પેટ્રોલમાં એથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ અંગે કેટલીક ચિંતાઓ અને ગેરસમજો ઊભી કરવામાં આવી છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા ખોટી માહિતીને દૂર કરવા અને તથ્યપૂર્ણ સ્પષ્ટતાઓ પ્રદાન કરવા માટે અગાઉથી જ એક વિગતવાર પ્રેસ રિલીઝ બહાર પાડવામાં આવી છે. ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોએ પણ આ કાર્યક્રમ અંગે સ્પષ્ટતાઓ જાહેર કરી છે. તેમ છતાં, કેટલાક પ્રશ્નો હજુ પણ યથાવત છે. નીચે આપેલા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs) આ ચિંતાઓ પર તથ્યપૂર્ણ અને પુરાવા-આધારિત જવાબો પૂરા પાડે છે.

પ્રશ્ન 1: બ્રાઝિલ જેવા દેશોને દાયકાઓ લાગ્યા હોવા છતાં ભારતે તેના એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (મિશ્રણ)ના લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવામાં ઉતાવળ કરી હોય તેવું શા માટે જણાય છે?

સૌ પ્રથમ જે બાબત સમજવાની જરૂર છે તે એ છે કે એથેનોલ કોઈ નવું બળતણ નથી. આપણે એથેનોલની શોધ કરી નથી. એક સદી કરતાં પણ વધુ સમય પહેલાં, હેનરી ફોર્ડે એથેનોલ પર ચાલવા માટે મોડેલ ટી (Model T) ની ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી, અને બ્રાઝિલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિત વિશ્વભરના દેશો દાયકાઓથી એથેનોલ મિશ્રણનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.

એટલું જ મહત્વનું એ છે કે ભારતનો એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ વર્તમાન સરકાર હેઠળ શરૂ થયો નથી. આ પહેલનો લાંબો સંસ્થાકીય ઇતિહાસ અને સીમાચિહ્નો છે (જે તમામ જાહેર ડોમેન પર ઉપલબ્ધ છે - તેમાંથી કેટલાક પરિશિષ્ટ-1 માં મૂકવામાં આવ્યા છે)

પાયલોટ એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ વર્ષ 2001 માં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેની ઔપચારિક જાહેરાત 2004 માં કરવામાં આવી હતી, અને 2006 સુધીમાં કેટલાક રાજ્યોમાં E5 (5% એથેનોલ મિશ્રણ) રોલ આઉટ કરવામાં આવ્યું હતું.

ત્યારબાદ યુપીએ (UPA) સરકાર દરમિયાન જાન્યુઆરી 2013 માં ગેઝેટ ઓફ ઇન્ડિયામાં નીતિગત માળખું સૂચિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ બધી જાહેર રેકોર્ડની બાબતો છે.

ભારતે 10 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 5% એથેનોલ મિશ્રણ હાંસલ કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો હતો. કમનસીબે, તે મહત્વાકાંક્ષા હોવા છતાં, મિશ્રણનું પ્રમાણ 2014 સુધી લગભગ 1.5% ની આસપાસ જ અટકી રહ્યું હતું.

કોઈએ બળતણ તરીકે એથેનોલ પર સવાલ ઉઠાવ્યો ન હતો. તે વૈશ્વિક સ્તરે પહેલેથી જ નક્કી થઈ ગયું હતું. અસલી પડકાર એ હતો કે ભારત પૂરતી માત્રામાં એથેનોલનું ઉત્પાદન કેવી રીતે કરી શકે.

તે સમયે, આપણે લગભગ સંપૂર્ણપણે શેરડી પર નિર્ભર હતા, જે એક મોસમી પાક છે, જેની વાર્ષિક એથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે 400 કરોડ લીટર હતી. આવું ઉત્પાદન સ્તર સામાન્ય મિશ્રણ લક્ષ્યાંકો માટે પણ અપૂરતું હતું.

આ મર્યાદાને ઓળખીને, સરકારે તેના અભિગમમાં મૂળભૂત ફેરફાર કર્યો. મે 2018 માં જૈવઇંધણ પરની રાષ્ટ્રીય નીતિ (નેશનલ પોલિસી ઓન બાયોફ્યુઅલ્સ) ના લોન્ચિંગ સાથે, સરકારે મોટા પાયે એથેનોલનું ઉત્પાદન કરવા માટે જરૂરી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનું શરૂ કર્યું. આ એક સાચું સમગ્ર સરકારનું મિશન બન્યું.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય, ભારે ઉદ્યોગ મંત્રાલય, ભારતીય રેલવે અને અન્ય કેટલાક મંત્રાલયોએ કાચો માલ વિસ્તૃત કરવા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા, ટેકનોલોજીને ટેકો આપવા, લોજિસ્ટિક્સનું સંકલન કરવા, માંગની નિશ્ચિતતા ઊભી કરવા અને રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે નજીકના સંકલનમાં કામ કર્યું હતું.

એક ઐતિહાસિક પગલું ઓગસ્ટ 2021 માં આવ્યું, જ્યારે ભારતની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) IOCL, BPCL અને HPCL એ એથેનોલની અછત ધરાવતા પ્રદેશોમાં ડેડિકેટેડ એથેનોલ પ્લાન્ટ્સ (DEPs) સ્થાપવા માટે એક્સપ્રેશન ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ (EoI) જાહેર કર્યા.

આ પ્રોજેક્ટ્સે રોકાણના પરિદ્રશ્યને બદલી નાખ્યું કારણ કે તેઓ નીચેની બાબતો પ્રદાન કરતા હતા:

• ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા લાંબા ગાળાના ખરીદી કરારની ખાતરી;
• એસ્ક્રો મિકેનિઝમ્સ દ્વારા જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો સાથે ત્રિપક્ષીય ધિરાણ વ્યવસ્થા, જેનાથી રોકાણનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી ગયું;
• એથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ પ્રોગ્રામ માટે જ વિશિષ્ટ રીતે એથેનોલનો ફરજિયાત પુરવઠો; અને
• આ પ્લાન્ટ્સને કાર્યરત થવા માટે સ્વાભાવિક રીતે લગભગ બે વર્ષનો સમય જરૂરી હતો. ક્ષમતા રાતોરાત આવી શકતી નથી.

બીજું એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન જૂન 2021 માં આવ્યું જ્યારે નીતિ (NITI) આયોગે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, તેલ કંપનીઓ, કૃષિ નિષ્ણાતો અને અન્ય હિસ્સેદારો સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા પછી એથેનોલ મિશ્રણ પર તેનો વ્યાપક રોડમેપ પ્રકાશિત કર્યો.

આ અહેવાલમાં એથેનોલના પર્યાવરણીય અને ઊર્જા સુરક્ષાના ફાયદાઓ પર જ નહીં, પરંતુ ગ્રામીણ આવક અને કૃષિ અર્થતંત્ર પર તેની પરિવર્તનકારી અસર પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

તે તબક્કે, ભારતની 10% મિશ્રણ માટેની જરૂરિયાત વાર્ષિક ~500-600 કરોડ લીટર એથેનોલની હતી. જેમ જેમ નવું રોકાણ સાકાર થયું અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વિસ્તરી, તેમ તેમ એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે દેશ ટૂંક સમયમાં લગભગ 1,200 કરોડ લીટરનું ઉત્પાદન કરવા સક્ષમ બની જશે. એકવાર સપ્લાય બાજુ સુરક્ષિત થઈ ગયા પછી, 20% મિશ્રણની આકાંક્ષા રાખવી તાર્કિક અને જવાબદારીપૂર્વકનું હતું.

તેથી, ભારતે એથેનોલ મિશ્રણમાં "ઉતાવળ" કરી હોવાનું સૂચન તથ્યો પરથી સાબિત થતું નથી.

આ વર્ષ 2001 માં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ, 2013 માં નીતિગત સૂચના, 2018 પછી સંસ્થાકીય સુધારાઓ, 2021 માં શરૂ થયેલા મોટા પાયે રોકાણો અને ત્યારબાદ મિશ્રણ સ્તરોમાં સાવચેતીપૂર્વક ગણતરીબદ્ધ, તબક્કાવાર વધારા સાથે બે દાયકાથી વધુની સફર છે.

આ રોલઆઉટ પહેલાં ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદક કંપનીઓ, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ, OMCs, DFPD વગેરે સહિતના તમામ હિસ્સેદારોની સલાહ લેવામાં આવી હતી.

આ પ્રગતિ સુનિયોજિત રહી છે:

એથેનોલ સપ્લાય વર્ષ (ESY)	મિશ્રણ ટકાવારી / સ્થિતિ
ESY 2020-21	~8.1%
ESY 2021-22	10.0%
ESY 2022-23	12.1%
ESY 2023-24	14.60%
ESY 2024-25	19.20%
ESY 2025-26 (નવેમ્બર-જૂન 2026)	20%

બ્રાઝિલને દાયકાઓ લાગ્યા કારણ કે તે વિશ્વની પ્રથમ મોટા પાયાની એથેનોલ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરી રહ્યું હતું.

ભારત પાસે વૈશ્વિક અનુભવમાંથી શીખવાનો, પ્રમાણિત ટેકનોલોજી અપનાવવાનો, મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલન સાધવાનો અને મજબૂત રોકાણ માળખું ઊભું કરવાનો લાભ હતો. આપણે વિજ્ઞાન કે સલામતી સાથે કોઈ સમાધાન કર્યા વિના, પરંતુ ગવર્નન્સ, આયોજન અને અમલીકરણમાં સુધારો કરીને સમયરેખાને ટૂંકી કરી છે.

ભારતની એથેનોલ સફળતા પાછળની અસલી વાર્તા એ સાવચેતીપૂર્વક આયોજિત, ક્રમિક અને તબક્કાવાર પરિવર્તન છે, નહીં કે ઉતાવળિયો કે રાતોરાત લેવાયેલો નિર્ણય.

પ્રશ્ન 2: ગ્રાહકો પાસે શુદ્ધ પેટ્રોલ, E10 કે E20 ખરીદવાનો વિકલ્પ શા માટે નથી? અને તે જૂના વાહનોનું શું જે માત્ર E10 સુસંગત (E10 compatible) તરીકે લેબલ થયેલા છે?

જ્યારે ભારતે ઉચ્ચ એથેનોલ મિશ્રણ તરફ આગળ વધવાનો નિર્ણય કર્યો, ત્યારે ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ દરેક તબક્કે સામેલ હતો. E10 સુસંગતતા માટે, ઉત્પાદકો સાથે વર્ષ 2020-21 જેટલા વહેલા સમયથી અગાઉથી પરામર્શ કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતે જૂન 2022 માં તેનો E10 લક્ષ્યાંક (પેટ્રોલમાં 10% એથેનોલ મિશ્રણ) હાંસલ કર્યો હતો, જે ESY 2020-21 માં નિર્ધારિત તારીખ કરતાં પાંચ મહિના વહેલો હતો.

E20 માટે, તેનાથી પણ વધુ કડક પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવી હતી. ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ઘટકોના સપ્લાયર્સ, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ સાથે વ્યાપક પરામર્શ કરવામાં આવ્યો હતો. આઇએમસીનો રોડમેપ 2021 થી પબ્લિક ડોમેનમાં હતો અને તેમાં E-20 સુધી પહોંચવા માટેનો એક માપાંકિત માર્ગ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.

મટીરીયલ સુસંગતતા, એન્જિન કેલિબ્રેશન, ફ્યુઅલ સિસ્ટમ્સ, ડ્રાઇવેબિલિટી, ટકાઉપણું, ઉત્સર્જન અને ઇંધણ કાર્યક્ષમતાથી શરૂ કરીને દરેક પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી.

E20 રોલ આઉટ થાય તે પહેલાં, સરકારે સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમની સજ્જતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, તકનીકી નિષ્ણાતો, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને અન્ય હિસ્સેદારો જેવા તમામ હિસ્સેદારો સાથે વિગતવાર પરામર્શના કેટલાક રાઉન્ડ હાથ ધર્યા હતા. જો ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો પરિણામોથી સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ ન હોત, તો તેઓ ક્યારેય પ્રોડક્ટની પાછળ ઊભા ન રહ્યા હોત કે વાહનની વોરંટી માન્ય ન રાખી હોત. હકીકત એ છે કે વર્તમાનમાં વર્ચ્યુઅલી દરેક ઉત્પાદક તમામ વાહનો (જૂના કે નવા) માટે વોરંટી આપી રહ્યા છે કારણ કે તેઓ આ પરામર્શ પ્રક્રિયાનો ભાગ રહ્યા છે.

વધુમાં, મારુતિ સુઝુકીએ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન 2.84 કરોડ વાહનોની સર્વિસ કરી હતી, જેમાં 1.5 કરોડ જૂના, બિન-E20-પ્રમાણિત વાહનોનો સમાવેશ થાય છે, અને કોઈ E20-લિંક્ડ કાટ (કોરોઝન), અસામાન્ય ઘસારો કે કમ્પોનન્ટ-લાઇફને નુકસાનની જાણ કરી નથી. હિરો મોટોકોર્પે પણ સમાન ફિલ્ડ અનુભવ અહેવાલ આપ્યો છે. આ વાસ્તવિક દુનિયાના પુરાવા છૂટાછવાયા કિસ્સાઓ કરતાં વધુ વિશ્વસનીય છે.

એ વાત સાચી છે કે કેટલાક વાહનોમાં ઇંધણની બચતમાં 3-5% નો ઘટાડો થઈ શકે છે. પરંતુ માઇલેજ એ માત્ર એક જ પેરામીટર છે.

E20 નોંધપાત્ર રીતે ઉચ્ચ-ઓક્ટેન રેટિંગ, શ્રેષ્ઠ એન્ટી-નોક લાક્ષણિકતાઓ, ઝડપી કમ્બશન (દહન), બહેતર પીકઅપ, સ્મૂધ પ્રવેગક અને ક્લીનર એન્જિન ઓપરેશન પ્રદાન કરે છે.

તે નહિવત રજકણ ઉત્સર્જન પેદા કરે છે અને લાઇફસાયકલ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં આશરે 40% નો નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.

ટૂંકમાં, તે E10 અથવા શુદ્ધ પેટ્રોલ બંને કરતાં વધુ સ્વચ્છ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું અને વધુ કાર્યક્ષમ બળતણ છે.

તેથી, અસલી પ્રશ્ન આ છે: જો વધુ સ્વચ્છ, ઝડપી અને ઓછું પ્રદૂષણ કરતું બળતણ ઉપલબ્ધ હોય, તો આપણે જાણીજોઈને હલકો વિકલ્પ કેમ પસંદ કરીએ?

દરેક પેટ્રોલ પંપ પર એકસાથે શુદ્ધ પેટ્રોલ, E10 અને E20 નો સ્ટોક હોવો જોઈએ તેવું સૂચન ભારતના ઇંધણ વિતરણ નેટવર્કની વાસ્તવિકતાઓને પણ નજરઅંદાજ કરે છે.

ભારત રિફાઇનરીઓ, ટર્મિનલ્સ, ડેપો અને પાઇપલાઇન્સના વ્યાપક નેટવર્ક દ્વારા સપોર્ટેડ 1 લાખથી વધુ રિટેલ આઉટલેટ્સ ચલાવે છે.

આ વિશાળ સપ્લાય ચેન પર બેઝ પેટ્રોલના મલ્ટિપલ ગ્રેડ જાળવવાથી એક મોટો લોજિસ્ટિકલ પડકાર ઊભો થશે, હેન્ડલિંગ ખર્ચ વધશે, ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ જટિલ બનશે અને ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા ઘટશે.

લોકો ઘણીવાર પ્રીમિયમ પેટ્રોલનું ઉદાહરણ આપે છે. તે સરખામણી અસ્થાને છે. પ્રીમિયમ ઇંધણ એ મર્યાદિત માત્રામાં નોંધપાત્ર પ્રાઇસ પ્રીમિયમ પર વેચાતી વિશિષ્ટ પ્રોડક્ટ્સ છે કારણ કે તેમાં વિશિષ્ટ પર્ફોર્મન્સ વધારતા એડિટિવ્સ મિશ્રિત કરવામાં આવે છે. તેઓ અલગ દેશવ્યાપી બેઝ ફ્યુઅલ સ્ટ્રીમ્સ નથી. શુદ્ધ પેટ્રોલ, E10 અને E20 માટે સમાંતર દેશવ્યાપી સપ્લાય ચેન ચલાવવી એ તદ્દન અલગ બાબત હશે.

બીજું એક પાસું છે જેને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ એથેનોલ ઉત્પાદન અને સંલગ્ન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વાર્ષિક આશરે ₹1 લાખ કરોડના રોકાણનું ધિરાણ કર્યું છે. ભારતના મિશ્રણ લક્ષ્યાંકોને પહોંચી વળવા માટે ડેડિકેટેડ એથેનોલ પ્લાન્ટ્સ, ડિસ્ટિલરીઓ, સ્ટોરેજ સુવિધાઓ અને લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક બનાવવામાં આવ્યા છે.

જો આ ક્ષમતા ઊભી કર્યા પછી, આપણે મનસ્વી રીતે E10 પર પાછા ફરીએ, તો આ રોકાણોનું શું થાય? સરપ્લસ ઉત્પાદન ક્ષમતાનું શું થાય? રાષ્ટ્રીય નીતિના આધારે ખેડૂતો, સહકારી મંડળીઓ, સાહસિકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ દ્વારા શુદ્ધ આશયથી રોકાણ કરાયેલા હજારો કરોડ રૂપિયાનું શું થાય?

જાહેર નીતિએ ગ્રાહકના હિત અને ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણીય ટકાઉપણા, ખેડૂત કલ્યાણ અને રાષ્ટ્રીય સંસાધનોના વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જોઈએ.

શું આજે કોઈ આપણને આધુનિક સાર્વજનિક પરિવહનને બદલે જૂની વાદળી ડીટીસી (DTC) બસો પાછી લાવવા માટે કહેશે? શું કોઈ એવી દલીલ કરશે કે આપણે ખાડાવાળા રસ્તાઓ પર પાછા ફરવું જોઈએ કારણ કે તેઓ પરિચિત હતા? શું દિલ્હી વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવતા વિકલ્પો સાથે સ્વચ્છ પરિવહન ઇંધણને બદલશે?

પ્રગતિનો અર્થ બહેતર ટેકનોલોજી અપનાવવો છે.

E20 એ સ્વચ્છ દહન, ઓછું ઉત્સર્જન, ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં ઘટાડો, ભારતીય ખેડૂતો માટે વધુ આવક અને રાષ્ટ્ર માટે વધુ ઊર્જા સુરક્ષા દર્શાવે છે.

એકવાર શ્રેષ્ઠ ઇંધણ વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય થઈ ગયું હોય, વ્યાપકપણે પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હોય અને ઓટોમોટિવ ઉદ્યોગ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યું હોય, ત્યારે ઉદ્દેશ્ય આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધવાનો હોવો જોઈએ, નહીં કે હલકા સ્તર તરફ પાછા હટવાનો.

પ્રશ્ન 3: જો પેટ્રોલમાં એથેનોલ મિશ્રિત કરવામાં આવે છે, તો E20 એ E10 અથવા શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતાં સસ્તું કેમ નથી?

ફીડ સ્ટોક (કાચો માલ)	એથેનોલ સપ્લાય વર્ષ (રૂપિયામાં કિંમત)
	21-22	22-23	23-24	24-25	25-26 (કામચલાઉ)
C – મોલાસીસ	46.66	49.41	56.28 (6.87 નું પ્રોત્સાહન)	57.97	57.97
B – મોલાસીસ	59.08	60.73	60.73	60.73	60.73
શેરડીનો રસ/ખાંડ/સિરપ	63.45	65.61	65.61	65.61	65.61
ખરાબ થઈ ગયેલું અનાજ	52.92	64.00@	64.00	64.00	64.00
FCI ચોખા	56.87	58.5	58.50	58.50	60.32
મકાઈ	52.92	66.07@	71.86 (5.79 નું પ્રોત્સાહન)	71.86	71.86

આજે, સરકાર ફાયદાકારક ભાવો પર એથેનોલ ખરીદે છે જેથી ભારતીય ખેડૂતોને યોગ્ય વળતર મળે. મકાઈ આધારિત એથેનોલ લો. આપણે તેની પ્રાપ્તિ કિંમતમાં ઉત્તરોત્તર વધારો કર્યો છે અને આજે તે GST, પરિવહન, સંગ્રહ અને ડેપો હેન્ડલિંગ ખર્ચ પહેલાં પણ પ્રતિ લીટર આશરે ₹71.86 છે.

તેથી, જો આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ પ્રતિ બેરલ આશરે US$70 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હોય, તો E20 નું ઉત્પાદન ખરેખર શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતાં વધુ મોંઘું છે.

જો ક્રૂડ પ્રતિ બેરલ US$120–130 સુધી વધે છે, તો અર્થશાસ્ત્ર સ્વાભાવિક રીતે ઉલટાઈ જાય છે અને એથેનોલ વધુ સસ્તું બને છે.

તેથી, પ્રશ્ન એ ન હોવો જોઈએ કે, "E20 સસ્તું કેમ નથી?"

અસલી પ્રશ્ન એ છે કે, "ભારત વૈશ્વિક ક્રૂડના અસ્થિર ભાવોની સંપૂર્ણ અસરથી ગ્રાહકોને સુરક્ષિત રાખવામાં કેવી રીતે સફળ રહ્યું?"

જવાબ સરળ છે.

આજે ભારતમાં વેચાતા પેટ્રોલના પ્રત્યેક લીટરમાં લગભગ 20% સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત એથેનોલ છે. તે એથેનોલ આશરે ₹71 પ્રતિ લીટરના ભાવે મેળવવામાં આવે છે, જે કિંમત બ્રેન્ટ ક્રૂડ, ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષો કે શિપિંગ વિક્ષેપો સાથે દરરોજ સવારે બદલાતી નથી.

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તમારી ઇંધણની ટાંકીનો પાંચમો ભાગ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલની અસ્થિરતાથી સુરક્ષિત છે. અભૂતપૂર્વ વૈશ્વિક વિક્ષેપો છતાં ભારતે છૂટક ઇંધણના ભાવોમાં સૌથી મધ્યમ વધારો જોયો તેનું મુખ્ય કારણ આ છે.

તેથી એથેનોલ મિશ્રણ કોઈ ચોક્કસ દિવસે પેટ્રોલને સસ્તું બનાવવા વિશે નથી. તે આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવા વિશે છે.

પરિણામે, ભારતે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં મુખ્ય અર્થતંત્રો અને તેના પડોશી દેશોમાં સૌથી ઓછો ઇંધણના ભાવ વધારો નોંધાવ્યો છે.

(કિંમતો INR માં)

દેશ	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) જૂન-22	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) જૂન-26	(%)	ડીઝલ (રૂ./લીટર) જૂન-22	ડીઝલ (રૂ./લીટર) જૂન-26	(%)
પાકિસ્તાન	92.64	129.48	39.77	79.98	130.51	63.18
શ્રીલંકા	90.43	123.59	36.66	86.13	115.90	34.57
નેપાળ	113.99	137.19	20.35	103.22	142.25	37.81
બાંગ્લાદેશ	76.97	109.82	42.69	71.60	90.21	26
ઇટાલી	166.85	197.52	18.39	161.38	207.84	28.79
જર્મની	163.18	194.26	19.05	167.70	184.55	10.04
ફ્રાન્સ	174.18	205.08	17.74	171.06	203.95	19.23
ભારત (દિલ્હી)	96.72	102.12	5.58	89.62	95.20	6.23

પશ્ચિમ એશિયા સંકટ શરૂ થયું ત્યારથી અન્ય દેશોની તુલનામાં ઇંધણના ભાવોમાં સૌથી ઓછા વધારા સાથે ભારત હજુ પણ અલગ તરી આવે છે, જે કોષ્ટક દ્વારા જોઈ શકાય છે.

(કિંમતો INR માં)

દેશ	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) માર્ચ 2026	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) જૂન 2026	(%)	ડીઝલ (રૂ./લીટર) માર્ચ 2026	ડીઝલ (રૂ./લીટર) જૂન 2026	(%)
પાકિસ્તાન	86.85	130.61	50.39	91.64	130.27	42.15
શ્રીલંકા	86.79	125.81	44.96	83.24	117.98	41.73
નેપાળ	99.28	136.89	37.88	89.79	141.93	58.07
બાંગ્લાદેશ	87.08	109.62	25.88	75.07	90.04	19.94
ભારત (દિલ્હી)	94.77	102.12	7.76	87.67	95.20	8.59

સ્ત્રોત (PPAC)

(કિંમતો INR માં)

દેશ	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) માર્ચ 2026	પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) મે 2026	(%)	ડીઝલ (રૂ./લીટર) માર્ચ 2026	ડીઝલ (રૂ./લીટર) મે 2026	(%)
USA	89.14	113.09	26.87	120.59	141.39	17.25
ફ્રાન્સ	203.42	232.30	14.20	213.91	234.12	9.45
ઇટાલી	187.66	212.80	13.40	207.69	224.37	8.03
ભારત	94.77	94.77	-	87.67	87.67	-

સ્ત્રોત (PPAC) જૂન માટેનો ડેટા 11 જુલાઈ, 2026 ના રોજ ઉપલબ્ધ થશે

એથેનોલ મિશ્રિત પ્રત્યેક લીટરનો અર્થ છે:

• ઓછું આયાતી ક્રૂડ,
• ઓછું વિદેશી હૂંડિયામણ બહાર જવું,
• ભારતીય ખેડૂતો માટે વધુ આવક,
• ગ્રાહકો માટે વધુ કિંમત સ્થિરતા, અને
• મજબૂત રાષ્ટ્રીય ઊર્જા સુરક્ષા.

આ જ કારણે એથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ પ્રોગ્રામ (ESY 14-15 થી) એ અત્યાર સુધીમાં:

• વિદેશી હૂંડિયામણમાં ₹1.97 લાખ કરોડથી વધુની બચત કરી છે,
• આશરે 316 લાખ મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઇલને વિસ્થાપિત કર્યું છે,
• CO₂ ઉત્સર્જનમાં આશરે 952 lakh મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો કર્યો છે, અને
• ₹1.66 લાખ કરોડથી વધુ રકમ સીધી ભારતીય ખેડૂતોના હાથમાં ટ્રાન્સફર કરી છે.

આપણા ખેડૂતો હવે માત્ર અન્નદાતા જ રહ્યા નથી; તેઓ ઊર્જાદાતા બન્યા છે, જેઓ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષામાં સીધું યોગદાન આપી રહ્યા છે.

પ્રશ્ન 4: એવી ચિંતાઓ છે કે E20 રબરના ઘટકોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જૂના વાહનોના એન્જિનને અસર કરે છે, અને ઘણા વાહનોની મેન્યુઅલ ખાસ કરીને "E10 સુસંગત" હોવાનો ઉલ્લેખ કરે છે. શું જૂના વાહનોના માલિકોએ ચિંતિત થવું જોઈએ?

કમનસીબે, જેમ જેમ ભારતનો એથેનોલ પ્રોગ્રામ વધ્યો છે, તેમ તેમ તેની આસપાસની ખોટી માહિતી પણ વધી છે.

ભારતે જ્યારે E85 રજૂ કર્યું ત્યારથી જ, સ્થાપિત હિતો ધરાવતી કેટલીક લોબીઓએ બિનજરૂરી ડર ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. દર થોડા મહિને એક નવી અફવા સપાટી પર આવે છે: રબરની નળીઓ નિષ્ફળ જશે, એન્જિન સીઝ થઈ જશે, ઇંધણની ટાંકીઓ કટાઈ જશે. આમાંના કોઈપણ દાવા વૈજ્ઞાનિક પુરાવાની કસોટી પર ખરા ઉતરતા નથી.

ચાલો આપણે તથ્યો જોઈએ.

ભારતનું E20 તરફનું પરિવર્તન એ રાતોરાત લેવાયેલો નિર્ણય ન હતો.

રોડમેપ આખરી ઓપ આપવામાં આવે તે પહેલાં, સરકારે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ARAI, SIAM, તેલ કંપનીઓ અને તકનીકી સંસ્થાઓને સામેલ કરતી નિષ્ણાત સમિતિઓની રચના કરી હતી.

વર્ષ 2021 માં, નીતિ આયોગે તમામ હિસ્સેદારો સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા પછી એક વ્યાપક રોડમેપ પ્રકાશિત કર્યો હતો. તે જ રોડમેપમાં E10 થી E20 તરફના પરિવર્તન અને ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ પાસેથી અપેક્ષિત સજ્જતાને પણ સંબોધવામાં આવી હતી. તેથી વાહન ઉત્પાદકો વર્ષો અગાઉથી નીતિની દિશાથી સંપૂર્ણ માહિતગાર હતા.

જો ઉત્પાદકો સામેલ ન હોત, તો તેઓ ક્યારેય E20-સુસંગત વાહનોને પ્રમાણિત ન કરત કે વોરંટીની જવાબદારીઓ સ્વીકારત નહીં.

E15+ બ્લેન્ડ્સ હવે સમગ્ર ભારતમાં 3.5 વર્ષથી વધુ સમયથી કાર્યરત છે.

E20 રોલ આઉટ થાય તે પહેલાં, તે 40,000 કિલોમીટરથી વધુના વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણમાંથી પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ એન્જિનની ટકાઉપણું, ઇંધણ પ્રણાલીઓ, મટીરીયલ સુસંગતતા, કાટ પ્રતિકાર, ડ્રાઇવેબિલિટી, ઉત્સર્જન અને કામગીરીને આવરી લેતું વ્યાપક ફિલ્ડ વેલિડેશન કરવામાં આવ્યું હતું.

પરંતુ લેબોરેટરી પરીક્ષણ એ વાર્તાનો માત્ર એક ભાગ છે.

સૌથી મોટી સાબિતી વાસ્તવિક દુનિયામાંથી મળે છે.

એકલી મારુતિ સુઝુકીએ આશરે 2.5 કરોડ વાહનોની સર્વિસ કરી છે, જેમાં આશરે 1.5 કરોડ એવા જૂના વાહનોનો સમાવેશ થાય છે જે ક્યારેય મૂળ રીતે E20-સુસંગત તરીકે પ્રમાણિત ન હતા. જો E20 ખરેખર રબરના ઘટકો, ઇંધણની લાઈનો અથવા એન્જિનને નુકસાન પહોંચાડતું હોત, તો આપણે દેશભરમાં લાખો વોરંટી દાવાઓ, વ્યાપક ઘટકોની નિષ્ફળતા અને ફરિયાદોનો પૂર જોયું હોત.

તેવું બિલકુલ બન્યું નથી.

બીજી ચિંતા વાહન મેન્યુઅલમાં "E10 સુસંગત" શબ્દો લખેલા હોવા અંગેની છે.

લોકોએ સમજવું જોઈએ કે તે લેબલ્સનો અર્થ શું છે.

વાહન મેન્યુઅલ તે સમયે પ્રવર્તતા ઇંધણના સ્પેસિફિકેશનને પ્રતિબિંબિત કરે છે જ્યારે વાહનને હોમોલોગેટ અને પ્રમાણિત કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો અર્થ એ નથી કે જો વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણ, એન્જિનિયરિંગ વેલિડેશન અને નિયમનકારી મંજૂરી પછી ઇંધણના ધોરણો પાછળથી વિકસિત થાય તો વાહન અચાનક અસુરક્ષિત બની જાય છે. જો તે તર્ક સાર્વત્રિક રીતે લાગુ કરવામાં આવે, તો કોઈ પણ દેશ ક્યારેય તેના ઇંધણના ધોરણોને અપગ્રેડ કરી શકશે નહીં.

તેથી E10 થી E20 તરફનું પરિવર્તન ધારણાઓ પર આધારિત ન હતું, પરંતુ વર્ષોના પરીક્ષણો, ઉત્પાદકોના પરામર્શ અને ફિલ્ડ અનુભવ પર આધારિત હતું.

ભારતની એથેનોલ સપ્લાય ચેન એ દેશમાં સૌથી વધુ ચુસ્તપણે નિયંત્રિત ઇંધણ સપ્લાય સિસ્ટમ્સમાંની એક છે. એથેનોલ અને બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ કડક BIS સ્પેસિફિકેશનને અનુરૂપ છે અને ડિસ્ટિલરીથી લઈને ડેપો અને રિટેલ આઉટલેટ સુધીના દરેક તબક્કે ગુણવત્તા તપાસમાંથી પસાર થાય છે.

સપ્લાય ચેનમાં ગમે ત્યાં કોઈપણ પ્રક્રિયાગત ખામીને સખત રીતે પહોંચી વળવામાં આવશે. રાજ્યોના મુખ્ય સચિવોને કડક અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા અને ભેળસેળના કોઈપણ કિસ્સા સામે સખ્તપણે કામ લેવા વિનંતી કરવામાં આવી છે. ઇંધણની ગુણવત્તા સાથે સમાધાન કરતી ખામીઓ માટે ઝીરો ટોલરન્સ (બિલકુલ ચલાવી ન લેવું) હોઈ શકે છે.

E20 એ એક સુરક્ષિત, સ્વચ્છ, સાબિત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય બળતણ છે જેનો ભારતીય ગ્રાહકો આત્મવિશ્વાસ સાથે ઉપયોગ કરી શકે છે. તેની ગુણવત્તા, સલામતી અને સુસંગતતા ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ટેસ્ટિંગ અને હોમોલોગેશન એજન્સીઓ, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને નિયમનકારી સત્તાધિકારીઓ સહિતના તમામ જવાબદાર હિસ્સેદારો દ્વારા માન્ય અને સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે.

તેથી ગ્રાહકોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી ખોટી માહિતી, ડર ફેલાવતી બાબતો કે અપ્રમાણિત સામગ્રીથી ગુમરાહ ન થાય.

પરિશિષ્ટ-I

ભારતમાં એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ: મુખ્ય સીમાચિહ્નો (2000-2026)

2000-2010

• 2003: 9 રાજ્યો અને 4 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 5% એથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલના પુરવઠા માટે એથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ ઔપચારિક રીતે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો; ઓટો ફ્યુઅલ પોલિસી, 2003 માં પણ પ્રથમ વખત એથેનોલ મિશ્રણનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2277210 – પુષ્ટિ કરે છે કે EBP "2003 માં શરૂ કરાયો"
• 2006: MoPNG ની સૂચના દ્વારા ફરજિયાત 5% EBP ને 20 રાજ્યો અને 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં (ઉત્તર-પૂર્વના ભાગો અને જમ્મુ અને કાશ્મીર સિવાય) અખિલ ભારતીય સ્તરે વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• 2009: રાજ્યસભામાં લેખિત જવાબમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે અપૂરતા એથેનોલ પુરવઠા, આંતર-રાજ્ય હેરફેર પરના નિયંત્રણો અને રાજ્યના કરવેરાના મુદ્દાઓને કારણે 5% EBP કાર્યક્રમ હજુ સુધી સ્થિર થયો નથી.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

2010-2020: નીતિગત સદ્દઢીકરણ અને વેગ

• ડિસેમ્બર 2014: EBP પ્રોગ્રામ હેઠળ મેળવવા માટેના એથેનોલ માટે વહીવટી પ્રાઇસ મિકેનિઝમ પુનઃ રજૂ કરવામાં આવ્યું; એથેનોલ ઉત્પાદન માટે વૈકલ્પિક માર્ગ ખોલવામાં આવ્યો, ઓઇલ જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSEs) ને બાયો-રિફાઇનરીઓ સ્થાપવા નિર્દેશ આપ્યો.
• 2014-15: ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા તરફના પગલાં લેવામાં આવ્યા.
• મે 2016: પેટ્રોલમાં મિશ્રણ કરવા માટે એથેનોલના સતત પુરવઠા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની ભૂમિકાઓ સ્પષ્ટ કરવા માટે 14 મે 2016 ના રોજ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) અથવા IDR એક્ટમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો.
• જૂન 2018: તમામ હિસ્સેદારોને સામેલ કરતી પ્રગતિશીલ અને અદ્યતન રાષ્ટ્રીય જૈવઇંધણ નીતિ, 2018 સૂચિત કરવામાં આવી.
• જુલાઈ 2018: દેશમાં એથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા સુધારવા અને વધારવા માટે વ્યાજ સબવેન્શન યોજના. એથેનોલ પર GST 18% થી ઘટાડીને 5% કરવામાં આવ્યો.
• 2018-19: B હેવી મોલાસીસ, શેરડીનો રસ અને નુકસાન પામેલા અનાજને એથેનોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી.
• એપ્રિલ 2019: આંદામાન નિકોબાર અને લક્ષદ્વીપના ટાપુ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સિવાય સમગ્ર ભારતમાં EBP કાર્યક્રમ વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યો.
• સપ્ટેમ્બર 2019: એથેનોલ ઉત્પાદન માટે નિયત ફાયદાકારક કિંમતે નવા સ્ત્રોતો, ખાંડ અને શુગર સિરપ રજૂ કરવામાં આવ્યા.
• ઓક્ટોબર 2019: "EBP પ્રોગ્રામ હેઠળ લાંબા ગાળાના આધારે એથેનોલ પ્રાપ્તિ નીતિ" પ્રકાશિત કરવામાં આવી.
• ઓગસ્ટ 2020: લાંબા ગાળા માટે એથેનોલ સપ્લાયર્સનું વન-ટાઇમ રજીસ્ટ્રેશન કરવામાં આવ્યું, જેમાં તેમને 5 વર્ષ માટે એથેનોલની માંગની સ્પષ્ટતા આપવામાં આવી.
• સપ્ટેમ્બર 2020: OMCs એ એથેનોલ ક્ષમતા વિસ્તરણ પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપવા માટે ઓફ-ટેક ગેરંટી લેટર અને એથેનોલ સપ્લાયર્સ તેમજ બેન્કર્સ સાથે ત્રિપક્ષીય કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાની સંમતિ આપવાનું શરૂ કર્યું.
• ઓક્ટોબર 2020: OMCs દ્વારા ટેન્ડરની શરતોમાં વધુ સરળતા લાવવામાં આવી જેમ કે વન-ટાઇમ ડોક્યુમેન્ટ સબમિશન, ત્રિમાસિક બેંક ગેરંટી, મલ્ટિપલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન રેટ સ્લેબ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન રેટને ડીઝલના રિટેલ સેલિંગ પ્રાઇસ (RSP) સાથે લિંક કરવા, સિક્યોરિટી ડિપોઝિટમાં ઘટાડો અને સપ્લાય ન થયેલી માત્રા પર લાગુ પેનલ્ટીમાં ઘટાડો વગેરે.
• નવેમ્બર 2020: એથેનોલ ઉત્પાદન માટે મકાઈનો ઉપયોગ કરવાની NBCC ની મંજૂરી. એથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટેની વ્યાજ સબવેન્શન યોજના ગ્રેન-આધારિત (અનાજ આધારિત) ડિસ્ટિલરીઓ સુધી વિસ્તૃત કરવામાં આવી.
•  ડિસેમ્બર 2020: OMCs એ તેમની એથેનોલ સંગ્રહ ક્ષમતા નવેમ્બર 2017 માં 5.39 કરોડ લીટરથી વધારીને ડિસેમ્બર 2020 સુધીમાં 16.9 કરોડ લીટર કરી દીધી છે, જેથી તેમના ડેપો પર 20 દિવસથી વધુનો એથેનોલ સ્ટોરેજ કવર પૂરો પાડી શકાય.
  • સ્ત્રોત: https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=148564&reg=48&lang=2

2021

• માનનીય પ્રધાનમંત્રીએ જૂન 2021 માં આંતર-મંત્રાલય સમિતિ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ "ભારતમાં એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ માટેનો રોડમેપ 2020-25" બહાર પાડ્યો, જેમાં 20% એથેનોલ મિશ્રણ માટે વિગતવાર માર્ગ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. રોડમેપમાં નવેમ્બર 2022 સુધીમાં 10% મિશ્રણનું મધ્યવર્તી સીમાચિહ્ન પણ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1831289 – "ભારતે નિર્ધારિત સમય કરતાં 5 મહિના વહેલા 10 ટકા એથેનોલ મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કર્યો છે"
• ESY 2020-21 માં પેટ્રોલમાં એથેનોલનું મિશ્રણ 302.3 કરોડ લીટર રહ્યું હતું, જેમાં અગાઉના વર્ષોમાં મિશ્રણની ટકાવારી 1.53% (2013-14) થી સતત વધી રહી હતી.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2043042 – "એથેનોલના મિશ્રણમાં વધારો" (લોકસભામાં જવાબ)
• મીડિયા અહેવાલોમાં (સરકારી સ્ત્રોતોને ટાંકીને) ઉચ્ચ એથેનોલ-મિશ્રિત ઇંધણ પ્રદર્શિત કરવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે આ સમયગાળા દરમિયાન પુણેમાં E100 પાયલોટ પહેલનો સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો હતો.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• BIS દ્વારા E12 અને E15 માટે ઇંધણના ધોરણો સૂચિત કરવામાં આવ્યા.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• સરકારે જાહેરાત કરી કે E20 ઇંધણ એપ્રિલ 2023 થી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

2022

• જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ ESY 2021-22 દરમિયાન, રોડમેપ હેઠળ નક્કી કરાયેલા નવેમ્બર 2022 ના લક્ષ્યાંક કરતાં પાંચ મહિના વહેલા - જૂન 2022 માં પેટ્રોલમાં 10% એથેનોલ મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કર્યો હતો.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• મંત્રીશ્રી (PNG) એ જણાવ્યું હતું કે એથેનોલનું મિશ્રણ 2013 માં 0.67% થી વધીને મે 2022 માં 10% થયું છે, અને પુષ્ટિ કરી હતી કે SIAM ની જૈવઇંધણ પરની આંતરરાષ્ટ્રીય કોન્ફરન્સમાં 20% મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક પાંચ વર્ષ વહેલો એટલે કે 2030 થી વધારીને 2025 કરવામાં આવ્યો છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1869250 – "દેશમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન વાહનોનું ઉત્પાદન મોટા પાયે વધારવાની જરૂર છે: શ્રી હરદીપ એસ. પુરી"
• આ સિદ્ધિ, અગાઉના 8 વર્ષોમાં, વિદેશી હૂંડિયામણ પર ₹41,500 કરોડથી વધુની અસર, GHG ઉત્સર્જનમાં 27 લાખ મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો અને ખેડૂતોને ₹40,600 કરોડથી વધુની ચૂકવણીમાં પરિણમી છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1831289
• મંત્રીશ્રી (PNG) એ જાહેરાત કરી હતી કે ભારતની એથેનોલની માંગ 2025 સુધીમાં વધીને 10.16 અબજ લીટર થવા જઈ રહી છે, અને જૈવઇંધણ વેચતા પેટ્રોલ પંપની સંખ્યા (2016-17) માં 29,897 થી ત્રણ ગણી વધીને (2021-22) માં 67,641 થઈ ગઈ છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1869250
• મંત્રીશ્રી (PNG) એ ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોને E20 ઇંધણની ઉપલબ્ધતાને પૂરક બનાવવા અને ભારતના બાયોફ્યુઅલ સંક્રમણને ટેકો આપવા માટે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન વાહનોનું ઉત્પાદન ઝડપથી વિસ્તારવા વિનંતી કરી હતી.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• જૈવઇંધણ પરની રાષ્ટ્રીય નીતિ, 2018 માં 2022 માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો જેથી 20% એથેનોલ મિશ્રણની સમયસીમા ઔપચારિક રીતે એથેનોલ સપ્લાય વર્ષ (ESY) 2025-26 સુધી વહેલી કરવામાં આવે, જેમાં નુકસાન પામેલા અનાજ, તૂટેલા ચોખા અને માનવ વપરાશ માટે અયોગ્ય અનાજનો સમાવેશ કરવા માટે પાત્ર કાચા માલ (ફીડસ્ટોક) નો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2043042 – "એથેનોલના મિશ્રણમાં વધારો" (લોકસભામાં જવાબ, કાચા માલની યાદી)

2023

• મંત્રીશ્રી (PNG) એ જાહેરાત કરી હતી કે E20 ઇંધણ એપ્રિલ 2023 થી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉપલબ્ધ થશે, જે પુષ્ટિ કરે છે કે ભારત આ મિશ્રણને લોન્ચ કરવા માટે સપ્લાયની દૃષ્ટિએ સજ્જ છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1869250
• માનનીય પ્રધાનમંત્રીએ ઇન્ડિયા એનર્જી વીક, બેંગલુરુ ખાતે 6 ફેબ્રુઆરી 2023 ના રોજ 11 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં OMCs ના 84 રિટેલ આઉટલેટ્સ પર એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ રોડમેપને અનુરૂપ E20 ઇંધણ લોન્ચ કર્યું હતું. પીએમની ટિપ્પણીના મીડિયા અહેવાલોમાં વધુમાં 15 શહેરોમાં પ્રથમ તબક્કાના રોલઆઉટનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં 2025 સુધીમાં અખિલ ભારતીય સ્તરે વિસ્તરણ કરવાનો લક્ષ્યાંક હતો.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1896729 – "પ્રધાનમંત્રીએ આજે ​​બેંગલુરુમાં E20 ફ્યુઅલ લોન્ચ કર્યું અને ગ્રીન મોબિલિટી રેલીને લીલી ઝંડી બતાવી"
• ભારતે નવી દિલ્હીમાં જી20 (G20) સમિટની બાજુમાં 9 સપ્ટેમ્બર 2023 ના રોજ ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સ (GBA) ના લોન્ચિંગની આગેવાની લીધી હતી, જેની જાહેરાત પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ યુએસએ, બ્રાઝિલ, ઇટાલી, આર્જેન્ટિના, સિંગાપોર, બાંગ્લાદેશ, મોરેશિયસ અને યુએઈના નેતાઓ સાથે ટકાઉ જૈવઇંધણ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરી હતી.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 1955836 – "વૈશ્વિક ઊર્જા ક્ષેત્રમાં ઐતિહાસિક ક્ષણ: G20 ઇવેન્ટમાં ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સ (GBA) ની જાહેરાત કરવામાં આવી"
• ESY 2022-23 માં પેટ્રોલમાં મિશ્રણ વધીને 500 કરોડ લીટરથી વધુ થયું હતું, જેનાથી મિશ્રણની ટકાવારી 12.06% થઈ ગઈ હતી.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2043042 – "એથેનોલના મિશ્રણમાં વધારો" (રાજ્યસભામાં જવાબ, રાજ્ય મંત્રી સુરેશ ગોપી)
• રાજ્યસભામાં એક લેખિત જવાબમાં, સરકારે સંસદને માહિતી આપી હતી કે જાહેર ક્ષેત્રની OMCs 6 ફેબ્રુઆરી 2023 થી E20 પેટ્રોલનું વેચાણ કરી રહી છે અને દેશભરમાં 1,900 થી વધુ રિટેલ આઉટલેટ્સ પહેલેથી જ E20 ઇંધણનું વિતરણ કરી રહ્યા છે.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

2024

• પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા લોકસભાના જવાબો અનુસાર, એથેનોલ મિશ્રણ ESY 2023-24 માં 13% ને વટાવી ગયું હતું (31 ઓગસ્ટ 2024 સુધીમાં અંદાજે 545.05 કરોડ લીટર મિશ્રિત થયું હતું), અને ESY 2023-24 માટે વર્ષના અંતે 14.60% પર બંધ થયું હતું.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 153363 (13% ડેટાપોઇન્ટ) | PIB PRID 2113234 (14.60% વર્ષના અંતનો આંકડો)
• એથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,623 કરોડ લીટર (18 સપ્ટેમ્બર 2024 સુધીમાં) ને વટાવી ગઈ છે, જે અગાઉના ચાર વર્ષમાં બમણાથી વધુ થઈ ગઈ છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 153363
• ઓગસ્ટ 2024 માં, માનનીય પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે જૈવઇંધણમાં વિકાસની સાથે ગતિ જાળવી રાખવા અને ટકાઉ એવિએશન ફ્યુઅલ (SAF) પ્રોજેક્ટ્સ સહિત વધુ રોકાણ આકર્ષવા માટે સુધારેલી પ્રધાનમંત્રી જી-વન (JI-VAN) યોજનાને મંજૂરી આપી હતી.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 153363
• 7મી G-STIC દિલ્હી કોન્ફરન્સમાં, મંત્રીશ્રી (PNG) એ ભારતના એથેનોલ મિશ્રણની પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે સરકારે 20% ના લક્ષ્યાંકથી આગળના લક્ષ્યોની તપાસ શરૂ કરી દીધી છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 153363
• 15,600 થી વધુ રિટેલ આઉટલેટ્સ પર E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ છે.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• લોકસભાના અતારાંકિત પ્રશ્ન નંબર 2859 (12 ડિસેમ્બર 2024) એ પુષ્ટિ કરી છે કે મિશ્રણ ESY 2022-23 માં 12.06% અને ESY 2023-24 માં અંદાજે 14.6% સુધી પહોંચી ગયું છે.
  • સ્ત્રોત: લોકસભા અતારાંકિત પ્રશ્ન નંબર 2859, 12 ડિસેમ્બર 2024
• એથેનોલ સાથે એન્જિન પરફોર્મન્સ અંગે સ્પષ્ટતા બહાર પાડવામાં આવી.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

2025

• ભારતે વર્ષ 2025 માં 20% એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (E20) નો લક્ષ્યાંક હાંસલ કર્યો - જે જૈવઇંધણ પરની રાષ્ટ્રીય નીતિ, 2018 હેઠળ નક્કી કરાયેલી મૂળ 2030 ની સમયસીમા કરતાં પાંચ વર્ષ વહેલો છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 150699 – ભારતમાં એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (ફેક્ટશીટ)
• મંત્રીશ્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે પેટ્રોલમાં એથેનોલનું મિશ્રણ 2014 માં 1.5% થી વધીને 2025 માં 20% થયું છે, જે 11 વર્ષમાં લગભગ 13 ગણો વધારો છે, અને એથેનોલ ઉત્પાદન 2014 માં 38 કરોડ લીટરથી વધીને જૂન 2025 સુધીમાં 661.1 કરોડ લીટર થયું છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2154355 – "ભારતની એથેનોલ સફર અણનમ છે"
• 31 જુલાઈ 2025 ના રોજ, OMCs એ ESY 2024-25 દરમિયાન 19.05% સરેરાશ એથેનોલ મિશ્રણ હાંસલ કર્યું હતું, જેમાં એકલા જુલાઈ 2025 માં 19.93% મિશ્રણ નોંધાયું હતું. સરકારે ESY 2024-25 અને ESY 2025-26 (30 જૂન 2026 સુધી) માટે એથેનોલ ઉત્પાદન માટે 52 લાખ મેટ્રિક ટન (LMT) સરપ્લસ FCI ચોખાની ફાળવણીને મંજૂરી આપી હતી, તેની સાથે જ ESY 2024-25 માટે 40 LMT ખાંડના ડાયવર્ઝનને મંજૂરી આપી હતી.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2155110 – સરકાર એથેનોલ મિશ્રણ ઝડપી બનાવે છે
• લોકસભાના એક જવાબમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે એથેનોલનું મિશ્રણ 10% (ESY 2021-22) થી વધીને 12.06% (ESY 2022-23), 14.60% (ESY 2023-24) અને 28 ફેબ્રુઆરી 2025 સુધીમાં 17.98% (ESY 2024-25) થયું છે. સરકારે આ વૃદ્ધિને આગળ ધપાવતા મુખ્ય નીતિગત હસ્તક્ષેપો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં માન્ય ફીડસ્ટોકનું વિસ્તરણ, વહીવટી એથેનોલ પ્રાઇસિંગ, મિશ્રણ માટે એથેનોલ પર GST ઘટાડીને 5% કરવો, એથેનોલ ઇન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન સ્કીમ (EISS) નું અમલીકરણ, ડેડિકેટેડ એથેનોલ પ્લાન્ટ્સ માટે લોંગ-ટર્મ ઓફટેક એગ્રીમેન્ટ્સ (LTOAs) અને E20 મિશ્રણ લક્ષ્યાંકને 2030 થી વહેલો કરીને ESY 2025-26 કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
  • સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો
• પાયોનિયર બાયોફ્યુઅલ્સ 360 સમિટમાં, મંત્રીશ્રી (PNG) એ જાહેર કર્યું કે "ભારતની એથેનોલ સફર અણનમ છે," અને નોંધ્યું કે જ્યારથી E20 બેઝ ફ્યુઅલ બન્યું છે ત્યારથી એન્જિન ફેલ્યોર અથવા બ્રેકડાઉનનો કોઈ કિસ્સો નોંધાયો નથી, અને E25, E27 અને E30 તરફ તબક્કાવાર આગળ વધવાની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે ગેરંટીડ એથેનોલ પ્રાઇસિંગ, મલ્ટિપલ કાચા માલનો સમાવેશ, ડિસ્ટિલેશન ક્ષમતાનું વિસ્તરણ અને OMCs દ્વારા સંકલિત કાર્યવાહીને ભારતના એથેનોલ કાર્યક્રમના મુખ્ય સક્ષમકર્તા તરીકે રેખાંકિત કર્યા હતા.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2154355
• રાજ્યસભાને માહિતગાર કરવામાં આવી હતી (18 ડિસેમ્બર 2025) કે ESY 2024-25 દરમિયાન 1,000 કરોડ લીટરથી વધુ એથેનોલ મિશ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે 19.24% ની સરેરાશ મિશ્રણ ટકાવારી હાંસલ કરી છે, જેમાં ઓક્ટોબર 2025 માં મિશ્રણ 19.97% હતું.
  • સ્ત્રોત: રાજ્યસભાનો જવાબ, 18 ડિસેમ્બર 2025 (ડીડી ન્યૂઝ અહેવાલ)
• લોકસભામાં મંત્રીશ્રી (PNG) ના લેખિત જવાબ મુજબ, EBP હેઠળ સંચિત ખેડૂતોની ચૂકવણી ₹1.25 લાખ કરોડને વટાવી ગઈ છે અને વિદેશી હૂંડિયામણની બચત (જુલાઈ 2025 સુધી) ₹1.44 લાખ કરોડને વટાવી ગઈ છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2113234 – 20% મિશ્રણથી આગળના પગલાં

2026

• એપ્રિલ 2026 થી, તમામ ભારત સ્ટેજ-VI (BS-VI) વાહનો માટે E20 ઉત્સર્જન ધોરણોને સંપૂર્ણપણે પૂર્ણ કરવા ફરજિયાત છે, અને સમગ્ર ભારતમાં વેચાતા તમામ પેટ્રોલ માટે 20% એથેનોલ (E20) હોવું ફરજિયાત છે જે લઘુત્તમ રિસર્ચ ઓક્ટેન નંબર (RON) 95 ધરાવતું હોય.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2268671 – "ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો ભારતને એક વ્યવહારુ ઉકેલ આપે છે...: શ્રી હરદીપ સિંહ પુરી"
• ભારતની એથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા લગભગ 20 અબજ લીટર સુધી પહોંચી હોવાનું નોંધાયું છે, જે E20 મેન્ડેટને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી અંદાજે 11 અબજ લીટર કરતાં ઘણી વધારે છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2277210 – ભ્રામક E20 દાવાઓ પર ફેક્ટ-ચેક
• વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (5 જૂન 2026) ના રોજ, મંત્રીશ્રી (PNG) એ IOCL રિટેલ આઉટલેટ પર E85 ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ પ્રમોશન માટે લોન્ચિંગ ઇવેન્ટનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જે ભારતના લો-કાર્બન ગતિશીલતા મિશ્રણમાં EVs ની સાથે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને સ્થાન આપે છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2268671
• નવી દિલ્હીમાં હીરો મોટોકોર્પની પ્રથમ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ મોટરસાયકલ (Splendor+ અને HF Deluxe Flex Fuel) ના લોન્ચિંગ પ્રસંગે, કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી સાથે મંત્રીશ્રી (PNG) એ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ગતિશીલતાને "ભારતના ઊર્જા ઇતિહાસમાં એક નવું પ્રકરણ" ગણાવ્યું હતું, જેમાં ઉચ્ચ એથેનોલ મિશ્રણ સાથે બ્રાઝિલના અનુભવને ટાંકવામાં આવ્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે સરકાર E85 અપનાવવા માટે સહાયક પ્રાઇસિંગ ફ્રેમવર્કની તપાસ કરી રહી છે.
  • સ્ત્રોત: PIB PRID 2268671
• ARAI દ્વારા E20 એથેનોલ-મિશ્રિત ઇંધણ અને વાહનની કામગીરી માટેના કડક વેલિડેશન ધોરણોની પુનઃ પુષ્ટિ કરવામાં આવી.
  • સ્ત્રોત: https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281084&reg=48&lang=2
• "વાહનો અને ગ્રાહકો પર એથેનોલ મિશ્રણની અસર" અંગે લોકસભાના અતારાંકિત પ્રશ્ન નંબર 6315 ના જવાબમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે નીતિ આયોગ હેઠળ 26 ડિસેમ્બર 2020 ના રોજ રચાયેલી આંતર-મંત્રાલય સમિતિ (IMC) એ E20 ઇંધણની વાહન સુસંગતતા અને માઇલેજના પાસાઓની વ્યાપક તપાસ કરી હતી. આ મૂલ્યાંકનને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL), ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (ARAI) અને સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયન ઓટોમોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સંશોધન દ્વારા ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો. સરકારે સંસદને માહિતગાર કરી હતી કે વ્યાપક ફિલ્ડ ટ્રાયલ્સમાં E20 સાથે વાહનની કામગીરી પર કોઈ સુસંગતતા સમસ્યાઓ અથવા પ્રતિકૂળ અસર જોવા મળી નથી.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2283193) आगंतुक पटल : 20