এটা নতুন অধ্যয়নে কেইবাটাও জনজাতিৰ বসতি হিচাপে সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নব্য-বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ, এক সংস্কাৰবাদী বৈষ্ণৱ আন্দোলন হিচাপে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জনবসতিপূৰ্ণ নদীদ্বীপ অসমৰ মাজুলীৰ প্ৰায় ৪,০০০ বছৰৰ জলবায়ু আৰু উদ্ভিদ ইতিহাসৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।

এই অধ্যয়নে মাজুলী দ্বীপত জলবায়ুৰ পৰিবৰ্তনশীলতা, গছ-গছনিৰ পৰিবৰ্তন আৰু বানৰ পৰিবৰ্তিত পৰিস্থিতি সন্দৰ্ভত এক দীৰ্ঘম্যাদী দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰি বান-প্ৰভাৱিত সম্প্ৰদায়ৰ বাবে অভিযোজন কৌশল গঠন কৰিব পাৰে।

দক্ষিণ আৰু পূব দিশত ব্ৰহ্মপুত্ৰ, পশ্চিম দিশত সোৱণশিৰি আৰু উত্তৰ দিশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা শাখাৰ মাজত অৱস্থিত মাজুলী দ্বীপটো প্ৰতিবছৰে হোৱা বান আৰু ভূমিস্খলনৰ ফলত গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ বাবে ইউনেস্কোৰ অস্থায়ী মৰ্যাদা লাভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব থকা সত্বেও এই অঞ্চলত সংহত আধুনিক আৰু জীৱাশ্মৰ পৰাগৰ তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত পেলিন’লজিকেল প্ৰমাণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো ব্যাপক দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুনৰ্গঠনৰ অভাৱ আছিল। পৰাগে পূৰ্বৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক পৰিস্থিতিৰ অন্যতম নিৰ্ভৰযোগ্য সূচক হিচাপে কাম কৰে, কিয়নো ই দীৰ্ঘস্থায়ী আৰু হাজাৰৰ পৰা লাখ লাখ বছৰ ধৰি গেদৰ তৰপত সুৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।

 

চিত্ৰ ১. অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ অৱস্থানৰ মানচিত্ৰ।

বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ (ডি এছ টি) স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌৰ বীৰবল সাহনী ইনষ্টিটিউট অৱ পেলিঅ’চাইন্সেছৰ (বি এছ আই পি) বিজ্ঞানীসকলে গুৰুতৰভাৱে ভূমিৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হোৱা আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰতিবছৰে বানৰ বাবে গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত মাজুলী দ্বীপত এক বিশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অধ্যয়ন কৰিছে।

তেওঁলোকে মাজুলী দ্বীপৰ ছাকালি জলাশয়ৰ ১৫০ ছেণ্টিমিটাৰ গভীৰৰ পৰা পলস সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু ইয়াক পৰাগৰ বিশ্লেষণ (অতীতৰ গছ-গছনি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ) আৰু শস্য-আকাৰৰ অধ্যয়নৰ সৈতে (নদীৰ গতিবিদ্যা আৰু বানপানীৰ তীব্ৰতা বুজিবলৈ) একত্ৰিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাৰ ফলত দ্বীপটোৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যাপক পৰিবেশগত অভিলেখ সৃষ্টি হৈছিল। এই অধ্যয়নে উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আঞ্চলিক জলবায়ু, গছ-গছনি আৰু আৰ্দ্ৰভূমিৰ গতিশীলতাক বুজাৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱধান পূৰণ কৰি মধ্যকালৰ হোলোচিন পৰিবেশগত পৰিবৰ্তনৰ পুনৰ গঠন কৰে।

আধুনিক পৰাগ সদৃশ আৰু পৰাগ ভিত্তিক পৰিমাণগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুনৰ্গঠন পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত সহ-অস্তিত্ব পদ্ধতি বুলি জনাজাত এই গৱেষণাই ৪০৪০ৰ পৰা ৫০০ বছৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাৰ ভিতৰত পূৰ্বৰ গড় বাৰ্ষিক উষ্ণতা (এমএটি) আৰু গড় বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত (এমএপি) অনুমান কৰিব পাৰে। ফলাফলবোৰে এক প্ৰাৰম্ভিক গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্যায় (৪০৪০-২২৬০ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা)ক সূচায়। ঘন অৰণ্য আৱৰণৰ সৈতে ৪.২ কেএ শুষ্ক জলবায়ু পৰিবেশৰ সময়ত স্থিতিস্থাপকতাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত বাৰিষাৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস পোৱা আৰু বানপানীৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰ্যায়বোৰ অনুসৰণ কৰা হৈছিল, যাৰ ভিতৰত ১১০০ৰ পৰা ৫০০ বছৰৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত তুলনামূলকভাৱে আৰ্দ্ৰ সময় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। যোৱা প্ৰায় ৫০০ বছৰত ক্ষুদ্ৰ হিমযুগৰ সৈতে সংগতি ৰাখি লগতে বৃদ্ধি পোৱা নৃতাত্ত্বিক প্ৰভাৱ আৰু বিক্ষিপ্ত গছ-গছনিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত তাপমাত্ৰা আৰু বৰষুণৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পোৱা পৰিলক্ষিত হৈছে।

 

চিত্ৰ ২. অসমৰ মাজুলী দ্বীপৰ পলসৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা পলিনোমৰ্ফসমূহ।

১. বুটিয়া মনোস্পার্মা, ২. আকাচিয়া নিলোটিকা, ৩. শ্লেইচেৰা, ৪. ছিজিজিয়াম, ৫. লেগাৰষ্ট্ৰ’মিয়া, ৬. বোম্ব্যাক্স চিয়েবা, ৭. টাৰ্মিনেলিয়া, ৮. এম্বলিকা, ৯. ছপোটেচি, ১০. এষ্টাৰেচি, ১১ আৰু ১২. ফেবেচি, ১৩. মেলাষ্টোমা, ১৪. চেনোপডিয়াচি, ১৫. সিম্প্লোকোছ, ১৬. লেম্না, ১৭. ওনাগ্ৰেচি, ১৮. টাইফা, ১৯. নিম্ফিয়া, ২০. নিম্ফ’ইডছ, ২১. ব্ৰাচিকা, ২২. নন-চেৰিয়েল, ২৩. চেৰিয়েল, ২৪. চাইপেৰেচি, ২৫. কৰিয়ানড্ৰাম, ২৬. আলনাছ, ২৭. পাইনাছ, ২৮. মনোলেট, ২৯. ডিগ্ৰেডেড ট্ৰাইলেট।

বীৰবল সাহনী ইনষ্টিটিউট অৱ পেলিঅ’চাইন্সেছ (বিএছআইপি), লক্ষ্ণৌৰ বিজ্ঞানী (চুপাৰভাইজাৰ) শ্ৰীমতী আৰ্য পাণ্ডে (ডিএছটি-ইন্সপাইৰ এছআৰএফ) আৰু ডাঃ স্বাতী ত্ৰিপাঠীৰ নেতৃত্বত ড^০ সাধন কুমাৰ বসুমতাৰী (বিএছআইপি), ড^০ ছলমান খান (জাৰ্মানী), ড^০ হেমা সিং (বিএইচইউ), ড^০ বিশ্বজিত ঠাকুৰ (বিএছআইপি) আৰু ড^০ অনুপম শৰ্মাই (বিএছআইপি) ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু দ্বীপটোৰ পৰিবেশ আৰু পৰিবেশগত গতিশীলতাক প্ৰভাৱিত কৰা নদী প্ৰণালীৰ ভূমিকাৰ মূল্যায়ন কৰে।

শস্য-আকাৰৰ তথ্যই নিম্ন-শক্তিৰ নদীৰ পৰিস্থিতিৰ পৰা উচ্চ-শক্তিৰ নদীৰ পৰিস্থিতিলৈ পৰিবৰ্তনৰ ইংগিত বহন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে বৰ্ধিত জলবিদ্যুৎ অস্থিৰতাক প্ৰতিফলিত কৰে আৰু নদীদ্বীপৰ পৰিবেশতন্ত্ৰত জলবায়ু-উদ্ভিদ-নদীৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ বিষয়ে উন্নত বুজাবুজিক প্ৰতিফলিত কৰে।

পৰাগ আৰু শস্য-আকাৰৰ বিশ্লেষণৰ একত্ৰীকৰণে অতীতৰ বানৰ তীব্ৰতা, পলস পৰিবহণ আৰু ভূমিস্খলনৰ বিষয়ে জ্ঞান বৃদ্ধি কৰে, যি ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাত নদী ব্যৱস্থাপনা আৰু দুৰ্যোগ প্রশমনৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

পৰিণামসমূহে স্থানীয় উদ্ভিদৰ পৰিবেশন্ত্ৰৰ পৰিবৰ্তন আৰু গোলকীয় জলবায়ুৰ প্ৰধান ঘটনাসমূহৰ মাজত স্পষ্ট সমন্বয় গঢ়ি তোলে, যি বিস্তৃত জলবায়ু পৰিবৰ্তনৰ চালিকাশক্তিৰ প্ৰতি অঞ্চলটোৰ সংবেদনশীলতাক আলোকপাত কৰে। এই অনুসন্ধানসমূহে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ, জলাশয় পুনৰুদ্ধাৰ আৰু বহনক্ষম ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিকল্পনাৰ বাবে বৈজ্ঞানিক ভিত্তি প্ৰদান কৰি পৰিবেশগত স্থিতিস্থাপকতা আৰু দুৰ্বলতাৰ পৰ্যায়সমূহ চিনাক্ত কৰে।

ৰিভিউ অব পেলিঅ’বটানী এণ্ড পেলিন’লজী (এলচেভিয়াৰ)ত প্ৰকাশিত এই অধ্যয়নে মাজুলী দ্বীপত দীৰ্ঘম্যাদী জলবায়ু উদ্ভিদৰ পৰিবেশন্ত্ৰৰ পৰিবৰ্তন আৰু নদী প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰথম ব্যাপক মাল্টি-প্ৰক্সি (পৰাগ আৰু শস্য-আকাৰ) পুনৰ্গঠন উপস্থাপন কৰি নীতি নিৰ্ধাৰণ আৰু জলবায়ু অভিযোজন কৌশলৰ বিষয়ে অৱগত কৰিব পাৰে, যিয়ে প্ৰতিবছৰে বান আৰু ভূমিস্খলনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত লোকসকলক উপকৃত কৰে।

প্ৰকাশৰ লিংকঃ https://doi.org/10.1016/j.revpalbo.2026.105536

 

******

NKR/FT/NM/NB

(ৰিলিজ আই ডি : 2267553) অতিথি কক্ষ : 16