ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 2026ರ ಪ್ರಕಾರ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಲ್ಹಾದ್ ಜೋಶಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರವರೆಗಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.ಇಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಶ್ರೀ ಜೋಶಿ ಅವರು, ಭಾರತವು 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 55.3 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಜುಲೈ 2025ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಪಾಲನ್ನು ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ಸಚಿವರು ಹೇಳಿದರು. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು 203 ಗಿಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 51.5 ರಷ್ಟನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳೇ ಪೂರೈಸಿವೆ. 31.03.2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 283.46 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರವರೆಗೆ) ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1,845.921 BU ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಜೋಶಿ ಹೇಳಿದರು. ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನಗಳ ಪಾಲು 2025-26ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 29.2 ಕ್ಕೆ (538.97 BU) ತಲುಪಿದೆ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೊಡುಗೆಯ (ಎನ್‌ ಡಿ ಸಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ 2030ರ ಗುರಿಗಿಂತ ಐದು ವರ್ಷ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ಅಂದರೆ ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶೇ. 50 ರಷ್ಟನ್ನು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಸಿಒಪಿ 26 ರಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಘೋಷಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ 500 ಗಿಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಇದುವರೆಗೆ, 31.03.2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 283.46 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 274.68 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (150.26 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸೌರಶಕ್ತಿ, 56.09 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪವನ ಶಕ್ತಿ, 11.75 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ, 5.17 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ, 51.41 ಗಿಗಾವಾಟ್ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ) ಮತ್ತು 8.78 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸೇರಿದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ದತ್ತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 2026 ರ ಪ್ರಕಾರ).

ಒಟ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಗಿಗಾವಾಟ್)

ದೇಶ	ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಚೀನಾ	2258.02
ಅಮೆರಿಕ	467.92
ಭಾರತ	250.52
ಬ್ರೆಜಿಲ್	228.20
ಜರ್ಮನಿ	199.92
ಜಪಾನ್	134.53
ಕೆನಡಾ	110.51
ವಿಶ್ವ	5149.28

2025-26ರಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯು 55.29 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಯಾವುದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. (ಹಿಂದಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಏರಿಕೆಯು 2024-25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 29.5 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಆಗಿತ್ತು).

ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವು (ಡಿ ಆರ್‌ ಇ) ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ, 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ 44.61 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಲ್ಲಿ 16.3 ಗಿಗಾವಾಟ್ (ಶೇ. 36) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಿಎಂ ಕುಸುಮ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 7.6 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ 8.7 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸೇರಿದೆ.

2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 6.05 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪವನ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. (ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯು 4.15 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಆಗಿತ್ತು).

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (ಆರ್‌ ಇ) ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಿಂದ 3.59 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 76.38 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ 274.68 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 198.30 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಸೌರ ಇಂಧನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಿಂದ 53.28 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 2.82 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ 150.26 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 147.44 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಿಂದ 2.66 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 21.04 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ 56.09 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 35.05 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 10 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಿಂದ 31.03.2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 24 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಸೌರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಲ್ಲಿ 2.3 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಿಂದ 31.03.2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 172 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 26,549.38 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜು (ಬಿಇ) ಮತ್ತು 25,301.22 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜಿನ (ಆರ್‌ ಇ)ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 24,176.68 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಿಇಯ ಶೇ. ~91.0 ಮತ್ತು ಆರ್‌ ಇ ಯ ಶೇ. ~95.5 ರಷ್ಟಿದೆ.

2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು (ಎಂ ಎನ್‌ ಆರ್‌ ಇ) ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿಗಳು:

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಜಿ ಎಸ್‌ ಟಿ ದರವನ್ನು 22.09.2025 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಶೇಕಡಾ 12 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 5 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೌರ ಉಪಕರಣಗಳ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ದೇಶೀಯ ಖರೀದಿದಾರರಾದ ಯೋಜನೆ ಅಭಿವರ್ಧಕರು, ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು, ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ  ಸೋಲಾರ್ ಅಳವಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಬಳಕೆಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಬ್ಯಾಟರಿ ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗಳಿಗಾಗಿ ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಸೆಲ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಂಡವಾಳ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಬಿ ಸಿ ಡಿ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ (2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2028 ರವರೆಗೆ). ಇದು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪ್ಯಾಕ್‌ ಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಆಮದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (REEIMS) ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉಪಕರಣಗಳ ಆಮದು ಮಾದರಿಗಳ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಘಟಕಗಳ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯವು) ಇಂಧನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ 2001ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ ಸಿ ಒ (ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಬಳಕೆ ಬಾಧ್ಯತೆ) ಅನುಸರಣಾ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023ರ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಆರ್‌ ಪಿ ಒ (ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಖರೀದಿ ಬಾಧ್ಯತೆ) ಗುರಿಗಳನ್ನು ಈ ಏಕೀಕೃತ ಆರ್‌ ಸಿ ಒ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ 2003ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಿಮುಖ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (ಆರ್‌ ಇ) ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಬಿ ಇ ಎಸ್‌ ಎಸ್) ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ಶುಲ್ಕಗಳ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಥವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 26.06.2025 ರಂದು ಸಿ ಇ ಆರ್‌ ಸಿ (ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ಶುಲ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳ ಹಂಚಿಕೆ) (ನಾಲ್ಕನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2025 ಅನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದ ಕಾರಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಅನಿವಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಶುಲ್ಕ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೂಡ ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಿ ಇ ಆರ್‌ ಸಿ (ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಲದ ಪ್ರವೇಶ) (ಮೂರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2025 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಸೌರಶಕ್ತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅವಧಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು' ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸರಣ ಜಾಲವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗವು (ಸಿ ಇ ಆರ್‌ ಸಿ) ವರ್ಚುವಲ್ ಪವರ್ ಪರ್ಚೇಸ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ಸ್ (ವಿಪಿಪಿಎ) ಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ನಿಗದಿತ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಬಳಕೆ ಬಾಧ್ಯತೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಪಿಪಿಎ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೆರವಾಗಲಿದೆ.

ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು 500 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ 'ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಫಾರ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್' (CfD) ಎಂಬ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರುವ ಈ CfD ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ಬೆಲೆ ಪತ್ತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆದಾಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಜಿಯೋಥರ್ಮಲ್ ಇಂಧನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಿಯೋಥರ್ಮಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಚಿವಾಲಯವು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಜೈವ-ಊರ್ಜಾ ಮಿತ್ರ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಉಪಕ್ರಮವು ಬಯೋಮಾಸ್‌ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಡಿಪೋ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿ:

ಎ. ಸೌರಶಕ್ತಿ

31-03-2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು 150.26 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ 150 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಈ 150.26 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 110.43 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ಸ್ಕೇಲ್ (ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳು), 25.73 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು 14.10 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಕುಸುಮ್ ಹಾಗೂ ಆಫ್-ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಒಂದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 34 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಗುರಿಯ ವಿರುದ್ಧ 44.61 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಷ್ಟು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2024-25ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದ 23.83 ಗಿಗಾವಾಟ್ (ಅಂದಿನ ಗರಿಷ್ಠ ದಾಖಲೆ) ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ (6.66 ಗಿಗಾವಾಟ್).

ಒಂದೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೌರಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ 16.31 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನಷ್ಟು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 8.71 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ  ಸೋಲಾರ್ ಮತ್ತು 7.67 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಕುಸುಮ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸುಮಾರು ಶೇ. 36 ರಷ್ಟಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ  ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಂದ 42 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್ (PMSG) ಯೋಜನೆ 34.3 ಲಕ್ಷ ತಲುಪಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 22.7 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಕೇವಲ 2025-26ರ ಒಂದೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ.

ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ 28.30 ಗಿಗಾವಾಟ್ (44.61 – 16.31) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 15 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪಿಪಿಎ ಮಾರ್ಗದ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸುಮಾರು 13 ಗಿಗಾವಾಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ (C&I) ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ. 8.71 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ  ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ 6.72 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್: ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಸುಮಾರು 2 ಗಿಗಾವಾಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು (ಸ್ವಯಂ ಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಈ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಸುಮಾರು 15 ಗಿಗಾವಾಟ್ (~ಶೇ. 34) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.

ವಿವರಗಳು	ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025 ರಲ್ಲಿ	ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2026 ರಲ್ಲಿ	ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು
ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್: ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು	8.51 ಲಕ್ಷ	18.71 ಲಕ್ಷ	41 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಪ್ರಾರಂಭ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಭದ್ರತೆ ರಹಿತ ಸಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ.
ಪಿಎಂ ಕುಸುಮ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು	3.66 ಗಿಗಾವಾಟ್	7.67 ಗಿಗಾವಾಟ್	ಕುಸುಮ್ 1.0 ಅನ್ನು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ಸೌರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ	~74 ಗಿಗಾವಾಟ್	~172 ಗಿಗಾವಾಟ್	ಪಿ ಎಲ್‌ ಐ ತಯಾರಕರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭ. ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ದರ ಇಳಿಕೆ.
ಸೌರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳ ಆಮದು	2,152 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್	758 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್	ಆಮದಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3 ಪಟ್ಟು ಇಳಿಕೆ.

ಪಿಎಂ ಕುಸುಮ್ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ಸೌರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಂಪ್‌ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 13.94 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 7,672.35 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಸಂಚಿತ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 13,111.87 ಮೆಗಾವಾಟ್‌ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಂದಾಜು 12.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO₂) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು 734.52 ಮಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ಡೀಸೆಲ್ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.

ಬಿ. ಪವನ ಶಕ್ತಿ

2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 6.05 ಗಿಗಾವಾಟ್  ನಷ್ಟು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಪವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ (ಇದು 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ 4.15 ಗಿಗಾವಾಟ್  ಗಿಂತ ಶೇ. 46 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ).

ಒಟ್ಟು ಸಂಚಿತ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 56 ಗಿಗಾವಾಟ್  ದಾಟಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತವು 4ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಪವನ ಶಕ್ತಿ ಜಿಬಿಐ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ₹500 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಒಟ್ಟು ಪವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ (C&I) ವಲಯವು (ಸ್ವಯಂ ಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸುಮಾರು 4.5 ಗಿಗಾವಾಟ್ (~ಶೇ. 75) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್ (ನಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಹಬ್) ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 18 ಗಿಗಾವಾಟ್  ನಿಂದ 24 ಗಿಗಾವಾಟ್  ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 66 ಗಿಗಾವಾಟ್  ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು 1) ಅನುಮತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ವಲಯ, 2) ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಲಯ ಮತ್ತು 3) ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗದ ವಲಯ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಮನ್ವಯದಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.

ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕ್ರಮಗಳು, ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ದಾರಿಯ ಹಕ್ಕು, ಗ್ರಿಡ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು 15 ಜನವರಿ 2026 ರಂದು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಿಡ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಸಿಟಿಯು, NIWE, ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಲು, ಯೋಜನೆಗಳ ಸಮಯೋಚಿತ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.

31 ಜುಲೈ 2025 ರಂದು ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್‌ ಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಅನುಮೋದಿತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (ಎ ಎಲ್‌ ಎಂ ಎಂ) ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲಾಗಿದ್ದು, 29.10.2025 ರಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತರಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ವಿಭಾಗವು 'ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಇಂಧನ' (WtE) ಮತ್ತು ಬಯೋಮಾಸ್‌ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು (ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2021-22 ರಿಂದ 2025-26) ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಲಭೀಕರಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ

ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

v ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಇಂಧನ (WtE) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳು (2025):

ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸಿ ಎಫ್‌ ಎ ಬಿಡುಗಡೆ: ಹಣಕಾಸಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು (ಸಿ ಎಫ್‌ ಎ) ಯೋಜನೆಯ ಅಂತಿಮ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ನೀಡುವ ಬದಲಿಗೆ ಈಗ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಮ್ಮತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ - ಸಿಟಿಒ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದಾಗ ಶೇ. 50; ಮತ್ತು ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಲುಪಿದಾಗ ಉಳಿದ ಶೇ. 50).

ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಆಧಾರಿತ ಸಬ್ಸಿಡಿ: ಶೇ. 50-80 ರಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅನುಪಾತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿ ಎಫ್‌ ಎ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಲೋಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಶೇ. 50 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಸರಳೀಕೃತ ತಪಾಸಣೆ: ಜಂಟಿ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಈಗ SSS-NIBE ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

v ಪರಿಷ್ಕೃತ ಬಯೋಮಾಸ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು (2025):

ದಾಖಲೆಗಳ ಕಡಿತ: ವ್ಯವಹಾರದ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬ್ರಿಕ್ವೆಟ್/ಪೆಲೆಟ್ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲಾತಿ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ನಮ್ಯತೆಯ ಮಾರಾಟ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪೆಲೆಟ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರಾಟ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆ: ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದ SCADA ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈಗ IoT-ಆಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಥವಾ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು 3 ದಿನಗಳಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಗಂಟೆಗಳ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಈ ವಿಭಾಗವು 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹998 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್ ವೆಚ್ಚದ ಶೇ. 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.

ಡಿ. ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್

ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಏಳು ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹಂತ-I ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇದು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಜಾಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹787 ಕೋಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಸಚಿವಾಲಯವು 500 ಗಿಗಾವಾಟ್ ಪ್ರಸರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸುಮಾರು 345 ಗಿಗಾವಾಟ್  ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 'ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು' ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ಮುಂಗಡ ಪ್ರಸರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಕಾರಿಡಾರ್‌ ನ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಯೋಜನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಿದೆ.

ಇ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು 2029-30 ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ₹19,744 ಕೋಟಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಕನಿಷ್ಠ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಈ ಮಿಷನ್‌ ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಮಿಷನ್‌ ನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಇತರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ 125 ಗಿಗಾವಾಟ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಒಟ್ಟು ₹8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಹೂಡಿಕೆ, 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ 50 ಎಂಎಂಟಿ ನಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO2) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಸೇರಿದೆ.

₹19,744 ಕೋಟಿಗಳ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್, 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ.

v ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬೆಲೆ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಟೆಂಡರ್‌ ಗಳು

ಈ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷವು ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದ ಬೆಲೆ ಪತ್ತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ನಡುವಿನ ಬೆಲೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ:

· ಎಸ್‌ ಇ ಸಿ ಐ ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಟೆಂಡರ್‌ ಗಳು: ರಸಗೊಬ್ಬರ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 7,24,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್) ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಎಸ್‌ ಇ ಸಿ ಐ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹರಾಜು ನಡೆಸಿದೆ.

· ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಮೋನಿಯಾ ಬೆಲೆ: ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಿಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಒಡಿಶಾದ ಇಫ್ಕೋ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಪೂರೈಸುವ ಅಮೋನಿಯಾ ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ ₹49.75 ರ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ತೂಕದ ಬೆಲೆ ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ ₹53.27 ಆಗಿದೆ.

· ನುಮಾಲಿಗಢ್ ರಿಫೈನರಿ (ಎನ್‌ ಆರ್‌ ಎಲ್) ಟೆಂಡರ್: ರಿಫೈನರಿ ಟೆಂಡರ್‌‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಸ್ಸಾಂನ ಎನ್‌ ಆರ್‌ ಎಲ್ ಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 10,000 ಟನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೂರೈಸಲು ನ್ಯೂಎನ್ ಗ್ರೀನ್ ಎನರ್ಜಿ (ಬಿಪಿಸಿಎಲ್‌ ಸೆಂಬ್‌ ಕಾರ್ಪ್‌ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ) ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ ₹279 ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

v ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿವರ್ತನೆ

· ಜಿಎಪಿಎ ಮತ್ತು ಜಿ ಎ ಎಸ್‌ ಎ ಸಹಿ: ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 6,70,000 ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 'ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು' (ಜಿಎಪಿಎ) ಮತ್ತು 'ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಪೂರೈಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳ' (ಜಿ ಎ ಎಸ್‌ ಎ) ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ 10 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

· ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ: ಜೆ ಎಸ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3,600 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಘಟಕವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ.

· ರಿಫೈನರಿ ಸಂಯೋಜನೆ: ಐಒಸಿಎಲ್,‌ ಬಿಪಿಸಿಎಲ್, ಎಚ್‌ ಪಿ ಸಿ ಎಲ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ ಆರ್‌ ಎಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ರಿಫೈನರಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 30,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನುಮಾಲಿಗಢ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬೆಲೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ ₹330-350 ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿವೆ (ತೆರಿಗೆ ರಹಿತ).

v ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟು

ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಚಿವಾಲಯವು ಹಲವಾರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ:

· ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಯೋಜನೆ: 'ಭಾರತದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

· ಹೊಸ ಮಾನದಂಡಗಳು: ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಥನಾಲ್ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು.

· ಜಾಗತಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು BIS ಮತ್ತು PESO ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 122 ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

v ಸೈಟ್ (SIGHT) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

· ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು: ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು (SIGHT) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ದೇಶೀಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

· ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹಬ್‌ ಗಳು: ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು—ಕಂಡ್ಲಾ, ಪರಾದೀಪ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯುಟಿಕೋರಿನ್—'ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹಬ್'ಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

v ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

· ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು: ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟವಿರುವ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೈಲಟ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯಕ್ಕೆ ₹208 ಕೋಟಿ (37 ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 9 ಇಂಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ವಲಯಕ್ಕೆ ₹84 ಕೋಟಿ ಸೇರಿದೆ.

· ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವ್ಯಾಲಿಗಳು: ಒಟ್ಟು ₹170 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು 'ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು' (ಒಡಿಶಾ, ಕೇರಳ, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಜೆ ಎಚ್‌ ವಿ) ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

· ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 3,955 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಎಫ್. 2026-27 ರಿಂದ 2030-31ರ ಅವಧಿಯ ಕಿರು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ ಎಚ್‌ ಪಿ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ

· ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯು, ಅಂದಾಜು 1500 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಿರು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ₹2584.60 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ‘2026-27 ರಿಂದ 2030-31ರ ಅವಧಿಯ ಕಿರು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ ಎಚ್‌ ಪಿ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ’ಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ (1-25 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಡುವಿನ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ.

· ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡಲಿದ್ದು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 40 ರಿಂದ 60 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಿ. ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

· ಜಿಯೋಥರ್ಮಲ್ ಇಂಧನ: ತಾಂತ್ರಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸೌರ-ಜಿಯೋಥರ್ಮಲ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೇರಿವೆ.

· ಸೌರ ಪಿವಿ ಸಂಶೋಧನೆ: ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಐಐಟಿ) ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ, ಸಚಿವಾಲಯದ ಬೆಂಬಲಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೋಟೋವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (NCPRE) 'ಸಿಲಿಕಾನ್ ಟಂಡೆಮ್ ಸೌರ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ' ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಮತ್ತು 'ಪೆರೋವ್‌ಸ್ಕೈಟ್ ಸೌರ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ' ಶೇಕಡಾ 26 ರಷ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸೌರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

· ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ, ಲಿಥಿಯಂ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ 'ಸೋಡಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಐಐಟಿ) ರೂರ್ಕಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ.

· ಸೌರ ಮಾಪನಾಂಕ ನಿರ್ಣಯ ಸೌಲಭ್ಯ: ಸಿ ಎಸ್‌ ಐ ಆರ್‌-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೌಲಭ್ಯ'ವನ್ನು  ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯ ಮಾಪನಾಂಕ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು (0.35% ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ) ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ WPVS ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೌರ ಮಾಪನಾಂಕ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ

v ಸಾಧನೆಗಳು (ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26)

ಸಚಿವಾಲಯದ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸೌರ, ಪವನ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ 1,24,793 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 7,380 (5,301 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಲಭಿಸಿದೆ), ಪಿಎಂ-ಸೂರ್ಯ ಘರ್ ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ ಯೋಜನೆ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1,13,458 ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 3,955 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಉದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹಾದಿಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿವೆ, ಇದು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ವಲಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹವಾದ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

v ಹೊಸ ಉಪಕ್ರಮಗಳು (ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025–26)

· ವಾಯುಮಿತ್ರ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಹಂತ II): ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಿಗೆ) ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತರಬೇತುದಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ (ಟಿಒಟಿ) ಘಟಕವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

· ಜೈವ-ಊರ್ಜಾ ಮಿತ್ರ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಬಯೋಮಾಸ್‌ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು, ಬಯೋಮಾಸ್ ಡಿಪೋ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಒ&ಎಮ್ ತಂತ್ರಜ್ಞರಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಗತಿ

· 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು (ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಸುಮಾರು 1845.921 BU ಆಗಿದ್ದು, ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಯ 1828.877 BU ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 0.93 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.

ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ (71%)

ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ (29%) ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ

• 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಡೆದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1306.951 BU ಆಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ 1363.069 BU ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಶೇ. 4.12 ರಷ್ಟು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.   • 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1250.189 BU ಆಗಿದ್ದು, ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 3.69 ರಷ್ಟು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

• ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇ. 29.2 ರಷ್ಟಿದೆ. • 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪಾಲು (ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಶೇ. 26.2 ರಷ್ಟಿದೆ. • 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಉತ್ಪಾದನೆಯು 308.813 BU ಆಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ 255.009 BU ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಶೇ. 21.10 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. • ಪವನ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 106.089 BU ಆಗಿದ್ದು, ಶೇ. 27.29 ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. • ಸೌರ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 173.525 BU ಆಗಿದ್ದು, ಶೇ. 20.38 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. • ಪವನ + ಸೌರ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 276.614 BU ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ. 15.14 ರಷ್ಟಿದೆ.

 

******

 

 

 

(ಪ್ರಕಟಣೆ ಐ.ಡಿ.: 2250247) ವಿಸಿಟರ್ ಕೌಂಟರ್ : 28