કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે 2030-31 સુધીમાં ભારતના 2 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરના નિકાસ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટેની કાર્ય યોજના પર વિચાર-વિમર્શ કરવા અને નિકાસ પ્રોત્સાહન મિશન (EPM) ના અમલીકરણની સમીક્ષા કરવા માટે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી.

ભારત 2030-31 સુધીમાં કુલ 2 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરની નિકાસનું લક્ષ્ય રાખી રહ્યું છે, જેમાં 1 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરની વસ્તુઓની (Merchandise) નિકાસ અને 1 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરની સેવાઓની (Services) નિકાસનો સમાવેશ થાય છે. વાણિજ્ય વિભાગે એક સંરચિત એક્સપોર્ટ મોનિટરિંગ ફ્રેમવર્ક વિકસાવ્યું છે, જે રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંકને એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ, ટેક્સટાઈલ્સ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ અને સર્વિસીસ જેવા ક્ષેત્રવાર કાર્યોમાં વિભાજિત કરે છે.

ફ્રેમવર્કની સમીક્ષા કરતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે લક્ષ્યાંકની પ્રાપ્તિ ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત હશે. આમાં સમયરેખા સાથે સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત અને અમલ કરી શકાય તેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં દરેક ક્ષેત્રીય કાર્ય એક નોડલ જોઈન્ટ સેક્રેટરીને સોંપવામાં આવે છે, જે સપ્લાય-સાઇડ અથવા ડિમાન્ડ-સાઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, મુખ્ય પ્રદર્શન સૂચકાંકો (KPIs) સાથે જોડાયેલ હોય છે અને ટૂંકા, મધ્યમ અને લાંબા ગાળાની સમયરેખા સાથે સુસંગત હોય છે. તેમણે આંતર-વિભાગીય સંકલન પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં નિકાસકાર સંબંધિત મુદ્દાઓના અસરકારક નિરાકરણની ખાતરી કરવા માટે દરેક કાર્ય માટે સહાયક મંત્રાલયો અને વિભાગોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, શ્રી ગોયલે પ્રગતિના નિયમિત ટ્રેકિંગની સુવિધા માટે IT-સક્ષમ મોનિટરિંગ પ્લેટફોર્મની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં સચિવ અને મંત્રીના સ્તરે સમીક્ષા માટે સ્વચાલિત એસ્કેલેશન મિકેનિઝમ (Automated escalation mechanism) હોય.

મંત્રીએ વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો કે, સંબંધિત લાઇન મંત્રાલયો સાથે પરામર્શ કરીને એવા અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવામાં આવે જ્યાં નિકાસ વધારવાના પ્રયાસોની સાથે સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત આયાત અવેજી (Import substitution) વ્યૂહરચના અપનાવી શકાય.

શ્રી ગોયલે નિકાસ પ્રોત્સાહન મિશનના અમલીકરણની સમીક્ષા કરી હતી, જે નિકાસકારો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી મુખ્ય અડચણોને દૂર કરવા અને વ્યાપક-આધારિત, સર્વસમાવેશક અને ટકાઉ નિકાસ વૃદ્ધિને સક્ષમ કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથેની એક ફ્લેગશિપ MSME-કેન્દ્રિત પહેલ છે. EPM ને બે સંકલિત પેટા-યોજનાઓ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યું છે, ‘નિર્યાત પ્રોત્સાહન’, જે વેપાર ફાઇનાન્સની ઍક્સેસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, અને ‘નિર્યાત દિશા’, જે બજારની ઍક્સેસ (Market access) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

તેમણે નોંધ્યું કે EPM હેઠળ દસ ઘટકો કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે. આમાં વ્યાજ સબવેન્શન (Interest Subvention), વૈકલ્પિક વેપાર ફાઇનાન્સ (એક્સપોર્ટ ફેક્ટરિંગ), ઇ-કોમર્સ નિકાસકારો માટે ક્રેડિટ સહાય, નિકાસ ક્રેડિટ માટે કોલેટરલ સપોર્ટ, ઉભરતી નિકાસની તકો માટે જોખમ વહેંચણી (Risk Sharing), ટેસ્ટિંગ, ઇન્સ્પેક્શન અને સર્ટિફિકેશન માટે સપોર્ટ, માર્કેટ એક્સેસ સપોર્ટ, નિકાસ વેરહાઉસિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ માટે સપોર્ટ, ઇનલેન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હેન્ડલિંગ માટે સપોર્ટ, અને ટ્રેડ ફેસિલિટેશન અને ઇન્ટેલિજન્સ માટે સપોર્ટનો સમાવેશ થાય છે. શ્રી ગોયલે ચાલુ પશ્ચિમ એશિયા કટોકટીથી પ્રભાવિત નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે EPM હેઠળ શરૂ કરાયેલી રાહત યોજનાની (Relief Scheme) પણ નોંધ લીધી હતી.

અસરકારક અમલીકરણ પર ભાર મૂકતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે તમામ યોજનાઓના લાભો પાયાના સ્તરે નિકાસકારો સુધી પહોંચવા જોઈએ, ખાસ કરીને સાચા અને પ્રથમ વખતના નિકાસકારો અને MSMEs સુધી. તેમણે નિર્દેશ આપ્યો કે એક્સપોર્ટ પ્રોત્સાહન કાઉન્સિલ, કોમોડિટી બોર્ડ અને DGFT પ્રાદેશિક સત્તાવાળાઓ દ્વારા જાગૃતિ અને આઉટરીચના પ્રયાસોને મજબૂત કરવામાં આવે જેથી નિકાસકારો ઉપલબ્ધ યોજનાઓ અને તેમની પદ્ધતિઓ વિશે સંપૂર્ણ માહિતગાર થાય. શ્રી ગોયલે ઓવરસીઝ વેરહાઉસિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ તેમજ ટેસ્ટિંગ, ઇન્સ્પેક્શન અને સર્ટિફિકેશન ઘટકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે MSMEs ની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

શ્રી ગોયલે ભાર મૂક્યો હતો કે કૃષિ નિકાસ અને સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગો EPM ના તમામ ઘટકોમાં મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા જોઈએ. તેમણે વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો કે માર્કેટ એક્સેસ સપોર્ટ એક્સપોર્ટ પ્રોત્સાહન કાઉન્સિલથી આગળ વધારીને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રોકાયેલા અન્ય ફિલ્ડ-લેવલના સંગઠનોને પણ સામેલ કરવા જોઈએ. આ ઉપરાંત, તેમણે નિકાસકારો અને એક્સપોર્ટ પ્રોત્સાહન કાઉન્સિલોને વધુ અનુમાનિતતા (Predictability) પૂરી પાડવા માટે ટ્રેડ ફેર, બાયર-સેલર મીટ્સ, રિવર્સ બાયર-સેલર મીટ્સ અને ટ્રેડ ડેલિગેશનનું સતત ચાલતું ત્રણ વર્ષનું કેલેન્ડર વિકસાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

મંત્રીએ તમામ ક્ષેત્રો અને બજારોમાં ભારતની નિકાસ પ્રોત્સાહન પ્રવૃત્તિઓ માટે એક વ્યાપક છત્ર (Umbrella) તરીકે ‘બ્રાન્ડ ઇન્ડિયા’ ને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

તેમના સમાપન વક્તવ્યમાં, શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તમામ પહેલો ફાયનાન્સ, માર્કેટ એક્સેસ, પાલન (Compliance), લોજિસ્ટિક્સ અને બ્રાન્ડ વિઝિબિલિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં નિકાસકારો માટે મૂર્ત સમર્થનમાં પરિવર્તિત થવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે શિસ્તબદ્ધ અમલીકરણ, રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને અસરકારક આંતર-વિભાગીય સંકલન દ્વારા 2 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલરનો નિકાસ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શકાય તેમ છે.

આ બેઠકમાં ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ, અધિક સચિવો, વાણિજ્ય વિભાગ, કોમોડિટી વિભાગોના સંયુક્ત સચિવો અને વાણિજ્ય વિભાગના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2256748) મુલાકાતી સંખ્યા : 9