મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ એ ભારતના રેલવે આધુનિકીકરણના પ્રયાસોમાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ છે. દેશના પ્રથમ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર તરીકે, તે આંતર-શહેરી ગતિશીલતા (મોબિલિટી) માં પરિવર્તન લાવવા અને સ્થાનિક રેલવે ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ 508 કિલોમીટર લાંબો કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થાય છે. તે વાયડક્ટ્સ, ટનલ, બ્રિજ, સ્ટેશનો અને સિગ્નલિંગ તેમજ પાવર સિસ્ટમ્સ સહિતના વ્યાપક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ સાથે હાઇ-સ્પીડ પેસેન્જર પરિવહનને જોડે છે. મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચેના મુસાફરીના સમયને ઘટાડવા ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ તકનીકી કુશળતા, ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને સંસ્થાકીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી રહ્યો છે. આ ક્ષમતાઓ ભવિષ્યમાં સમગ્ર ભારતમાં હાઇ-સ્પીડ રેલના વિસ્તરણને ટેકો આપશે.

પરંપરાગત રેલવેથી હાઇ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટી તરફ

ભારતીય રેલવે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી મોટા રેલવે નેટવર્ક્સમાંનું એક છે અને તે મુસાફરો તેમજ માલસામાનના પરિવહન માટે એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બની રહ્યું છે. વિવિધ પ્રદેશોને જોડીને, તે દેશભરમાં લોકો અને માલસામાનની અવરજવરને સુવિધાજનક બનાવે છે. આ કનેક્ટિવિટી આર્થિક વિકાસ અને બજારો, શિક્ષણ તેમજ આવશ્યક સેવાઓ સુધીની પહોંચ સુધારવામાં ફાળો આપે છે. વધતી જતી પરિવહન જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે, રેલવે નેટવર્ક અને તેની વહન ક્ષમતામાં વર્ષોથી સતત નવો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે.

ભારતના બદલાતા શહેરી લેન્ડસ્કેપે લોકોના રહેવા, કામ કરવા અને મુસાફરી કરવાની રીતમાં પણ પરિવર્તન આવ્યું છે. અગ્રણી આર્થિક કેન્દ્રોના વિકાસથી લાંબા અંતરની અને આંતર-શહેરી મુસાફરીની જરૂરિયાત વધી છે. આ બદલાતી ગતિશીલતાની જરૂરિયાતોના પ્રતિભાવરૂપે, ભારતે મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) કોરિડોરની શરૂઆત કરી હતી. સપ્ટેમ્બર 2017માં શિલાન્યાસ સાથે, આ પ્રોજેક્ટે ભારતની હાઇ-સ્પીડ રેલ યાત્રાની શરૂઆત કરી હતી. આ કોરિડોરનો ઉદ્દેશ્ય મુસાફરોની સુવિધા, સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા વધારવાની સાથે મુસાફરીના સમયમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવાનો છે. તે ભારતના રેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આધુનિક બનાવવા અને ટકાઉ આર્થિક વિકાસને ટેકો આપવા તરફનું એક મોટું પગલું પણ દર્શાવે છે.

MAHSR: વિઝનને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં પરિવર્તિત કરવું

હાઇ-સ્પીડ રેલ (HSR) એ પેસેન્જર રેલ પ્રણાલીઓનો સંદર્ભ આપે છે જે પરંપરાગત રેલવે કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઝડપે ચલાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આ પ્રણાલીઓ સામાન્ય રીતે સમર્પિત (ડેડિકેટેડ) કોરિડોર પર ચાલે છે અને અદ્યતન રોલિંગ સ્ટોક, સિગ્નલિંગ, કોમ્યુનિકેશન અને સેફ્ટી ટેકનોલોજી પર આધાર રાખે છે. આવી વિશેષતાઓ ઉચ્ચ સ્તરની ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા અને વિશ્વસનીયતા સક્ષમ કરે છે. ઓપરેશનલ હેતુઓ માટે, હાઇ-સ્પીડ રેલને 250 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકથી વધુની ઝડપે ચાલતી રેલવે પ્રણાલી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

હાલમાં, ભારતીય રેલવે નેટવર્કમાં સર્વોચ્ચ ડિઝાઇન સ્પીડ આશરે 180 કિમી પ્રતિ કલાક છે, જે વંદે ભારત જેવી સેમી-હાઇ-સ્પીડ સેવાઓ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. તેની સામે, મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટની ડિઝાઇન સ્પીડ 350 કિમી પ્રતિ કલાક અને ઓપરેશનલ સ્પીડ 320 કિમી પ્રતિ કલાક છે. તે ભારતમાં હાથ ધરવામાં આવેલા સૌથી વ્યાપક રેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કાર્યક્રમોમાંનો એક છે, અને તે મુંબઈ તેમજ અમદાવાદને આશરે 1 કલાક 58 મિનિટમાં જોડશે.

હાઇ-સ્પીડ પેસેન્જર ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રદાન કરવા ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ પ્રથમ વખત સ્થાનિક હાઇ-સ્પીડ રેલ ઇકોસિસ્ટમ પણ સ્થાપિત કરશે. આ ઇકોસિસ્ટમમાં વાયડક્ટ કન્સ્ટ્રક્શન, બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક ઇન્સ્ટોલેશન, ટનલિંગ, બ્રિજ લોન્ચિંગ અને સ્ટેશન-એરિયા પ્લાનિંગનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ભારતીય ઇજનેરો અને ટેકનિશિયનો માટે વિશેષ તાલીમ સાથે સિગ્નલિંગ અને પાવર સિસ્ટમ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા વિકસિત જ્ઞાન, કૌશલ્યો અને ક્ષમતાઓ દેશભરમાં ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

508 કિલોમીટર લાંબો MAHSR કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થાય છે. આ કોરિડોરમાં મુંબઈ (BKC), થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ખાતે 12 સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. દરેક સ્ટેશનને તેના યજમાન શહેરની વિશેષતા અને ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. સમકાલીન આર્કિટેક્ચર, આધુનિક સુવિધાઓ અને મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટી તેમની ડિઝાઇનના અભિન્ન અંગ છે. સાબરમતી સ્ટેશનને બુલેટ ટ્રેન, મેટ્રો, BRTS અને રેલવે નેટવર્કને જોડતા મલ્ટિમોડલ હબ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. આસપાસના વિસ્તારનું આયોજન પણ ટ્રાન્ઝિટ-ઓરિએન્ટેડ ડેવલપમેન્ટ સિદ્ધાંતોને અનુસરીને કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ કોરિડોર પર પ્રથમ હાઇ-સ્પીડ રેલ સેવા ઓગસ્ટ 2027માં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.

આ રૂટ આશરે 90% એલિવેટેડ (ઊંચો) છે, જેનું નિર્માણ મુખ્યત્વે ફુલ સ્પેન લોન્ચિંગ મેથડ (FSLM) દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ ટેકનિકનો ઉપયોગ ભારતમાં પ્રથમ વખત થઈ રહ્યો છે અને તે પરંપરાગત સેગમેન્ટલ કન્સ્ટ્રક્શન કરતાં દસ ગણી ઝડપી છે. ઓપરેશનલ અવાજ ઘટાડવા માટે વાયડક્ટની બંને બાજુએ નોઈઝ બેરિયર્સ (ધ્વનિ અવરોધકો) સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. સામૂહિક રીતે, આ સુવિધાઓ કાર્યક્ષમ બાંધકામ, ઓપરેશનલ પરફોર્મન્સ અને સંકલિત શહેરી વિકાસ પર કોરિડોરના ધ્યાનને હાઇલાઇટ કરે છે.

તકનીકી સુવિધાઓ અને પ્રણાલીઓ

MAHSR પ્રોજેક્ટ જાપાનીઝ શિંકાન્સેન (Shinkansen) ટેકનોલોજી અને ઓપરેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ કોરિડોર ટ્રેક્શન, ઇલેક્ટ્રિફિકેશન, ટ્રેક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઓપરેશન્સ માટે અદ્યતન પ્રણાલીઓનો સમાવેશ કરે છે. સત્તાવાર પ્રોજેક્ટ ઝાંખીમાં નીચેના મુખ્ય તકનીકી ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:

· ઓવરહેડ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન (OHE): કોરિડોર સાથે 20,000 થી વધુ OHE માસ્ટ બનાવવાની યોજના છે. 2×25 kV ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમ શિંકનસેન-આધારિત OHE કેન્ટીલીવર્સનો ઉપયોગ કરે છે.

· ટ્રેક્શન અને પાવર સપ્લાય: આ પ્રોજેક્ટમાં 12 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન, 2 ડેપો ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન અને 16 ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સબસ્ટેશનનો સમાવેશ થાય છે.

· ટ્રેક સિસ્ટમ: જાપાનીઝ શિંકાન્સેન ટેકનોલોજી પર આધારિત જે-સ્લેબ (J-Slab) બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક ભારતમાં પ્રથમ વખત તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યો છે.

· ટ્રેક કન્સ્ટ્રક્શન બેઝ: રેલ, ટ્રેક સ્લેબ, મશીનરી અને સાધનોના સંચાલન માટે સમર્પિત ટ્રેક કન્સ્ટ્રક્શન બેઝ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

· રોલિંગ સ્ટોક ડેપો: ગુજરાતમાં સાબરમતી અને સુરત તેમજ મહારાષ્ટ્રમાં થાણે ખાતે ત્રણ ડેપો નિર્માણાધીન છે.

સમગ્ર કોરિડોરમાં એન્જિનિયરિંગ પ્રગતિ

MAHSR કોરિડોર નદીઓ, શહેરી વિસ્તારો અને પડકારરૂપ ભૂપ્રદેશોમાંથી પસાર થાય છે, જેના માટે વ્યાપક બ્રિજ અને ટનલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર પડે છે. આ માળખાં પ્રોજેક્ટના કેટલાક સૌથી જટિલ એન્જિનિયરિંગ ઘટકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

કોરિડોર પર બ્રિજનું કામ

· આ કોરિડોરમાં 25 નદી બ્રિજનો સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી 21 ગુજરાતમાં અને 4 મહારાષ્ટ્રમાં આવેલા છે. મેશ્વો, વાત્રક, મહોર (શેઢી), વિશ્વામિત્રી, ઢાઢર, કિમ, મિંઢોળા, પૂર્ણા, અંબિકા, વેંગણિયા, કાવેરી, ખરેરા, ઔરંગા, પાર, કોલક, દમણ ગંગા અને દરોથા નદીઓ સહિતની કેટલીય નદીઓ પર બ્રિજ નિર્માણ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.

· સાબરમતી, નર્મદા, તાપી, જગણી અને વૈતરણા નદીઓ પરના મોટા ક્રોસિંગ પર કામ આગળ વધી રહ્યું છે.

· મહી નદીના બ્રિજ પર, 12 માંથી 11 વેલ્સ (કૂવા) પૂર્ણ થઈ ગયા છે, અને પાંચ સ્પેન લોન્ચ કરવામાં આવ્યા છે.

· તાપી નદીના બ્રિજ પર, ફાઉન્ડેશનનું કામ ચાલી રહ્યું છે, અને 12 માંથી 10 વેલ્સ પૂર્ણ થઈ ગયા છે.

· સાબરમતી નદીના બ્રિજ પર, સબસ્ટ્રક્ચરનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને સુપરસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે.

· દેસાઈ ખાડી ક્રોસિંગ માટે જીઓટેકનિકલ તપાસ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, અને ડિઝાઈનનું કામ પ્રગતિમાં છે.

· ઉલ્હાસ નદીની શાખાના ક્રોસિંગ પર એક કામચલાઉ એક્સેસ બ્રિજ (ટેમ્પરરી એક્સેસ બ્રિજ) પણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો છે.

· નદી ક્રોસિંગ ઉપરાંત, આ કોરિડોરમાં હાઇવે, નહેરો, નદીઓ અને રેલવે ટ્રેક પર 28 સ્ટીલ બ્રિજનો સમાવેશ થાય છે. સામૂહિક રીતે, આ માળખાં કોરિડોરના એન્જિનિયરિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક બનાવે છે.

ભારતની પ્રથમ અંડરસી રેલ ટનલ

આ કોરિડોરમાં મહારાષ્ટ્રમાં આશરે 21 કિમીનો ટનલ સેક્શન સામેલ છે. આ સેક્શનમાં થાણે ક્રીક હેઠળ ભારતની પ્રથમ અંડરસી (દરિયાની અંદરની) રેલ ટનલ છે. દરિયાની અંદરનો આ વિસ્તાર અંદાજે 7 કિમી સુધી વિસ્તરેલો છે. ટનલ નિર્માણમાં ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ (NATM) અને ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) ટેકનોલોજીનું સંયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ સંરેખણમાં 5 કિમીનો NATM સેક્શન અને 16 કિમીનો TBM સેક્શન સામેલ છે. બંને ટ્રેક 13.1 મીટર વ્યાસ ધરાવતી એક જ ટનલ ટ્યુબની અંદર સમાવવામાં આવશે. TBM કટર હેડનો વ્યાસ 13.6 મીટર છે, જે ભારતીય રેલવે પ્રોજેક્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલ સૌથી મોટો વ્યાસ છે. ઘણસોલી અને શીલફાટા વચ્ચેની અંડરસી ટનલનો 4.8 કિમીનો ભાગ પહેલેથી જ પૂર્ણ થવા સાથે બાંધકામ સતત આગળ વધ્યું છે.

ટનલ બોરિંગ મશીન્સ (TBMs)

મેટ્રો નેટવર્ક અને લાંબી રેલ/રોડ ટનલમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા, TBMs ગીચ વસ્તીવાળા અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે જટિલ પ્રદેશોમાં ઉચ્ચ ચોકસાઇ, ઓછું વાઇબ્રેશન અને ઉન્નત સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે.

ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ (NATM)

પર્વતીય પ્રદેશોમાં વ્યાપકપણે અપનાવવામાં આવેલી, NATM ઇજનેરોને રિયલ ટાઇમમાં ખોદકામ સપોર્ટને અનુકૂળ બનાવવાની મંજૂરી આપે છે, જે તેને પરિવર્તનશીલ અને નાજુક ખડકોની સંરચનાઓ માટે આદર્શ બનાવે છે.

સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવી

MAHSR કોરિડોર વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વિશ્વસનીય ટ્રેન કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે અદ્યતન સુરક્ષા અને મોનિટરિંગ પ્રણાલીઓનો સમાવેશ કરે છે. આમાં ધરતીકંપની ભાળ મેળવવી, વરસાદનું મોનિટરિંગ અને પવનની ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે જે રિયલ ટાઇમ મૂલ્યાંકન અને જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે તાત્કાલિક ઓપરેશનલ પ્રતિભાવ સક્ષમ કરે છે.

વરસાદ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ

બુલેટ ટ્રેન સેવાઓની સુરક્ષિત કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે, એક ઓટોમેટેડ વરસાદ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અપનાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ કોરિડોર પરના મહત્વપૂર્ણ સ્થળોએ સ્થાપિત ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેડ રેઇન ગેજ દ્વારા રિયલ ટાઇમ વરસાદનો ડેટા પ્રદાન કરે છે. વરસાદની માહિતી ઓપરેશન કંટ્રોલ સેન્ટર (OCC) ને સતત ટ્રાન્સમિટ કરવામાં આવે છે, જ્યાં ઓપરેશનલ નિર્ણયો લેવામાં સહાય મેળવવા માટે તેનું મોનિટરિંગ કરવામાં આવે છે. બે મુખ્ય પરિમાણો માપવામાં આવે છે, જેમાં કલાકદીઠ વરસાદ અને અગાઉના 24 કલાક દરમિયાનનો સંચિત વરસાદ સામેલ છે. આ માપન અર્થ સ્ટ્રક્ચર્સ, કુદરતી ઢોળાવ, ટનલ પોર્ટલ અને અન્ય સંવેદનશીલ સ્થળોની આસપાસની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરે છે. પૂર્વનિર્ધારિત થ્રેશોલ્ડ મૂલ્યો અને જાળવણી ટીમો દ્વારા ફિલ્ડ વેરિફિકેશનના આધારે, જ્યારે પણ જરૂરી હોય ત્યારે યોગ્ય ઓપરેશનલ પગલાં અમલમાં મૂકી શકાય છે. મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પર છ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેડ રેઇન ગેજ સ્ટેશન પ્રસ્તાવિત છે. દરેક સ્ટેશન આશરે 10 કિલોમીટરની પ્રભાવ ત્રિજ્યા ધરાવતા વિસ્તારનું મોનિટરિંગ કરશે.

પવનની ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ

MAHSR કોરિડોરના કેટલાક ભાગો દરિયાકાંઠાના પ્રદેશો અને અન્ય એવા સ્થળોએથી પસાર થાય છે જ્યાં તીવ્ર પવનનો અનુભવ થાય છે. આવા વિસ્તારોમાં સુરક્ષિત ટ્રેન કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કોરિડોર પર એક સમર્પિત પવન ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સામેલ કરવામાં આવી છે. એનિમોમીટર ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે ગુજરાતમાં 9 અને મહારાષ્ટ્રમાં 5 સહિત 14 સ્થળોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ સાધનો પવનની ગતિ અને દિશાનું રિયલ ટાઇમ માપન પૂરું પાડે છે અને 0 થી 252 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપ ધરાવતા પવનની નોંધ રાખી શકે છે. આ ડેટાનું ઓપરેશન કંટ્રોલ સેન્ટર (OCC) પર સતત મોનિટરિંગ કરવામાં આવે છે. જ્યારે પવનની ગતિ નિયત થ્રેશોલ્ડ પર પહોંચે છે, ત્યારે ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલ સક્રિય થાય છે. 72 કિમી પ્રતિ કલાકથી 130 કિમી પ્રતિ કલાકની વચ્ચે પવનની ગતિ માટે, સુરક્ષિત કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટ્રેનની ઝડપનું નિયમન કરવામાં આવશે.

અર્લી અર્થક્વેક ડિટેક્શન સિસ્ટમ

મુસાફરોની સુરક્ષા વધારવા માટે, MAHSR 28 સિસ્મોમીટર ધરાવતી અર્લી અર્થક્વેક ડિટેક્શન સિસ્ટમ (પ્રારંભિક ધરતીકંપ ભાળ પ્રણાલી) થી સજ્જ હશે. આ સિસ્ટમ પ્રાથમિક ધરતીકંપના તરંગો શોધી કાઢશે અને આપમેળે પાવર શટડાઉન ટ્રિગર કરશે. આનાથી પ્રભાવિત સેક્શનમાં રહેલી ટ્રેનો ઇમરજન્સી બ્રેકિંગ દ્વારા સુરક્ષિત રીતે રોકાઈ શકશે. 28 સિસ્મોમીટર્સમાંથી 22 કોરિડોરના સંરેખણ (એલાઇનમેન્ટ) પર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવશે. બાકીના 6 વિગતવાર સિસ્મિક સર્વેક્ષણો અને માટીની યોગ્યતાના અભ્યાસો દ્વારા ઓળખવામાં આવેલા ધરતીકંપ પ્રવણ વિસ્તારોમાં સ્થિત હશે. આ સ્થાનો ઐતિહાસિક ધરતીકંપના ડેટા અને માઇક્રોટ્રેમર પરીક્ષણના આધારે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.

વર્ષ 2026 માં પ્રોજેક્ટના મુખ્ય સીમાચિહ્નો

વર્ષ 2026 દરમિયાન સંખ્યાબંધ નોંધપાત્ર સીમાચિહ્નો નોંધાયા છે, જે કોરિડોરના વિવિધ ઘટકોમાં પ્રગતિ દર્શાવે છે. નીચેના વિકાસ કાર્યો પ્રોજેક્ટના અમલીકરણની ગતિ દર્શાવે છે:

તારીખ	સીમાચિહ્ન (માઇલસ્ટોન)
29 જૂન  2026	અમદાવાદમાં 100 મીટર લાંબો 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' સ્ટીલ બ્રિજ પૂર્ણ થયો.
03 ફેબ્રુઆરી 2026	મહારાષ્ટ્રના પાલઘરમાં બીજો પર્વતીય ટનલ બ્રેકથ્રુ હાંસલ કરાયો.
17 માર્ચ 2026	બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનો શહેરની પરિવહન ઇકોસિસ્ટમમાં સંકલિત થવા માટે તૈયાર.
08 એપ્રિલ 2026	કાર્યરત રેલવે ટ્રેક પર સૌથી ભારે પોર્ટલ બીમ લોન્ચ કરવામાં આવ્યો.
09 એપ્રિલ 2026	મહારાષ્ટ્રના વિક્રોલી ખાતે પ્રથમ TBM નું એસેમ્બલીંગ શરૂ થયું.
11 એપ્રિલ 2026	બીજા ટીબીએમનું એસેમ્બલીંગ સાવલી ખાતે શરૂ થયું.
22 એપ્રિલ 2026	બુલેટ ટ્રેન વાયડક્ટ પર ટ્રેક ઇન્સ્ટોલેશનનું કામ.
27 એપ્રિલ 2026	સાબરમતી નદીના બ્રિજ પર બાંધકામ આગળ વધ્યું.
04 મે 2026	અમદાવાદમાં રેલવે ટ્રેક પર તમામ પાંચ ભારે પોર્ટલ બીમ 22 દિવસમાં લોન્ચ કરાયા.
17 મે 2026	વિક્રોલી ખાતે 350 ટનનું કટરહેડ નીચે ઉતારવામાં આવ્યું.
20 મે 2026	ભરૂચ નજીક સ્ટીલ બ્રિજનો 130 મીટર લાંબો સ્પેન લોન્ચ કરાયો.
23 મે 2026	મુંબઈ નજીક સાવલી ખાતે બીજું TBM કટરહેડ નીચે ઉતારવામાં આવ્યું.
27 મે 2026	અમદાવાદમાં કાલુપુર ફ્લાયઓવર પર 45 મીટરનો સેગમેન્ટલ બ્રિજ પૂર્ણ થયો.
02 જૂન 2026	પાલઘર જિલ્લામાં ત્રીજો પર્વતીય ટનલ બ્રેકથ્રુ હાંસલ કરાયો.

આર્થિક અને સામાજિક પરિવર્તનને વેગ

કનેક્ટિવિટી વધારવા ઉપરાંત, બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટથી રોજગારીની તકો ઉભી થવાની, ઉદ્યોગો મજબૂત થવાની, પ્રવાસનને ટેકો મળવાની અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.

· ઝડપી કનેક્ટિવિટી: MAHSR પ્રોજેક્ટ મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચે મુસાફરીનો સમય ઘટાડીને બે કલાકથી ઓછો કરશે. આ જ મુસાફરીમાં હાલમાં રોડ માર્ગે 8-9 કલાક અને એરપોર્ટ પ્રક્રિયાઓ સહિત હવાઈ માર્ગે આશરે 4-5 કલાકનો સમય લાગે છે. ઝડપી મુસાફરી વ્યવસાયિક કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરી શકે છે અને મુસાફરો માટે મૂલ્યવાન સમય બચાવી શકે છે.

· પ્રાદેશિક અર્થતંત્રોનું સુદ્રઢીકરણ: હાઇ-સ્પીડ રેલ ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો અને બજારોને વધુ નજીક લાવશે. વાપી અને મુંબઈ જેવા ઉત્પાદન હબ વચ્ચે બહેતર કનેક્ટિવિટી સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરશે અને સમગ્ર કોરિડોરમાં વ્યવસાયિક તકોનો વિસ્તાર કરશે.

· પ્રવાસન અને સ્થાનિક વિકાસ: આ કોરિડોર કુદરતી, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક આકર્ષણો માટે જાણીતા પ્રદેશોમાંથી પસાર થાય છે. ઉત્તમ સુલભતા પ્રવાસન, હોસ્પિટાલિટી અને સંબંધિત સેવાઓને ટેકો આપી શકે છે. સ્ટેશનોથી વ્યાપારી પ્રવૃત્તિ અને સ્થાનિક વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન મળવાની અપેક્ષા છે.

· કૌશલ્ય નિર્માણ, તકોનું સર્જન: આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા આશરે 4,000 પ્રત્યક્ષ નોકરીઓ અને 35,000-40,000 પરોક્ષ નોકરીઓ ઉભી થવાની અપેક્ષા છે. બાંધકામ દરમિયાન આશરે 40,000 કામદારો રોકાયેલા હોવાની અપેક્ષા છે. વડોદરામાં એક સમર્પિત હાઇ-સ્પીડ રેલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અદ્યતન રેલ ટેકનોલોજીમાં કુશળતા વિકસાવવામાં મદદ કરશે.

· મેક ઇન ઇન્ડિયાને સમર્થન: આ પ્રોજેક્ટ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને સ્થાનિક ઉત્પાદન દ્વારા મેક ઇન ઇન્ડિયા પહલને ટેકો આપે છે. પ્રોજેક્ટના ઘટકોમાં ભારતીય કંપનીઓની ભાગીદારીથી ઔદ્યોગિક ક્ષમતાઓ મજબૂત થવાની અને સ્ટીલ, સિમેન્ટ તેમજ ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો જેવા સંલગ્ન ક્ષેત્રોને ટેકો મળવાની અપેક્ષા છે.

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર

આધુનિક, હાઇ-સ્પીડ રેલ નેટવર્કના વિઝનને આગળ ધપાવતા, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં વિકાસ કનેક્ટર્સ તરીકે સાત હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ કોરિડોર મુખ્ય શહેરો અને પ્રદેશોને સંકલિત કરશે, લોકોની કાર્યક્ષમ અવરજવરને સુવિધાજનક બનાવશે અને રાજ્યો વચ્ચે આર્થિક પરસ્પર સંવાદને ટેકો આપશે. આશરે 4,000 કિલોમીટર સુધી વિસ્તરેલા આ પ્રસ્તાવિત કોરિડોરમાં આશરે ₹16 લાખ કરોડનું રોકાણ આકર્ષિત થવાની અપેક્ષા છે. આ વિકાસ કાર્યો ભારતના પરિવહન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના મુખ્ય ઘટક તરીકે હાઇ-સ્પીડ રેલ તરફના પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે.

આયોજિત હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર દેશના વિવિધ પ્રદેશોમાં વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત છે:

રૂટ્સ	મુસાફરીનો સમય
દિલ્હી–વારાણસી	3 કલાક 50 મિનિટ
વારાણસી–પટના–સિલીગુડી	2 કલાક 55 મિનિટ
ચેન્નઈ–બેંગલુરુ	1 કલાક 13 મિનિટ
બેંગલુરુ–હૈદરાબાદ	2 કલાક
ચેન્નઈ–હૈદરાબાદ	2 કલાક 55 મિનિટ
મુંબઈ–પુણે	48 મિનિટ
પુણે–હૈદરાબાદ	1 કલાક 55 મિનિટ

રેલ પરિવહનના ભવિષ્યને આકાર આપવો

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ ભારતના રેલવે વિકાસમાં એક પરિવર્તનકારી તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દેશના પ્રથમ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર તરીકે, તે ઝડપ, કનેક્ટિવિટી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિતરણમાં નવા ધોરણો રજૂ કરી રહ્યો છે. સિવિલ વર્ક્સ, બ્રિજ નિર્માણ અને ટનલિંગમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવા તરફની સતત ગતિ દર્શાવે છે. અત્યાર સુધી હાંસલ કરાયેલ બાંધકામનું સ્કેલ બહુવિધ પ્રોજેક્ટ ઘટકોમાં સતત પ્રગતિ દર્શાવે છે. તે જ સમયે, અદ્યતન ટેકનોલોજી અને એન્જિનિયરિંગ પ્રથાઓ અપનાવવાથી હાઇ-સ્પીડ રેલ વિકાસમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓ મજબૂત થઈ રહી છે. MAHSR પ્રોજેક્ટ માત્ર પરિવહનની પહલ તરીકે જ નહીં પરંતુ ભારતના લાંબા ગાળાના હાઇ-સ્પીડ રેલ લક્ષ્યો માટે પ્રેરકબળ તરીકે પણ કામ કરે છે.

 

References                                                                                                   

 

Prime Minister’s Office

https://www.pib.gov.in/newsite/printrelease.aspx?relid=170771&reg=48&lang=2

 

Ministry of Railways

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2257831&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2267962&reg=48&lang=1

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS538_MhnJmI.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2176788&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221838&reg=48&lang=2

 

National High-Speed Rail Corporation Limited

https://www.nhsrcl.in/en/project/project-overview

https://www.nhsrcl.in/en/media/press-release

https://www.nhsrcl.in/en/project/safety-features

https://www.nhsrcl.in/en/media/blog/long-short-economic-prosperity-indias-first-hsr-project-expected-bring

Click here to see pdf 

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2272268) आगंतुक पटल : 16