સેમિકન્ડક્ટર હવે માત્ર એક ઔદ્યોગિક ઇનપુટ નથી રહ્યા. તેઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા, ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ અને ભવિષ્યની સ્પર્ધાત્મકતાનો પાયો છે — જે સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, ટેલિકોમ નેટવર્ક્સ અને એઆઈ (AI) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી લઈને ઓટોમોબાઇલ્સ, હેલ્થકેર ઉપકરણો, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અદ્યતન ઉત્પાદન સુધીની તમામ બાબતોને ઊર્જા પૂરી પાડે છે.

ભૂ-રાજકારણ (જીઓપોલિટિક્સ), ટેક્નોલોજીમાં પરિવર્તનો અને વિશ્વસનીય ક્ષમતા મેળવવાની સ્પર્ધાને કારણે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઈન નવો આકાર લઈ રહી છે, ત્યારે ભારત પાસે એક વિશાળ સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટમાંથી વૈશ્વિક વેલ્યુ ચેઈનમાં એક નિર્ણાયક કેન્દ્ર બનવાની ઐતિહાસિક તક છે.

આ પૃષ્ઠભૂમિમાં, નીતિ આયોગના ફ્રન્ટિયર ટેક હબે આજે ભારતનો પ્રથમ વ્યાપક 10-વર્ષનો રોડમેપ - “ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય” (Future of India’s Semiconductor Industry) જાહેર કર્યો છે. આ રોડમેપનું અનાવરણ કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણ, કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તેમજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ શ્રી અશોક લહિરી; નીતિ આયોગના ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ ફેલો સુશ્રી દેબજની ઘોષ; ISM ના સીઇઓ શ્રી અમિતેશ કુમાર સિન્હા સહિત એક્સપર્ટ કાઉન્સિલના સભ્યો, ઉદ્યોગના વરિષ્ઠ નેતાઓ અને સરકાર, એકેડેમિયા તેમજ સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમના અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ઉદ્યોગ જગત અને સરકારના શ્રેષ્ઠ નિષ્ણાતો સાથેના ઊંડા પરામર્શ બાદ તૈયાર કરાયેલો આ રોડમેપ, વર્ષ 2035 સુધીમાં ભારતમાં 120-150 બિલિયન યુએસ ડોલરની સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઈન ઊભી કરવા માટે એક સ્પષ્ટ અને સચોટ વિઝન રજૂ કરે છે.

ડિઝાઇન ટેલેન્ટ, ઇનોવેશન ક્ષમતા, વધતી જતી સ્થાનિક માંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન અને મટિરિયલ્સ ક્ષેત્રે ભારતની શક્તિઓ પર આધારિત આ રોડમેપ પાંચ પરસ્પર મજબૂત સ્તંભોની આસપાસ બનાવવામાં આવ્યો છે: અગ્રણી ફ્રન્ટિયર આર એન્ડ ડી (R&D) અને ડિઝાઇન આઈપી (IP); લાંબા ગાળાની મૂડી એકત્ર કરવા માટે નીતિ અને રોકાણ; અદ્યતન પેકેજિંગ અને કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર્સ પર કેન્દ્રિત ઉત્પાદન; સમગ્ર સેમિકન્ડક્ટર ટેલેન્ટ પિરામિડમાં માનવ સંસાધન (લોકો); અને વિશ્વસનીય દેશો તેમજ વૈશ્વિક ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારી.

આ સ્તંભોના માધ્યમથી કેટલાક સ્પષ્ટ લક્ષ્યો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ભારતને અદ્યતન પેકેજિંગ અને OSAT માટે અગ્રણી વૈશ્વિક ગંતવ્ય તરીકે સ્થાપિત કરવું, વાઇડ-બેન્ડગેપ સેમિકન્ડક્ટર્સના મુખ્ય સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવવું, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદનમાં નેતૃત્વ નિર્માણ કરવું, ફ્રન્ટિયર ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવી અને 100 થી વધુ અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન આઈપી (IP) નું નિર્માણ કરવું શામેલ છે.

આ રોડમેપ કેન્દ્રીય બજેટ 2026 માં ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 (ISM 2.0) હેઠળ જાહેર કરાયેલી પ્રાથમિકતાઓને સીધો ટેકો આપે છે અને ઇકોસિસ્ટમ નિર્માણથી ઇકોસિસ્ટમને વધુ ઊંડી બનાવવા તરફના ભારતના પરિવર્તનને દર્શાવે છે — એટલે કે રોકાણ આકર્ષવા અને પાયાની ક્ષમતા બનાવવાના તબક્કામાંથી આગળ વધીને ડિઝાઇન, મટિરિયલ્સ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, પેકેજિંગ, ટેલેન્ટ, આર એન્ડ ડી (R&D) અને વિશ્વસનીય વૈશ્વિક ભાગીદારીમાં ઊંડી ક્ષમતાઓ વિકસાવવા તરફ પ્રયાણ છે.

આ સંપૂર્ણ રોડમેપ નીતિ આયોગ ફ્રન્ટિયર ટેક હબની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે. સંપૂર્ણ રોડમેપ અહીં વાંચો: https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-05/Future-of-India-Semiconductor-Industry.pdf

કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે:

“નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેક હબનો રોડમેપ, 'ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય' એ ચિપ્સના મોટા ઉપભોક્તા બનવાથી આગળ વધીને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઈનનો એક અનિવાર્ય હિસ્સો બનવાના ભારતના દ્રઢ સંકલ્પની સ્પષ્ટ ઘોષણા છે. સેમિકન્ડક્ટર્સ એ 21મી સદીનું પાયાનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે. તેઓ એઆઈ (AI), ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, હેલ્થકેર ટેક્નોલોજી, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અદ્યતન ઉત્પાદનને શક્તિ આપે છે. આજે જાહેર કરાયેલો રોડમેપ ભવિષ્યના એવા સેગમેન્ટ્સ પર યોગ્ય રીતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં ભારત મજબૂત સ્થિતિ બનાવી શકે છે: જેમ કે અદ્યતન પેકેજિંગ, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર્સ, વાઇડ-બેન્ડગેપ મટિરિયલ્સ અને એઆઈ-નેટિવ ચિપ ડિઝાઇન. આ કેન્દ્રિત વ્યૂહરચના, લાંબા ગાળાના પરિપ્રેક્ષ્ય અને સતત પ્રતિબદ્ધતા સાથે, ભારત આ ઐતિહાસિક તક ઝડપી લેવા માટે સંપૂર્ણ સજ્જ છે.”

કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તેમજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે:

“સેમિકન્ડક્ટર્સ આર્થિક અને તકનીકી નેતૃત્વના આગામી યુગને વ્યાખ્યાયિત કરશે, અને ભારત આ સફરમાં એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. અમારું ધ્યાન સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ — ડિઝાઇન, ટેલેન્ટ, મટિરિયલ્સ, ઇક્વિપમેન્ટ, ફેબ્સ અને અદ્યતન પેકેજિંગ — ના નિર્માણ પર છે જેથી વૈશ્વિક કંપનીઓ અને ભાગીદાર દેશો સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઈનના એક ભરોસાપાત્ર, લાંબા ગાળાના આધારસ્તંભ તરીકે ભારત તરફ જોઈ શકે. ISM 2.0 સાથે, ડિઝાઇન અમારી સ્પષ્ટપણે નંબર વન પ્રાથમિકતા છે. અમે ભારતીય ડિઝાઇન કંપનીઓને મજબૂત ટેકો આપી રહ્યા છીએ જેથી કરીને તેમની નવીનતાઓનું ઉત્પાદન અને સ્કેલિંગ અહીં ભારતમાં જ થઈ શકે. પ્રધાનમંત્રીશ્રીએ આપણને માર્ગદર્શન આપ્યું છે તેમ, આ એક 20-વર્ષની સફર છે. આપણે જ્યારે વિકસિત ભારત 2047 નું નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ, ત્યારે આ આપણી તકનીકી સાર્વભૌમત્વ અને વ્યૂહરાત્મક સ્વાયત્તતા માટે કેન્દ્રીય બાબત છે.”

નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ શ્રી અશોક લાહિરીએ જણાવ્યું હતું કે:

“આજે ભારત જે સૌથી મોટા જોખમોનો સામનો કરી રહ્યું છે તેમાંનું એક અન્ય લોકો દ્વારા નિયંત્રિત તકનીક પર આપણી નિર્ભરતા છે. આ સદીમાં સાર્વભૌમત્વની શરૂઆત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્તરથી થશે, અને સેમિકન્ડક્ટર નેતૃત્વ તે પાયાનો એક ભાગ છે. નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેક હબનો રોડમેપ એટલા માટે મહત્વનો છે કારણ કે તે ભારત માટે એક સ્પષ્ટ મહત્વાકાંક્ષા અને ત્યાં સુધી પહોંચવાનો વ્યવહારુ માર્ગ નક્કી કરે છે.”

નીતિ આયોગના ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ ફેલો સુશ્રી દેબજની ઘોષે જણાવ્યું હતું કે:

“સેમિકન્ડક્ટર્સ એ લાંબા ચક્રનો ઉદ્યોગ છે. વર્ષ 2035 માં નેતૃત્વને વ્યાખ્યાયિત કરનારી ક્ષમતાઓનું અનુમાન, આયોજન અને નિર્માણ આજે જ કરવું પડશે. તેથી આ રોડમેપ માત્ર વર્તમાન માંગને પ્રતિસાદ આપવા પૂરતો નથી; તે ટેક્નોલોજીનું મૂલ્ય કઈ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે તે ઓળખવા અને ભારત ક્યાં કાયમી લાભ મેળવી શકે છે તે અંગે સભાન નિર્ણયો લેવા વિશે છે. અમારું ધ્યાન એક વ્યવહારુ દસ-વર્ષનો માર્ગ તૈયાર કરવા પર રહ્યું છે જે ભારતને માત્ર ભાગીદારીથી આગળવધારીને — ડિઝાઇન, અદ્યતન પેકેજિંગ, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર્સ, ટેલેન્ટ, આર એન્ડ ડી (R&D) અને ઇકોસિસ્ટમ સજ્જતામાં વ્યૂહરાત્મક ઊંડાણ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે. ફ્રન્ટિયર ટેક્નોલોજીમાં સમયનું ઘણું મહત્વ હોય છે. જે દેશો વહેલું આયોજન કરે છે, સતત રોકાણ કરે છે અને ધીરજપૂર્વક ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરે છે તેઓ જ નેતૃત્વ કરે છે.”

નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેક હબ વિશે: https://www.niti.gov.in/frontier-tech-hub નીતિ ફ્રન્ટિયર ટેક હબની સ્થાપના વિકસિત ભારત માટે એક 'એક્શન ટેન્ક' તરીકે કરવામાં આવી છે, જે ઉભરતા મોટા ટેક્નોલોજી ફેરફારોનું પૂર્વાનુમાન કરવા અને ઝડપી આર્થિક વિકાસ, સર્વસમાવેશક સામાજિક પરિણામો અને વ્યૂહરાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા માટે તેમની સંભાવનાઓને અનલૉક કરવા માટે ભારતની સજ્જતાને આકાર આપે છે — જે દેશને ફ્રન્ટિયર-ટેક્નોલોજી રાષ્ટ્ર બનવાની સફરમાં આગળ વધારે છે. સરકાર, ઉદ્યોગ અને શિક્ષણ જગતના 100 થી વધુ નિષ્ણાતો સાથે સહયોગ કરીને, આ હબ આર્થિક વિકાસ, સામાજિક પરિણામો અને વ્યૂહરાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા માટે ફ્રન્ટિયર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવા માટે એક 10-વર્ષનો રોડમેપ તૈયાર કરી રહ્યું છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2266803) મુલાકાતી સંખ્યા : 14