેત આપે છે.

ઈમ્પેક્ટ એસેસમેન્ટ વધુમાં સ્પેસ ઈકોનોમીમાં ભારતના વધતા વૈશ્વિક પ્રભાવ પર પ્રકાશ પાડે છે. ભારતીય સ્પેસ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ આકર્ષિત કરી રહી છે, વિદેશી કામગીરીનો વિસ્તાર કરી રહી છે અને અગ્રણી વૈશ્વિક ભાગીદારો સાથે સહયોગ કરી રહી છે, જ્યારે IN-SPACe એ 45 થી વધુ દેશો સાથે કામકાજના સંબંધો સ્થાપિત કર્યા છે અને વિદેશી સ્પેસ એજન્સીઓ સાથે સહયોગ કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. દેશમાં, અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (EO-PPP) એ દેશના પ્રથમ ખાનગી માલિકીના અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ કોન્સ્ટેલેશનને વિકસાવવા માટે અગ્રણી ભારતીય કંપનીઓને એકસાથે લાવી છે જેમાં આશરે ₹1,200 કરોડની ખાનગી રોકાણ પ્રતિબદ્ધતા છે, જે ભારતના સ્પેસ સુધારાઓમાં ઉદ્યોગના વધતા વિશ્વાસને દર્શાવે છે.

 

SM/DK/JD

(रिलीज़ आईडी: 2288436) आगंतुक पटल : 11