કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી એક સમીક્ષા બેઠકમાં, રેલવે નેટવર્ક દ્વારા મોટા પાયે ફ્લાય એશ (કોલસાની રાખ) ના પરિવહનને સક્ષમ કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આનો ઉદ્દેશ્ય સરળ છતાં પરિવર્તનકારી છે: ફ્લાય એશને પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી અસરકારક રીતે એવા ઉદ્યોગો સુધી પહોંચાડવી જ્યાં તેનો ઉપયોગ રસ્તાઓ બનાવવા, ઇંટો બનાવવા, સિમેન્ટનું ઉત્પાદન કરવા અને દેશભરમાં માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસને ટેકો આપવા માટે થઈ શકે. આ બેઠક દરમિયાન કેન્દ્રીય રેલવે રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્ના અને શ્રી રવનીત સિંહ બિટ્ટુ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી દર વર્ષે આશરે 340 મિલિયન ટન ફ્લાય એશ ઉત્પન્ન થાય છે. દાયકાઓ સુધી આ રાખ જેવો કચરો પાવર પ્લાન્ટોની ચીમનીઓની આસપાસ પર્યાવરણ માટે ભારે બોજરૂપ બની રહ્યો હતો. હવે, ભારતીય રેલવે એક ગ્રીન ઇનિશિયેટિવ (પર્યાવરણીય પહેલ) દ્વારા તેને બદલી રહી છે, જે અંતર્ગત વિશિષ્ટ કન્ટેનરો અને રેલ કોરિડોરનું એક સમર્પિત લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ નેટવર્ક વેસ્ટ મટીરિયલ (નકામા પદાર્થ) ને જ્યાં તે ઉત્પન્ન થાય છે ત્યાંથી જ્યાં તેની જરૂર છે તે સ્થળે પરિવહન કરશે.

આ પહેલની સુંદરતા તેની સરળતામાં રહેલી છે: પાવર પ્લાન્ટ જે વસ્તુને નકામી ગણીને ફેંકી દે છે, સિમેન્ટ પ્લાન્ટ તેને કિંમતી ગણીને સાચવે છે. ફ્લાય એશ, જો યોગ્ય રીતે વહન કરવામાં આવે અને યોગ્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય, તો તે સિમેન્ટ, કોંક્રિટ, બ્લોક્સ અને બોર્ડ માટે કાચો માલ બની જાય છે. વધુ સસ્તી ફ્લાય એશનો અર્થ છે સસ્તી ઇંટો, સિમેન્ટના નીચા ભાવો અને આખરે સમગ્ર શહેરી અને ગ્રામીણ ભારતમાં વધુ સુલભ આવાસ.

રેલવે વેગન અને આ હેતુ માટે ખાસ બનાવવામાં આવેલી લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમ્સમાં બંધ રહીને, ફ્લાય એશ સ્વચ્છ રીતે મુસાફરી કરે છે, અને પ્રદૂષક તરીકે નહીં પરંતુ ભારતના માળખાકીય વિકાસની વાર્તામાં એક ઉત્પાદક સહભાગી તરીકે પહોંચે છે.

આ, સાચા અર્થમાં, એક સર્ક્યુલર ઇકોનોમી (ચક્રીય અર્થતંત્ર) નું માળખું છે જ્યાં કચરો સંપત્તિ બને છે, અને બોજો એ ભવિષ્યના નિર્માણનો આધારસ્તંભ બને છે.

SM/BS/JD