508 કિમી લાંબા મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પર સિવિલ બાંધકામ અને ટ્રેક બિછાવવાનું કાર્ય ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે વિદ્યુતીકરણનું કાર્ય પણ વેગ પકડી રહ્યું છે.

ભારતમાં પ્રથમ વખત હાઇ-સ્પીડ રેલવે વિદ્યુતીકરણ

એમએએચએસઆર કોરિડોરને અદ્યતન 2×25 કેવી ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમથી સજ્જ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે હાઇ-સ્પીડ રેલ માટે વિશ્વભરમાં ઉપયોગમાં લેવાતી સૌથી આધુનિક રેલવે વિદ્યુતીકરણ ટેક્નોલોજીઓમાંની એક છે.

આ ટેક્નોલોજી ભારતમાં પ્રથમ વખત અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે અને 320 કિમી/કલાક સુધીની અત્યંત ઊંચી ઝડપે દોડતી ટ્રેનો માટે જરૂરી સ્થિર અને અવિરત વીજ પુરવઠો પૂરો પાડવા માટે ખાસ તૈયાર કરવામાં આવી છે.

વીજળીનો પુરવઠો નેશનલ પાવર ગ્રીડમાંથી ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલા ગ્રીડ સબસ્ટેશનો સુધી અને ત્યારબાદ કોરિડોર પર વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત 14 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશનો સુધી પહોંચાડવામાં આવશે. તેમાંથી (5) ટ્રેક્શન સબસ્ટેશનો મહારાષ્ટ્રમાં (મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર અને થાણે ડેપો) જ્યારે બાકીના (9) ગુજરાતમાં (વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, મહેમદાવાદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ડેપો) સ્થિત છે.

આ સબસ્ટેશનો રૂટના વિવિધ વિભાગોને વીજ પુરવઠો પૂરો પાડશે, જેથી બુલેટ ટ્રેન એક વિભાગમાંથી બીજા વિભાગમાં આગળ વધે ત્યારે વીજ પુરવઠાનું પરિવર્તન કોઈપણ વિક્ષેપ વિના સરળતાથી થાય અને મુસાફરોને તેની જાણ પણ ન થાય.

કોરિડોરમાં અવિરત વીજ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા અને જરૂર પડે ત્યારે ખામીને ઝડપથી અલગ કરી શકાય તે માટે 31 સ્વિચિંગ પોસ્ટ્સ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

બુલેટ ટ્રેનોને વીજ પુરવઠો પૂરો પાડવા ઉપરાંત, સ્ટેશનો, સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ, જાળવણી સુવિધાઓ અને અન્ય સંચાલન સંબંધિત માળખાને વીજળી પૂરી પાડવા માટે 16 ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સબસ્ટેશનોનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

ઓવરહેડ વિદ્યુત વાયરોનું ચોકસાઈપૂર્વક એન્જિનિયર કરાયેલ નેટવર્ક

ટ્રેનો ઓવરહેડ વિદ્યુત વાયરોના ચોકસાઈપૂર્વક એન્જિનિયર કરાયેલા નેટવર્ક પર દોડશે, જેને લગભગ 22,000 સ્ટીલ માસ્ટ અને 25,700થી વધુ કેન્ટિલીવર એસેમ્બલીઓનો આધાર મળશે. આ નેટવર્ક 1,125 ટ્રેક કિમી (ડેપો સહિત)માં ફેલાયેલું રહેશે.

લગભગ 10.5 થી 14.5 મીટર ઊંચા—અર્થાત અંદાજે 3 થી 4 માળની ઇમારત જેટલી ઊંચાઈ ધરાવતા—આ માસ્ટ અદ્યતન કમ્પાઉન્ડ કેટેનરી સિસ્ટમને આધાર આપે છે. આ ટેક્નોલોજી ભારતમાં પ્રથમ વખત અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે.

320 કિમી/કલાક સુધીની ઝડપ હાંસલ કરવા માટે, આ સિસ્ટમમાં દરેક વાયરને ચોક્કસ ગણતરી મુજબ યાંત્રિક તાણ હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે, જેથી ટ્રેનનો પેન્ટોગ્રાફ કોઈપણ સ્પાર્ક, વિક્ષેપ અથવા વીજ પુરવઠામાં વધઘટ વિના સરળતાથી અને સતત વીજળી મેળવી શકે.

'મેક ઇન ઇન્ડિયા'ને મજબૂત પ્રોત્સાહન

આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી સિદ્ધિઓમાંની એક મહત્વપૂર્ણ વિદ્યુત માળખાનું વ્યાપક સ્વદેશીકરણ છે.

હાઇ-સ્પીડ વિદ્યુતીકરણ સિસ્ટમના અનેક મુખ્ય ઘટકો હવે ભારતમાં જ ઉત્પાદિત થઈ રહ્યા છે. તેમાં તમામ મુખ્ય ટ્રાન્સફોર્મરો, ઓએચઈ માસ્ટ પર લગાવવામાં આવતા ક્રોસ આર્મ્સ તેમજ ઓવરહેડ સિસ્ટમના ઉપરના વિદ્યુત નેટવર્કનો ભાગ એવા ગ્રાઉન્ડ વાયર, પ્રોટેક્શન વાયર અને ફીડર વાયરનો સમાવેશ થાય છે.

આ ઉપરાંત, ટ્રેક્શન પાવર સપ્લાય સિસ્ટમ સાથે સંબંધિત મોટી સંખ્યામાં ઘટકો તેમજ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન પાવર સિસ્ટમના અન્ય સાધનો અને ઇલેક્ટ્રો-મેકેનિકલ (ઈએન્ડએમ) કાર્યો માટેના ઉપકરણોનું પણ દેશમાં જ ઉત્પાદન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ ભારતના ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં અદ્યતન હાઇ-સ્પીડ રેલવે ટેક્નોલોજીના મહત્વપૂર્ણ હસ્તાંતરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દેશમાં જ આ ચોકસાઈપૂર્વક એન્જિનિયર કરાયેલા ઘટકોનું ઉત્પાદન થવાથી ભારતની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાઓ મજબૂત બની રહી છે, વિશિષ્ટ રોજગારનું સર્જન થઈ રહ્યું છે, આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટી રહી છે અને ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મજબૂત સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમ વિકસિત થઈ રહી છે.

આથી, મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માત્ર વિશ્વસ્તરીય ટેક્નોલોજી ભારત સુધી લાવી રહ્યો નથી, પરંતુ તે ટેક્નોલોજીનું ઉત્પાદન દેશમાં જ શક્ય બનાવીને ભારતને આત્મનિર્ભર પણ બનાવી રહ્યો છે.

વહેલી ભૂકંપ શોધ પ્રણાલી: સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલ

દરેક 14 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશનમાં અર્લી અર્થક્વેક ડિટેક્શન સિસ્મોમીટર્સથી સજ્જ કરવામાં આવશે, જે ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ શોધી શકે છે અને ભૂકંપની સ્થિતિમાં ટ્રેનોને તરત જ રોકવા માટે સેકન્ડોમાં સુરક્ષાત્મક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં સક્ષમ છે.

કુલ 28 સિસ્મોમીટર્સ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે—જેમાં 22 હાઇ-સ્પીડ કોરિડોર પર ટ્રેક્શન સબસ્ટેશનો અને સ્વિચિંગ પોસ્ટ્સ ખાતે તથા વધારાના 6 સિસ્મોમીટર્સ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના ભૂકંપ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં આંતરિક સ્થળોએ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

આ 28 સિસ્મોમીટર્સમાંથી 12 મહારાષ્ટ્રમાં મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર, ખેડા, રત્નાગીરી, લાતુર અને પાંગરી નજીક સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જ્યારે 16 ગુજરાતમાં વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, મહેમદાવાદ, અમદાવાદ, અડેસર અને ઓલ્ડ ભુજ નજીક સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

સ્માર્ટ અને સતત દેખરેખ હેઠળનું નેટવર્ક

સમગ્ર વિદ્યુત નેટવર્ક પર કેન્દ્રીકૃત નિયંત્રણ કેન્દ્રમાંથી રિયલ-ટાઇમ દેખરેખ રાખવામાં આવશે. સ્વચાલિત સુરક્ષા પ્રણાલીઓ સેકન્ડના અંશમાં પ્રતિસાદ આપીને હાઇ-સ્પીડ ટ્રેનોનું સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય સંચાલન સુનિશ્ચિત કરશે.

(रिलीज़ आईडी: 2287700) आगंतुक पटल : 28