કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે નવી દિલ્હીમાં LEAPS એવોર્ડ્સ 2025 અને LEADS રિપોર્ટ 2025 ના પ્રકાશન પ્રસંગે કોર લોજિસ્ટિક્સ, MSMEs, સ્ટાર્ટઅપ્સ, સંસ્થાઓ અને વિશેષ શ્રેણીઓમાં ફેલાયેલી 13 શ્રેણીઓમાં LEAPS એવોર્ડ્સ 2025 ના વિજેતાઓનું સન્માન કર્યું હતું.

શ્રી ગોયલે આજે LEAPS એવોર્ડ્સ 2025 સમારોહમાં LEADS 2025 રિપોર્ટ પણ બહાર પાડ્યો હતો. આ કાર્યક્રમમાં વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ, ઉદ્યોગ સંગઠનો, લોજિસ્ટિક્સ હિતધારકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, MSMEs, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, મૂલ્યાંકન સમિતિઓના સભ્યો અને લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો.

શ્રી પીયૂષ ગોયલે LEAPS એવોર્ડ્સ 2025 અને LEADS રિપોર્ટ 2025 ના પ્રકાશન પ્રસંગે સંબોધન કરતા જણાવ્યું હતું કે, ભારતે છેલ્લા સાડા ત્રણ વર્ષમાં નવ ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) દ્વારા 38 વિકસિત અને સમૃદ્ધ અર્થતંત્રોને આવરી લીધા છે, જેમાં ચાર પહેલેથી જ કાર્યરત છે અને વધુ પાંચ આગામી 12 મહિનામાં અમલમાં આવવાની અપેક્ષા છે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જાપાન, કોરિયા અને આસિયાન દેશો સાથે અગાઉ પૂર્ણ થયેલા FTAs ની સાથે, આ કરારો હવે વૈશ્વિક વેપાર અને અર્થતંત્રોના બે તૃતીયાંશથી વધુને આવરી લે છે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારત ચિલી અને માલદીવ સહિત અનેક દેશો અને પ્રદેશો સાથે વેપાર કરારો માટે સક્રિયપણે વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે, જેમાં બંને કરારો વર્ષના અંત પહેલા પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) સાથે પણ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, જે ઓમાન અને યુએઈ ઉપરાંત કતાર, કુવૈત, બહેરીન અને સાઉદી અરેબિયા સહિત તમામ છ ગલ્ફ રાષ્ટ્રોને આવરી લેશે. મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ભારત વેપાર જોડાણ અને બજાર પ્રવેશની તકો વધારવા માટે કેનેડા, યુરેશિયા, મેક્સિકો, SACU અને મર્કોસુર (Mercosur) સાથે સક્રિય ચર્ચા કરી રહ્યું છે.

મંત્રીએ ઉમેર્યું હતું કે ઊંચા ટેરિફ, વર્તમાન યુક્રેન સંઘર્ષ અને પશ્ચિમ એશિયા કટોકટી સહિતના વૈશ્વિક પડકારો છતાં ભારતે 31 માર્ચ, 2026 ના રોજ પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષમાં 863 અબજ યુએસ ડોલરનો અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ નિકાસ આંકડો હાંસલ કર્યો છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે જ્યારે વૈશ્વિક વૃદ્ધિ ધીમી પડી છે, ત્યારે ભારતની નિકાસમાં વધારો થવાનું ચાલુ રહ્યું છે, જેમાં સેવાઓની નિકાસમાં આશરે 8.5-9 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે અને એકંદર નિકાસમાં પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં લગભગ 5 ટકાનો વધારો થયો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકારે હવે બહુવિધ FTAs ના અમલીકરણ અને ઉન્નત બજાર પ્રવેશ તકો દ્વારા સમર્થિત ચાલુ વર્ષ માટે 1 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરનો મહત્વાકાંક્ષી નિકાસ લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ એશિયા કટોકટી, ધીમી વૈશ્વિક વૃદ્ધિ અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય વિક્ષેપોને ભારતે કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા, લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા, સ્પર્ધાત્મકતા મજબૂત કરવા અને નિકાસ બજારોને વિસ્તારવાની તકો તરીકે જોવી જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે લોજિસ્ટિક્સમાં સતત સુધારો, ટેકનોલોજી અપનાવવા અને બિઝનેસ પ્રક્રિયાઓ ભારતને તેની નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા અને વિદેશી હૂંડિયામણની કમાણીમાં વધુ વધારો કરવામાં મદદ કરશે.

શ્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડાને તાત્કાલિક રાષ્ટ્રીય મિશન તરીકે લીધું છે. તેમણે કહ્યું કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ, સીમલેસ લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમ્સ, ઝડપી પરિવહન અને સુધારેલી વિતરણ પદ્ધતિઓ કાર્યક્ષમતા, ઉત્પાદકતા અને સ્પર્ધાત્મકતા સુધારવામાં મદદ કરી રહી છે. મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારો અને ખાનગી કંપનીઓ બંનેએ લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારત સતત રોકાણ, નવા સંશોધનો (innovation), સ્ટાર્ટઅપ-આધારિત ઉકેલો અને સુધારેલી કાર્યક્ષમતા દ્વારા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં વધુ ઘટાડો કરી શકે છે. તેમણે એ પણ હાઇલાઇટ કર્યું કે GST, કાયદાઓનું ડિક્રિમિનલાઇઝેશન (ગુનાખોરી નાબૂદી), પાલન બોજમાં ઘટાડો અને વ્યવસાયિક પ્રક્રિયાઓનું સરળીકરણ જેવી પહેલો દેશમાં વધુ સીમલેસ લોજિસ્ટિક્સ અને વ્યવસાયિક વાતાવરણ બનાવવામાં મદદ કરી રહી છે.

મંત્રીએ કહ્યું કે ભારતની શક્તિઓમાં તેનું લોકશાહી માળખું, વિશાળ સ્થાનિક માંગ, યુવા વસ્તી, વૈવિધ્યસભર ઉત્પાદન અને સેવા ઓફરો, મજબૂત ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કુશળ કાર્યબળનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ભારત વાર્ષિક 1.4 મિલિયન STEM સ્નાતકો પેદા કરે છે અને ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCCs) માટે એક મુખ્ય ગંતવ્ય તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેમાં લગભગ 1,700-1,800 GCCs કાર્યરત છે અને અન્ય 500 પાઇપલાઇનમાં છે.

તેમણે કહ્યું કે વિશ્વ ઈનોવેશન, સંશોધન અને વિકાસ અને સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદન અને સેવાઓ માટે ભારત તરફ વધુને વધુ જોઈ રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ તેમના વૈશ્વિક કામગીરીના વિસ્તરણ માટે ભારતની ટેલેન્ટ પૂલ, ઓછા ઓપરેશનલ ખર્ચ અને મજબૂત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમનો લાભ લઈ રહી છે.

ઈઝ ઓફ ડૂઈંગ બિઝનેસ (વ્યાપાર કરવામાં સરળતા) સુધારવા માટેના ચાલુ પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે સરકારે 'જન વિશ્વાસ બિલ' દ્વારા લગભગ 1,000 ગુનાઓનું ડિક્રિમિનલાઇઝેશન હાથ ધર્યું છે અને અંદાજે 42,000 પાલન બોજ (compliance burdens) ઘટાડ્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા, ડેટાબેઝને સંકલિત કરવા અને વધુ પ્રક્રિયાઓને ઓનલાઈન કરવા માટે વધુ કામ ચાલી રહ્યું છે.

મંત્રીએ સત્તાવાર વાતચીત અને વાટાઘાટોમાં ભૌતિક જોડાણો સાથે ડિજિટલ ટેકનોલોજીને સંતુલિત કરવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારત કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે વેપાર વાટાઘાટો અને ગવર્નન્સ પ્રક્રિયાઓમાં વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો વધુને વધુ લાભ લઈ રહ્યું છે.

મંત્રીએ તમામ હિતધારકોને રાષ્ટ્ર નિર્માણ અને ભારતની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે સામૂહિક રીતે કામ કરવા વિનંતી કરી. તેમણે કહ્યું કે કાર્યક્ષમતા સુધારવા, ખર્ચ ઘટાડવા અને ઉત્પાદકતા વધારવાનો દરેક પ્રયાસ ભારતને મજબૂત આર્થિક શક્તિ બનાવવા માટે યોગદાન આપે છે.

ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT), વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે LEAPS 2025 (લોજિસ્ટિક્સ એક્સેલન્સ, એડવાન્સમેન્ટ અને પરફોર્મન્સ શીલ્ડ) ના એવોર્ડ સમારોહનું આયોજન કર્યું હતું, જે લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમમાં ઉત્કૃષ્ટતા, નવીનતા અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓને માન્યતા આપતી મુખ્ય રાષ્ટ્રીય પહેલ છે.

LEAPS 2025, જે આ પહેલની ચોથી આવૃત્તિ છે, તે એવી સંસ્થાઓને સ્વીકારવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે કે જેણે લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઇન મેનેજમેન્ટમાં નેતૃત્વ, ઓપરેશનલ ઉત્કૃષ્ટતા, નવીનતા અને ટકાઉપણું દર્શાવ્યું છે. આ પહેલ મલ્ટિમોડાલિટી, કાર્યક્ષમતામાં વધારો, ટેકનોલોજી અપનાવવા અને ટકાઉ લોજિસ્ટિક્સ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપીને પીએમ ગતિશક્તિ અને રાષ્ટ્રીય લોજિસ્ટિક્સ નીતિના વિઝન સાથે સુસંગત છે.

આ અવસર પર સચિવ, DPIIT શ્રી અમરદીપ સિંહ ભાટિયાએ ભારતની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા સુધારવા અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવામાં કાર્યક્ષમ અને સ્થિતિસ્થાપક લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે LEAPS એ સંસ્થાઓને માન્યતા આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે જે ઈનોવેશન, ડિજિટાઈઝેશન, ટકાઉપણું અને ઓપરેશનલ ઉત્કૃષ્ટતા દ્વારા લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટરમાં પરિવર્તન લાવી રહી છે.

LEAPS 2025 માટે મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા એક સંરચિત અને પારદર્શક પદ્ધતિ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી. 13 ઓક્ટોબરથી 26 ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન ગૃહ મંત્રાલયના એવોર્ડ પોર્ટલ (https://awards.gov.in/) દ્વારા ઓનલાઇન અરજીઓ મંગાવવામાં આવી હતી.

LEAPS 2025 માટેની નિષ્ણાત સમિતિની બેઠક 11 અને 12 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ જોઈન્ટ સેક્રેટરી, લોજિસ્ટિક્સ, DPIIT ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ યોજાઈ હતી. ત્યારબાદ, 17 માર્ચ 2026 ના રોજ સચિવ, DPIIT ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ એવોર્ડ સમિતિની બેઠક યોજાઈ હતી.

13 શ્રેણીઓમાં અરજીઓ મળી હતી, જેમાં કોર લોજિસ્ટિક્સ, MSMEs, સંસ્થાઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને વિશેષ શ્રેણીઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું અને નિષ્ણાત સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. શોર્ટલિસ્ટ કરાયેલા અરજદારોનું એવોર્ડ સમિતિ દ્વારા વધુ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.

અરજદારોનું મૂલ્યાંકન ટેકનોલોજીકલ ઈનોવેશન, એન્વાયરમેન્ટલ, સોશિયલ અને ગવર્નન્સ (ESG) પદ્ધતિઓ, મલ્ટિમોડાલિટી, નેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પોલિસી સાથે સુસંગતતા, ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા, સલામતી, સંશોધન અને વિકાસ, લિંગ વિવિધતા અને રોજગાર નિર્માણ અને કૌશલ્ય વિકાસમાં યોગદાન સહિતના માપદંડો પર કરવામાં આવ્યું હતું.

શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે 'લોજિસ્ટિક્સ ઈઝ એક્રોસ ડિફરન્ટ સ્ટેટ્સ' (LEADS) 2025 રિપોર્ટ પણ બહાર પાડ્યો હતો. LEADS એ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં લોજિસ્ટિક્સ કામગીરીનું DPIIT નું મુખ્ય મૂલ્યાંકન છે અને સમગ્ર દેશમાં લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે એક મુખ્ય બેન્ચમાર્કિંગ અને રિફોર્મ ટૂલ તરીકે કામ કરે છે.

LEADS 2025 પીએમ ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન અને નેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પોલિસી હેઠળ સંકલિત અને ડેટા-સંચાલિત લોજિસ્ટિક્સ સુધારાઓ પર સરકારના સતત ધ્યાનનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. આ માળખું રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કામગીરી માપવા, ખામીઓ ઓળખવા અને લક્ષ્યાંકિત લોજિસ્ટિક્સ હસ્તક્ષેપોને અગ્રતા આપવા સક્ષમ બનાવીને સહકારી અને સ્પર્ધાત્મક સંઘવાદને સમર્થન આપે છે.

LEADS ની સાતમી આવૃત્તિ - LEADS 2025 ભારતની લોજિસ્ટિક્સ લેન્ડસ્કેપના મૂલ્યાંકનમાં એક નોંધપાત્ર ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે, જે પાછલા વર્ષોની તુલનામાં વધુ સખત અને શુદ્ધ મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ ધરાવે છે. LEADS 2025 માપી શકાય તેવા અને પુરાવા-આધારિત સૂચકાંકો પર વધુ ભાર મૂકે છે, જેમાં મૂલ્યાંકન મજબૂતી અને અમલીકરણ ટ્રેકિંગને મજબૂત કરવા માટે ઉદ્દેશ્ય (objective) સૂચકાંકોને લગભગ 59% વેઈટેજ આપવામાં આવ્યું છે.

સમગ્ર દેશમાં લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમ્સની પરિપક્વતા અને વિવિધ પ્રગતિને વધુ સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે, LEADS 2025 ફ્રેમવર્ક તેના પાછલા ત્રિ-સ્તરીય વર્ગીકરણમાંથી વધુ વ્યાપક ચાર-સ્તરીય પ્રદર્શન માળખામાં સંક્રમિત થયું છે. સુધારેલું માળખું લોજિસ્ટિક્સ પર્ફોર્મન્સના વધુ સૂક્ષ્મ મૂલ્યાંકનને સક્ષમ કરે છે અને લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટના વિવિધ તબક્કાઓમાં લક્ષિત સુધારણા માર્ગોને સમર્થન આપે છે.

નવું ચાર-સ્તરીય વર્ગીકરણ

નવું ચાર-સ્તરીય વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:

• એક્ઝેમ્પ્લર્સ (Exemplars): એક્ઝેમ્પ્લર્સ ટોચનું પ્રદર્શન કરતા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે નીતિ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેવા વિતરણ અને નિયમનકારી પરિમાણોમાં સતત ઉત્કૃષ્ટતા દર્શાવે છે.
  • દરિયાકાંઠાના રાજ્યો: તમિલનાડુ
  • લેન્ડલોક્ડ (જમીનથી ઘેરાયેલા) રાજ્યો: ઉત્તર પ્રદેશ
  • ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો: મિઝોરમ
  • કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: દિલ્હી
• હાઈ પર્ફોર્મર્સ (High Performers): હાઈ પર્ફોર્મર્સમાં એવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે જે મોટાભાગના પર્ફોર્મન્સ સૂચકાંકોમાં મજબૂત અને સતત પરિણામો દર્શાવે છે.
  • દરિયાકાંઠાના રાજ્યો: ગુજરાત, કેરળ, મહારાષ્ટ્ર
  • લેન્ડલોક્ડ રાજ્યો: હરિયાણા, તેલંગાણા, છત્તીસગઢ, બિહાર
  • ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો: ત્રિપુરા, મેઘાલય
  • કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: જમ્મુ અને કાશ્મીર, પુડુચેરી
• એક્સિલરેટર્સ (Accelerators): એક્સિલરેટર્સમાં એવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે કે જેમણે તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર સુધારણા ગતિ અને સ્પષ્ટ સુધારા લક્ષી અભિગમ દર્શાવ્યો છે.
  • દરિયાકાંઠાના રાજ્યો: આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, ગોવા, કર્ણાટક
  • લેન્ડલોક્ડ રાજ્યો: પંજાબ, ઝારખંડ, મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ
  • ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો: નાગાલેન્ડ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મણિપુર, આસામ
  • કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ, ચંદીગઢ, લદ્દાખ, લક્ષદ્વીપ
• ગ્રોથ-સીકર્સ (Growth-Seekers): ગ્રોથ સીકર્સ એવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ અને સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણના પ્રારંભિક તબક્કે છે.
  • દરિયાકાંઠાના રાજ્યો: પશ્ચિમ બંગાળ
  • લેન્ડલોક્ડ રાજ્યો: રાજસ્થાન
  • ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો: સિક્કિમ
  • કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ

એકંદરે, LEADS લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા, લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા અને ભારતની સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવાના હેતુથી લક્ષિત સુધારાઓને સમર્થન આપવા માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પુરાવા-આધારિત લોજિસ્ટિક્સ આયોજન અને પ્રદર્શન નિરીક્ષણને મજબૂત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

IJ/DK/JD