ભારત માટે ખાતર અને ખાતરની કાચી સામગ્રી લઈને આવી રહેલા કુલ 15 જહાજો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સલામતીપૂર્વક પાર કરી ગયા છે. આ જહાજો દ્વારા સપ્લાય નિર્ધારિત સમયપત્રક મુજબ ભારત પહોંચી રહ્યો છે. ભારતીય બંદરો પર આ જહાજોના આગમનથી દેશના ખાતરના સ્ટોકમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના સંઘર્ષ દરમિયાન હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં દરિયાઈ ટ્રાફિકમાં અવરોધો હોવા છતાં, ભારત સરકારે સમયસર આયોજન, અસરકારક સંકલન અને સતત દેખરેખ દ્વારા ખાતરની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી છે.

ચાલુ કટોકટી છતાં, ભારત સરકારે રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક પ્રયાસો દ્વારા કેટલાક નવા દેશોમાંથી ખાતરનો પુરવઠો પણ સુરક્ષિત કર્યો છે, જેણે ભારતીય ખાતર સપ્લાય ચેનને વધુ મજબૂત બનાવી છે. આ પ્રક્રિયામાં વિદેશમાં આવેલા 28 ભારતીય મિશનોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ મિશનોએ સંભવિત ઉત્પાદકો અને સપ્લાયર્સ સાથે સંપર્ક સાધવામાં મદદ કરી અને ખાતરની સમયસર ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખાતર વિભાગને સક્રિયપણે ટેકો આપ્યો છે.

યુરિયા માટે ઓમાન, મલેશિયા, વિયેતનામ, જ્યોર્જિયા, નાઇજીરિયા, રશિયા, ફિનલેન્ડ, ઇજિપ્ત, અલ્જીરિયા, તુર્કી અને નેધરલેન્ડ્સથી પુરવઠાની સફળતાપૂર્વક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે, ડીએપી (DAP) અને એનપીકે (NPK) ખાતરો માટે, રશિયા, મોરોક્કો, ઇજિપ્ત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, જોર્ડન, દક્ષિણ કોરિયા, ટ્યુનિશિયા અને સાઉદી અરેબિયાથી રાતા સમુદ્રના દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા જરૂરી પુરવઠો સુરક્ષિત કરવામાં આવ્યો છે.

કેન્દ્રીય રસાયણ અને ખાતર મંત્રી શ્રી જે.પી. નડ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે: "પશ્ચિમ એશિયામાં શરૂ થયેલા સંઘર્ષે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેનને ગંભીર રીતે ખોરવી નાખી હતી. ખાતરના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો અને શિપમેન્ટ ટ્રાન્ઝિટ સમય નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો હતો. ભારત પણ આ વૈશ્વિક કટોકટીથી પ્રભાવિત થયું હતું, જેના પરિણામે ખાતરની કાચી સામગ્રી અને તૈયાર ખાતરોના અવિરત પુરવઠાને સુનિશ્ચિત કરવામાં પડકારો ઉભા થયા હતા. જોકે, માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સક્ષમ નેતૃત્વ હેઠળ ભારત સરકાર શરૂઆતથી જ સતર્ક અને સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ રહી હતી."

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે: “વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા ખાતરની આયાત કરવાના પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા હતા. વિદેશમાં ભારતીય મિશનોએ સંભવિત વૈશ્વિક ઉત્પાદકો અને સપ્લાયર્સ સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરવામાં ખાતર વિભાગને સક્રિયપણે મદદ કરી હતી. પરિણામે, આપણી ખાતરની આયાત અને સ્થાનિક ઉત્પાદન બંને આજે ખૂબ જ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. ખાતર વિભાગ પ્રાદેશિક ઉપલબ્ધતા અને પારદર્શક વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્ય સરકારો સાથે સતત સંકલન કરી રહ્યું છે. સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરી રહી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં અસ્થિરતા આપણા ખેડૂતોને અસર ન કરે. તેમને સમયસર, સમાન અને સસ્તા દરે ખાતર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યું છે. અત્યંત પડકારજનક વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ છતાં, આપણી સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે આપણા ખેડૂતોના હિતો સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત રહે. વૈશ્વિક સ્તરે ખાતરના ભાવમાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો આવ્યા છતાં, ભારત સરકારે ખેડૂતોના કલ્યાણને તેની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા પર રાખ્યું છે. આ માનનીય પ્રધાનમંત્રીના સક્ષમ માર્ગદર્શન હેઠળ ખાતર વિભાગ દ્વારા લેવામાં આવેલા સક્રિય પગલાંનું પરિણામ છે.”

આ 15 જહાજોમાંથી, 3.32 લાખ મેટ્રિક ટન (LMT) યુરિયા લઈને 8 જહાજો, 2.57 LMT ડીએપી (DAP) લઈને 4 જહાજો અને 1.11 LMT સલ્ફર લઈને 3 જહાજો ભારત તરફ આવી રહ્યા છે.

આ ઉપરાંત, વધુ પાંચ જહાજો ભારત આવવાના સમયપત્રકમાં છે. એક જહાજ 0.25 LMT એમોનિયા લઈને આવી રહ્યું છે, જ્યારે બીજું 0.45 LMT યુરિયા લઈને આવી રહ્યું છે. વધુ બે જહાજો પર હાલમાં યુરિયાનું લોડિંગ ચાલી રહ્યું છે, જ્યારે એક જહાજ પર સલ્ફર લોડ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ જહાજો પણ નિર્ધારિત સમય મુજબ ભારતમાં પહોંચે તેવી અપેક્ષા છે. તેમના આગમનથી દેશના ખાતરના સ્ટોકને વધુ મજબૂતી મળશે.

સ્થાનિક ખાતરોમાં રેકોર્ડ ઉત્પાદન

ખાતર પ્લાન્ટોમાં કુદરતી ગેસનો પુરવઠો, જે અસ્થાયી રૂપે ઘટીને લગભગ 65% થઈ ગયો હતો, તે હવે સંપૂર્ણપણે 100% પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. પરિણામે, દેશભરના તમામ યુરિયા પ્લાન્ટ સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત છે, જેના કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

એપ્રિલ 2026 માં, યુરિયા ઉત્પાદન 20.34 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે 20.98 LMT પર પહોંચી ગયું હતું. મે 2026 માં, ભારતે 22.55 LMT ના લક્ષ્યાંક કરતા વધુ 25.19 LMT નું રેકોર્ડ યુરિયા ઉત્પાદન નોંધાવ્યું હતું. આ મજબૂત પ્રદર્શન જૂન 2026 માં પણ ચાલુ રહ્યું હતું, જેમાં ઉત્પાદન 24.96 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે 25.37 LMT સુધી પહોંચી ગયું હતું.

સમગ્ર રીતે જોતાં, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (એપ્રિલ-જૂન) દરમિયાન, ભારતે 67.86 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે 71.55 LMT યુરિયાનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે લક્ષ્યાંક કરતાં 3.69 LMT વધુ હતું.

યુરિયા ઉત્પાદન

મહિનો	લક્ષ્યાંક (LMT)	વાસ્તવિક ઉત્પાદન (LMT)*
એપ્રિલ	20.34	20.98
મે	22.55	25.19
જૂન	24.96	25.37
કુલ (એપ્રિલ–જૂન 2026)	67.86	71.55

*30.06.2026 ની સ્થિતિએ

ડીએપી (DAP) નું રેકોર્ડ ઉત્પાદન

ડીએપી ઉત્પાદનમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. એપ્રિલના 2.68 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે ઉત્પાદન 3.03 LMT, મે મહિનાના 3.01 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે 3.93 LMT અને જૂનના 2.92 LMT ના લક્ષ્યાંક સામે ઉત્પાદન 2.88 LMT રહ્યું હતું.

પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન, કુલ ડીએપી ઉત્પાદન 9.84 LMT પર પહોંચી ગયું હતું, જે 8.61 LMT ના લક્ષ્યાંક કરતાં 1.23 LMT વધુ હતું.

ડીએપી (DAP) ઉત્પાદન

મહિનો	લક્ષ્યાંક (LMT)	વાસ્તવિક ઉત્પાદન (LMT)*
એપ્રિલ	2.68	3.03
મે	3.01	3.93
જૂન	2.92	2.88
કુલ (એપ્રિલ–જૂન)	8.61	9.84

*30.06.2026 ની સ્થિતિએ

NPK અને SSP નું સ્થાનિક ઉત્પાદન

ખાતર	એપ્રિલ	મે	જૂન	કુલ (LMT)*
NPK	5.78	7.44	7.55	20.77
SSP	3.58	4.37	5.55	13.50

*30.06.2026 ની સ્થિતિએ

સમાન સમયગાળા દરમિયાન, NPK ખાતરોનું સ્થાનિક ઉત્પાદન 20.77 LMT રહ્યું હતું, જ્યારે SSP નું ઉત્પાદન 13.50 LMT પર પહોંચ્યું હતું.

દેશભરમાં ખાતરનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે

ખાતરની આયાત અને સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં સમન્વિત પ્રયાસોએ દેશભરમાં ખાતરની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી છે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા મૂલ્યાંકન કરાયેલી 383.9 LMT ની વાર્ષિક જરૂરિયાત સામે, 197.56 LMT નો ખાતરનો સ્ટોક સુરક્ષિત કરવામાં આવ્યો છે, જે દેશની વાર્ષિક જરૂરિયાતના 51% થી વધુ સમાન છે. આ આગામી કૃષિ સીઝન દરમિયાન ખાતરની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરશે.

ઉપલબ્ધ ખાતરનો સ્ટોક

(02.07.2026 ની સ્થિતિએ)

ખાતર	ઉપલબ્ધ સ્ટોક (LMT)
યુરિયા	69.08
ડીએપી (DAP)	16.64
એમઓપી (MOP)	8.90
એનપીકે (NPK)	45.64
એસએસપી (SSP)	23.09
કુલ	163.35

ખેડૂતો પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા

પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષથી ઉભી થયેલી પડકારજનક સ્થિતિ હોવા છતાં, ભારત સરકારે વિવિધ દેશો સાથે સતત સંકલન દ્વારા ખાતર અને ખાતરની કાચી સામગ્રીની સપ્લાય ચેન અવિરત રહે તે સુનિશ્ચિત કર્યું છે. સાથે જ, 100% કુદરતી ગેસ પુરવઠો પુનઃસ્થાપિત થતાં સ્થાનિક ખાતર ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

ખાતરની આયાત, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને પૂરતો સ્ટોક રાખવાના સંયુક્ત પ્રયાસોએ દેશભરમાં ખાતરની સંતોષકારક ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી છે. ભારત સરકાર ખેડૂતોને સમયસર અને પૂરતા પ્રમાણમાં ખાતર ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે અને ખેડૂતોના હિતોની રક્ષા માટે જ્યારે પણ જરૂર પડશે ત્યારે તમામ જરૂરી પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખશે.

SM/IJ/JD

(रिलीज़ आईडी: 2281390) आगंतुक पटल : 12