પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે અહીં પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (PGIMER), ચંદીગઢ ખાતે અદ્યતન માતૃત્વ અને બાળ કેન્દ્ર (એડવાન્સ્ડ મધર એન્ડ ચાઇલ્ડ સેન્ટર) તેમજ અદ્યતન ન્યુરોસાયન્સ કેન્દ્ર (એડવાન્સ્ડ ન્યુરોસાયન્સ સેન્ટર)નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. તેમણે પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER), ચંદીગઢ ખાતે પ્રધાનમંત્રી આયુષ્માન ભારત હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મિશન (PM-ABHIM) હેઠળ 150 બેડના અત્યાધુનિક ક્રિટિકલ કેર બ્લોકનો શિલાન્યાસ પણ કર્યો હતો. આ પ્રસંગે તેમની સાથે પંજાબના રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢના પ્રશાસક શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયા; કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રી શ્રી જગત પ્રકાશ નડ્ડા; કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ અને ચંદીગઢનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સંસદ સભ્ય (લોકસભા) શ્રી મનીષ તિવારી જોડાયા હતા.

સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) ખાતે અદ્યતન આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓના ઉદ્ઘાટન અને શિલાન્યાસથી લાખો લોકો માટે ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્યસંભાળની પહોંચ નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનશે. 2015 માં પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) ના દીક્ષાંત સમારોહની તેમની મુલાકાતને યાદ કરતાં, તેમણે છેલ્લા દાયકામાં તેની ક્ષમતાઓના નોંધપાત્ર વિસ્તરણની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) ના મેનેજમેન્ટ, ફેકલ્ટી અને યુવા ડોકટરોને તેમની સમર્પિત સેવા બદલ અભિનંદન પણ પાઠવ્યા હતા.

સ્વચ્છતા અને જાહેર આરોગ્ય વચ્ચેના ગાઢ સંબંધ પર ભાર મૂકતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, “સરકારે સ્વચ્છતાને જન આંદોલન બનાવવાના વિઝન સાથે સ્વચ્છ ભારત મિશન શરૂ કર્યું હતું.” તેમણે નોંધ્યું હતું કે કરોડો શૌચાલયોના નિર્માણ, ખુલ્લામાં શૌચ મુક્ત કરવા, દેશવ્યાપી સ્વચ્છતા ઝુંબેશ અને સ્વચ્છતાને જીવનશૈલી બનાવવાના પ્રયાસોએ જાહેર આરોગ્ય સુધારવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે. તેમણે એ પણ અવલોકન કર્યું કે સ્વચ્છ સર્વેક્ષણ રેન્કિંગે ચંદીગઢ જેવા શહેરોને તેમના સ્વચ્છતા ધોરણોમાં સતત સુધારો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.

પ્રધાનમંત્રીએ નિવૃત્ત આઈપીએસ (IPS) અધિકારી શ્રી ઇન્દરજીત સિંહ સિદ્ધુને તેમની "બ્રૂમ વોરિયર" પહેલ દ્વારા નાગરિકોને સ્વચ્છતા તરફ પ્રેરિત કરવા બદલ બિરદાવ્યા હતા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સરકારે સ્વચ્છતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં શ્રી સિદ્ધુના યોગદાનની પ્રશંસા કરીને આ વર્ષે તેમને પદ્મ પુરસ્કારથી સન્માનિત કર્યા છે.

સતત જનભાગીદારીના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે, “સ્વચ્છતા એ એક દિવસની પ્રવૃત્તિ નથી; તે જીવન જીવવાની એક પદ્ધતિ છે.” તેમણે “સ્વચ્છતા સે સ્વાગત” પહેલ હેઠળ આયોજિત વિશેષ સ્વચ્છતા અભિયાનની પ્રશંસા કરી હતી અને ચંદીગઢના લોકોને તેમની ઉત્સાહપૂર્ણ ભાગીદારી બદલ અભિનંદન આપ્યા હતા, અને નોંધ્યું હતું કે આવા અભિયાનો રોગોને રોકવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતની આરોગ્યસંભાળની સફરમાં પાછલા બાર વર્ષોમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાનની વૈશ્વિક ચિંતાઓને યાદ કરતાં તેમણે કહ્યું કે ભારત મદદ માંગનારા દેશ તરીકે નહીં પરંતુ વિશ્વભરના દેશોને સહાય લંબાવનારા દેશ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારત આજે મેડિકલ ટૂરિઝમ માટે એક મુખ્ય સ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, “બાર વર્ષ પહેલાં, અમે સંકલ્પ કર્યો હતો કે આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓના અભાવે કોઈ નાગરિક પીડાવવો જોઈએ નહીં અને ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર સસ્તા દરે ઉપલબ્ધ થવી જોઈએ. છેલ્લા બાર વર્ષની સિદ્ધિઓ આ જ સંકલ્પનું પરિણામ છે.”

આરોગ્યસંભાળ માળખાના અભૂતપૂર્વ વિસ્તરણ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે “2014 થી, પંદર નવી એઈમ્સ (AIIMS) મંજૂર કરવામાં આવી છે, દેશભરમાં સેંકડો નવી મેડિકલ કોલેજો સ્થાપવામાં આવી છે, અને કેન્સર જેવા ગંભીર રોગોની સારવાર માટે વિશેષ હોસ્પિટલોને મજબૂત કરવામાં આવી છે.” ચંદીગઢમાં 2022 માં ઉદ્ઘાટન કરાયેલી હોમી ભાભા કેન્સર હોસ્પિટલનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે કહ્યું કે આ સંસ્થા હવે હજારો દર્દીઓની સેવા કરી રહી છે.

પ્રધાનમંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું કે સરકારે પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળને મજબૂત કરવા માટે સમાન પ્રાથમિકતા આપી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આયુષ્માન ભારત હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મિશન હેઠળ દેશભરમાં ક્રિટિકલ કેર બ્લોક્સ, સંકલિત જાહેર આરોગ્ય પ્રયોગશાળાઓ (પબ્લિક હેલ્થ લેબોરેટરીઝ) અને જાહેર આરોગ્ય એકમો સ્થાપવામાં આવ્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે હવે ગ્રામીણ, શહેરી અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં 1.75 લાખથી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો કાર્યરત છે, જે બાર આરોગ્ય સેવા પેકેજો સહિત વ્યાપક પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ કેન્દ્રો દ્વારા કરોડો નાગરિકોની હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને અન્ય બિન-ચેપી રોગો માટે તપાસ (સ્ક્રીનિંગ) કરવામાં આવી છે.

આરોગ્યસંભાળ વિતરણમાં ટેકનોલોજીની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ઈ-સંજીવની ટેલિમેડિસિન પ્લેટફોર્મે નિષ્ણાતોના પરામર્શ સુધીની પહોંચ બદલી નાખી છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં 48 કરોડથી વધુ ટેલિમેડિસિન પરામર્શ કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી અંતરિયાળ વિસ્તારોના લોકો ગુણવત્તાયુક્ત તબીબી સલાહ મેળવી શક્યા છે.

પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આરોગ્ય સેવાઓના વિસ્તરણથી માતૃત્વ અને બાળ આરોગ્ય પરિણામો સુધારવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન મળ્યું છે, જેમાં હવે દેશમાં 90 ટકાથી વધુ સંસ્થાકીય પ્રસુતિઓ થઈ રહી છે. તેમણે નોંધ્યું કે માતૃત્વ મૃત્યુદરમાં 86 ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે શિશુ મૃત્યુદરમાં પણ મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

નિવારક આરોગ્યસંભાળ પર સરકારના ધ્યાન પર ભાર મૂકતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પોષણ અભિયાન, મિશન ઇન્દ્રધનુષ, યોગ, એચપીવી (HPV) રસીકરણ અને યુ-વિન (U-WIN) પ્લેટફોર્મ જેવી પહેલો સમયસર નિવારક દરમિયાનગીરીઓ દ્વારા કરોડો નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરી રહી છે.

ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી) નાબૂદ કરવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જાગૃતિ, વહેલી તપાસ અને સમયસર સારવાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે સક્રિય જનભાગીદારી સાથે ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું કે દેશમાં ટીબીની સારવારનું કવરેજ હવે 90 ટકાને વટાવી ગયું છે અને, વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં ટીબીના કેસોમાં પાછલા દાયકામાં 21 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે આ પ્રયાસોથી ખાસ કરીને ગરીબો, મધ્યમ વર્ગ અને મહિલાઓને ફાયદો થયો છે, જેમાંથી ઘણી મહિલાઓ અવારનવાર પોતાના પરિવારને પ્રાથમિકતા આપતી વખતે પોતાના સ્વાસ્થ્યની અવગણના કરતી હોય છે.

પ્રધાનમંત્રીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે, “આરોગ્યસંભાળ હવે ભારતમાં કોઈ વિશેષાધિકાર નથી; તે દરેક સામાન્ય નાગરિકનો અધિકાર બની રહી છે.”

તબીબી શિક્ષણના વિસ્તરણ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ અવલોકન કર્યું હતું કે મર્યાદિત સંખ્યામાં મેડિકલ કોલેજો અને બેઠકોને કારણે ડોક્ટર બનવું એ એક સમયે ઘણા પ્રતિભાશાળી યુવાનો માટે દૂરનું સ્વપ્ન હતું. તેમણે નોંધ્યું કે મેડિકલ કોલેજોની સંખ્યા લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે અને એમબીબીએસ (MBBS) તેમજ અનુસ્નાતક તબીબી બેઠકોમાં રેકોર્ડ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. તેમણે વધુમાં જાહેરાત કરી કે હવે પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) ચંદીગઢ ખાતે એમબીબીએસ (MBBS) કોલેજ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમાં ટૂંક સમયમાં પ્રવેશ પ્રક્રિયા શરૂ થવાની અપેક્ષા છે. તેમણે કહ્યું કે આનાથી પ્રતિભાશાળી યુવાનોને દેશની અગ્રણી તબીબી સંસ્થાઓમાંની એકમાં અભ્યાસ કરવાની તક મળશે અને સાથે સાથે ભારતની આરોગ્યસંભાળ કાર્યબળ મજબૂત બનશે.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રે થયેલા પરિવર્તનકારી સુધારાઓ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે, “રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ, 2017 એ નિવારક, પ્રોત્સાહક, રોગનિવારક, પુનર્વસન અને ઉપશામક સંભાળ પર મજબૂત ભાર મૂકીને એક વ્યાપક, સર્વગ્રાહી અને સર્વસમાવેશક આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીનો પાયો નાખ્યો છે.”

તેમણે નોંધ્યું કે આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો દેશના 140 કરોડ નાગરિકો માટે આરોગ્યસંભાળ માટે સંપર્કનું પ્રથમ કેન્દ્ર બનીને ઉભરી આવ્યા છે, જે પાયાના સ્તરે ગુણવત્તાયુક્ત પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ સેવાઓના વિતરણને મજબૂત બનાવે છે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું કે સરકારે પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળને સેકન્ડરી અને ટર્શિયરી (તૃતીયક) આરોગ્યસંભાળ સાથે અસરકારક રીતે જોડીને એક સંકલિત અભિગમ અપનાવ્યો છે, જેનાથી દરેક નાગરિક માટે સતત કાળજી સુનિશ્ચિત થઈ છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે દેશભરમાં 23 એઈમ્સ (AIIMS) મંજૂર કરવામાં આવી છે અને તે વિકાસના વિવિધ તબક્કા હેઠળ છે, જે ગુણવત્તાયુક્ત ટર્શિયરી આરોગ્યસંભાળ અને તબીબી શિક્ષણ સુધીની પહોંચનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કરે છે.

તબીબી શિક્ષણના વિસ્તરણ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે દેશમાં મેડિકલ કોલેજોની સંખ્યા 2014 માં 387 હતી જે વધીને આજે 818 થઈ ગઈ છે, જ્યારે અંડરગ્રેજ્યુએટ તબીબી બેઠકો વધીને 1.38 લાખથી વધુ થઈ ગઈ છે. તેમણે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે સરકારે વધારાની 75,000 અંડરગ્રેજ્યુએટ અને પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ તબીબી બેઠકો બનાવવાનું કામ હાથ ધર્યું છે, જેમાંથી 25,000 બેઠકો ઉમેરી દેવામાં આવી છે.

શ્રી નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન (ABDM) ડિજિટલ ઇનોવેશન દ્વારા આરોગ્યસંભાળના વિતરણમાં પરિવર્તન લાવીને વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ હેલ્થ પ્લેટફોર્મ તરીકે ઝડપથી ઉભરી રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે લગભગ 90 કરોડ આભા (ABHA - આયુષ્માન ભારત હેલ્થ એકાઉન્ટ) કાર્ડ બનાવવામાં આવ્યા છે, જે નાગરિકોને તેમના ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ સુરક્ષિત રીતે જાળવવા અને મેળવવાની સુવિધા આપે છે.

રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવામાં આવી રહેલી નવી આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે 300 બેડનું અત્યાધુનિક એડવાન્સ્ડ ન્યુરોસાયન્સ સેન્ટર ભારતની ન્યુરોલોજીકલ હેલ્થકેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં એક મોટી છલાંગ દર્શાવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 1967 થી લગભગ પાંચ દાયકા સુધી, પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) પાસે ન્યુરોલોજી અને ન્યુરોસર્જરી માટે માત્ર 25 બેડ હતા, જેના કારણે આ નવી સુવિધા સંસ્થાની આરોગ્યસંભાળ ક્ષમતામાં મોટો ઉમેરો કરે છે. ₹440 કરોડના ખર્ચે બનેલ આ સેન્ટર વ્યાપક ન્યુરોલોજી, ન્યુરોસર્જરી અને ન્યુરોક્રિટિકલ કેર સેવાઓને એક જ છત નીચે લાવે છે, જે અદ્યતન ન્યુરોલોજીકલ સંભાળની પહોંચને નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અદ્યતન માતૃત્વ અને બાળ કેન્દ્ર એ મહિલાઓ અને બાળકો માટે દેશની સૌથી અદ્યતન સુવિધાઓમાંનું એક છે, જે એક જ છત નીચે વ્યાપક અને વિશિષ્ટ ક્લિનિકલ સારવાર પ્રદાન કરે છે.

પૃષ્ઠભૂમિ: અદ્યતન માતૃત્વ અને બાળ કેન્દ્ર હાઇ-રિસ્ક (જોખમી) ગર્ભાવસ્થા, ગંભીર રીતે બીમાર નવજાત શિશુઓ અને વિશેષ સારવારની જરૂર હોય તેવા બાળકો માટે વ્યાપક ટર્શિયરી આરોગ્ય સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. 300 બેડ અને અત્યાધુનિક તબીબી સુવિધાઓથી સજ્જ, આ કેન્દ્ર માતૃત્વ અને બાળ આરોગ્ય સેવાઓને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવશે અને આ પ્રદેશના હજારો પરિવારોને લાભ આપશે.

અદ્યતન ન્યુરોસાયન્સ કેન્દ્ર ન્યુરોલોજી, ન્યુરોસર્જરી, ન્યુરો-ક્રિટિકલ કેર અને અદ્યતન નિદાન સુવિધાઓ એક જ છત નીચે સંકલિત સેવાઓ પ્રદાન કરશે. તે જટિલ ન્યુરોલોજીકલ વિકૃતિઓથી પીડાતા દર્દીઓ માટે સમયસર અને વિશ્વસ્તરીય સારવાર સુનિશ્ચિત કરશે અને સાથે સાથે ન્યુરોસાયન્સમાં તબીબી સંશોધન, શિક્ષણ અને તાલીમને મજબૂત બનાવશે.

પીજીઆઈએમઈઆર (PGIMER) ખાતે ક્રિટિકલ કેર બ્લોક કટોકટીની સજ્જતા, સઘન સારવાર સેવાઓ અને આપત્તિ પ્રતિભાવ ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે અને પ્રદેશના એકંદર આરોગ્યસંભાળ માળખાને મજબૂત બનાવશે.

SM/IJ/JD