નીતિ (NITI) આયોગે ગુજરાત કાઉન્સિલ ઓન સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી (GUJCOST) અને નેશનલ ઇનોવેશન ફાઉન્ડેશન – ઇન્ડિયાના સહયોગથી 19 - 20 મે 2026 ના રોજ સાયન્સ સિટી, અમદાવાદ, ગુજરાત ખાતે “ગ્રાસરૂટ્સ ઇનોવેશન પાથવેઝ – ફ્રોમ લોકલ રેઝિલિયન્સ ટુ નેશનલ એડવાન્સમેન્ટ્સ” પર બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આયોજન કર્યું હતું. આ કાર્યશાળાએ ભારતના ગ્રાસરૂટ સ્તરની નવીનતાની ઇકોસિસ્ટમ ને મજબૂત કરવા અને વ્યાપક સામાજિક પ્રભાવ માટે સ્થાનિક નવીનતાઓને મોટા પાયા પર લઈ જવાના માર્ગોને સક્ષમ કરવા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે દેશભરના ગ્રાસરૂટ્સ ઇનોવેટરો, સંશોધકો, રાજ્યના પ્રતિનિધિઓ, ઇન્ક્યુબેટર્સ અને સમુદાય-સંચાલિત નવીનતાના કલાકારોને એકસાથે લાવ્યા હતા.

આ કાર્યશાળામાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર) ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેમણે સમુદાયો અને પ્રદેશોમાંથી ઉભરી આવતી ગ્રાસરૂટ સ્તરની ચાતુર્યતાને ઓળખીને અને તેનું સંવર્ધન કરીને ભારતની નવીનતા ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે ગ્રાસરૂટ્સ ઇનોવેશનએ આત્મનિર્ભરતા, સ્થાનિક સમસ્યા નિવારણ અને સર્વસમાવેશી વિકાસની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, અને નોંધ્યું કે વિકસિત ભારત@2047 તરફની ભારતની યાત્રામાં રાષ્ટ્રીય વિકાસના માળખામાં સમુદાય-સંચાલિત નવીનતાઓના મજબૂત સંકલનની જરૂર પડશે.

ગુજરાત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અર્જુનભાઈ દેવાભાઈ મોઢવાડિયાએ અતિથિ વિશેષ તરીકે કાર્યશાળામાં હાજરી આપી હતી અને ઉદ્યોગસાહસિકતા, નવીનતા અને વિકેન્દ્રિત વિકાસ પર ગુજરાતના લાંબા સમયના ભાર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ગ્રાસરૂટ સ્તર પર કામ કરતા નવીનતાકારો માટે મજબૂત સંસ્થાકીય સહાય પ્રણાલીઓ ઊભી કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને સર્વસમાવેશી નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ્સના નિર્માણ માટે સહયોગી પ્રયાસોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

નીતિ આયોગના ભૂતપૂર્વ સભ્ય ડૉ. વી. કે. સારસ્વતે નોંધ્યું હતું કે ભારતની નવીનતાના પરિદ્રશ્યે મુખ્ય પ્રવાહના વિકાસ આયોજનમાં સ્થાનિક જ્ઞાન પ્રણાલીઓ, સમુદાય-સંચાલિત પ્રયોગો અને પ્રદેશ-વિશિષ્ટ સમસ્યા નિવારણ અભિગમોને વધુને વધુ ઓળખવા અને સંકલિત કરવા જોઈએ. ઇન્સા (INSA) ના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ અને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગના ભૂતપૂર્વ સચિવ પ્રો. આશુતોષ શર્માએ વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતા પ્રણાલીઓને સામાજિક જરૂરિયાતો, ડિઝાઇન વિચારસરણી અને સ્થાનિક સમસ્યા નિવારણ ક્ષમતાઓ સાથે જોડતા માર્ગોને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. નેશનલ ઇનોવેશન ફાઉન્ડેશન – ઇન્ડિયાના અધ્યક્ષ પ્રો. અનિલ સહસ્રબુદ્ધેએ વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણીકરણ, ઇન્ક્યુબેશન સપોર્ટ, ટેકનોલોજી વિકાસ અને બજાર સુલભતા દ્વારા તૃણમૂલ સ્તરના નવીનતાકારોને ટેકો આપવા માટે મજબૂત સંસ્થાકીય જોડાણો બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. નીતિ આયોગના વરિષ્ઠ સલાહકાર પ્રો. વિવેક કુમાર સિંઘે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ પ્રકૃતિમાં બહુવિધ છે, જ્યાં ઉદ્યોગો, જાહેર આર એન્ડ ડી (R&D) સંસ્થાઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ગ્રાસરૂટ સ્તરના ઈનોવેટર તમામ મહત્વપૂર્ણ અને પૂરક ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે નીતિ આયોગ વિવિધ નવીનતાના કલાકારોને એકસાથે લાવવા અને સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમમાં જોડાણો મજબૂત કરવા માંગે છે.

આ કાર્યશાળામાં ગ્રાસરૂટ સ્તરની નવીનતા માટે સંસ્થાકીય સક્ષમકર્તાઓ, તૃણમૂલ સ્તરના નવીનતાકારો પાસેથી શિક્ષણ, સમુદાય-સંચાલિત નવીનતા પહેલો, પ્રાદેશિક અને રાજ્ય નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ્સ અને દેશમાં તૃણમૂલ સ્તરની નવીનતાઓને વેગ આપવાના માર્ગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા બહુવિધ વિષયવાર અને તકનીકી સત્રોમાં વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ કાર્યશાળાનું એક મુખ્ય આકર્ષણ દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા ગ્રાસરૂટ સ્તરના નવીનતાકારો સાથેનો સંવાદ હતો જેમણે સહભાગીઓ સાથે તેમની નવીનતાની યાત્રા, પડકારો અને અનુભવો શેર કર્યા હતા. સત્રોમાં માટીના ઉત્પાદનો, કેળાના રેસાના (બનાના ફાઇબર) ઉત્પાદનો, ફૂડ પ્રોસેસિંગ ટેકનોલોજી, ગ્રામીણ મશીનરી અને સંદર્ભ-વિશિષ્ટ પડકારોને સંબોધતા અન્ય સ્થાનિક રીતે વિકસિત ઉકેલો સંબંધિત ગ્રાસરૂટ સ્તરની નવીનતાઓની શ્રેણી પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. આ સંવાદોએ સ્થાનિક જ્ઞાન પ્રણાલીઓ, કરકસરયુક્ત નવીનતા (ફ્રુગલ ઇનોવેશન) ના અભિગમો અને સમુદાય-સંચાલિત સમસ્યા નિવારણ ક્ષમતાઓના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ કાર્યશાળામાં સુધારેલા નીતિગત માળખા, વિકેન્દ્રિત નવીનતા સુવિધા પ્રણાલીઓ, ઇન્ક્યુબેશન સપોર્ટ, ધિરાણ માર્ગો, નવીનતા પ્રસાર પ્રણાલીઓ અને ગ્રાસરૂટ સ્તરના નવીનતાકારો તેમજ ઔપચારિક સંસ્થાઓ વચ્ચે મજબૂત સહયોગ દ્વારા તૃણમૂલ સ્તરના નવીનતાકારો માટે સહાયક પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત ચર્ચાઓ પણ સામેલ હતી. આ વિચાર-વિમર્શે પુનઃ પુષ્ટિ કરી કે જેમ જેમ ભારત વિકસિત ભારત@2047 ના વિઝન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે તેમ તેમ ગ્રાસરૂટ સ્તરની નવીનતા ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવી એ સર્વસમાવેશી, સહભાગી અને ટકાઉ વિકાસને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.

IJ/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2263505) મુલાકાતી સંખ્યા : 9