CEO, નીતિ આયોગે 7 એપ્રિલ 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં તેના રિપોર્ટ “ફ્રોમ બોરોઅર્સ ટુ બિલ્ડર્સ: વિમેન એન્ડ ઇન્ડિયાઝ ઇવોલ્વિંગ ક્રેડિટ માર્કેટ”ની બીજી આવૃત્તિ બહાર પાડી. આ લોન્ચિંગમાં નીતિ આયોગના પ્રોગ્રામ ડાયરેક્ટર્સ નીલમ પટેલ (એગ્રીકલ્ચર ટેકનોલોજી/રૂરલ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ પંચાયતી રાજ), રાજીબ કુમાર સેન (હેલ્થ એન્ડ ફેમિલી વેલફેર/સ્ટેટ ફાઇનાન્સ/SDGs/WCD), ઇશ્તિયાક અહેમદ (ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ફોરેન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ), સોનિયા પંત (એજ્યુકેશન/સર્વિસીસ એન્ડ ઇકોનોમિક ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ/સ્કીલ ડેવલપમેન્ટ, લેબર એન્ડ એમ્પ્લોયમેન્ટ) અને નીતિ આયોગના DDG સ્વપ્નાલી ભટ્ટાચાર્ય, સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ મર્સી ઈપાઓ, ટ્રાન્સયુનિયન CIBIL ના MD અને CEO ભાવેશ જૈન અને માઈક્રોસેવ કન્સલ્ટિંગના સિનિયર પાર્ટનર અખંડ તિવારી હાજર રહ્યા હતા.

રિપોર્ટ હાઇલાઇટ કરે છે કે ભારતમાં મહિલા લોન લેનારાઓ હવે ₹76 લાખ કરોડનો ક્રેડિટ પોર્ટફોલિયો ધરાવે છે, જે કુલ સિસ્ટમ ક્રેડિટના 26% હિસ્સો ધરાવે છે. તે વધુમાં નોંધે છે કે 2017 થી મહિલાઓનું ક્રેડિટ એક્સપોઝર 4.8 ગણું વધ્યું છે, જે ઔપચારિક ક્રેડિટ ઇકોસિસ્ટમમાં એક્સેસ-આધારિત સમાવેશથી પ્રગતિ-આધારિત ભાગીદારી તરફના ફેરફાર સૂચવે છે.

ઔપચારિક ધિરાણ સુધી મહિલાઓની પહોંચ વધારવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, નીતિ આયોગના CEO નિધિ છિબ્બરે જણાવ્યું હતું કે, “જ્યારે બજારોમાં ભાગીદારી વ્યાપક, ઊંડી અને વધુ કાર્યક્ષમ બને છે ત્યારે આર્થિક વિકાસ આગળ વધે છે. DPI અને ઔપચારિક ધિરાણ પ્રણાલીના અભિસરણે (convergence) આર્થિક ભાગીદારી કેવી રીતે રેકોર્ડ અને ફાઇનાન્સ કરવામાં આવે છે તેમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કર્યો છે. આ અહેવાલના તારણો પ્રતિબિંબિત કરે છે કે કેવી રીતે મહિલાઓ આ ફેરફારોને વધુને વધુ આકાર આપી રહી છે અને તેનાથી લાભ મેળવી રહી છે. અગત્યની વાત એ છે કે, લોન લેનારા મહિલાઓ એન્ટ્રી-લેવલ ક્રેડિટથી આગળ વધીને રિટેલ અને બિઝનેસ-હેતુના ધિરાણ તરફ આગળ વધી રહી છે, જે મજબૂત નાણાંકીય ક્ષમતા અને ઊંડા આર્થિક એકીકરણ સૂચવે છે.”

વિમેન એન્ટરપ્રેન્યોરશિપ પ્લેટફોર્મ (WEP) ના નેજા હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવેલ આ રિપોર્ટ ટ્રાન્સયુનિયન CIBIL અને માઈક્રોસેવ કન્સલ્ટિંગ (MSC) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.

નીતિ આયોગના પ્રોગ્રામ ડાયરેક્ટર અને WEP ના મિશન ડાયરેક્ટર અન્ના રોયે જણાવ્યું હતું કે, “ઔપચારિક ધિરાણમાં મહિલાઓની ભાગીદારીનું પ્રમાણ અને વૈવિધ્યકરણ ભારતના આર્થિક લેન્ડસ્કેપમાં અર્થપૂર્ણ ફેરફારનો સંકેત આપે છે. ખાસ પ્રોત્સાહક બાબત એ માત્ર પ્રવેશમાં વધારો નથી, પરંતુ જે રીતે મહિલાઓ ક્રેડિટ સેગમેન્ટમાં આગળ વધી રહી છે અને ઔપચારિક નાણાંકીય પ્રણાલીઓ સાથે વધુ સક્રિય રીતે જોડાઈ રહી છે તે છે. આ ગતિ જાળવી રાખવા માટે સક્ષમ વાતાવરણને મજબૂત કરવા પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર પડશે—જેથી વધેલી ભાગીદારી સમય જતાં વધુ સ્થિતિસ્થાપક સાહસો અને ઊંડા આર્થિક યોગદાનમાં પરિવર્તિત થાય.”

રિપોર્ટ નોંધે છે કે ડિસેમ્બર 2017 અને ડિસેમ્બર 2025 ની વચ્ચે, ક્રેડિટ-સક્રિય મહિલા લોન લેનારાઓની સંખ્યામાં 9% નો સંયુક્ત વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) નોંધાયો હતો, જ્યારે મહિલાઓમાં ક્રેડિટ પેનિટ્રેશન (ધિરાણ પ્રવેશ) 19% થી વધીને 36% થયો હતો. મહિલાઓનું કુલ બાકી ધિરાણ (outstanding credit) 2017 માં ₹16 લાખ કરોડથી વધીને 2025 માં ₹76 લાખ કરોડ થયું છે. ભારતમાં લગભગ 45 કરોડ ધિરાણ-પાત્ર મહિલાઓ હોવાથી, વધુ વિસ્તરણની સંભાવના નોંધપાત્ર રહેલી છે, તેમ અહેવાલ નિરીક્ષણ કરે છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વૃદ્ધિ ખાસ કરીને વાણિજ્યિક ધિરાણ દ્વારા ચલાવવામાં આવી છે, જેમાં મહિલા વ્યવસાયિક ઉધાર લેનારાઓને આપવામાં આવેલા ધિરાણમાં 2022 અને 2025 વચ્ચે 31%નો CAGR નોંધાયો છે, જે એકંદર વાણિજ્યિક ધિરાણ માટે 17% હતો. અહેવાલમાં વ્યક્તિગત છૂટક અને વાણિજ્યિક લોન તરફ માઇક્રોફાઇનાન્સ ઉધાર લેનારાઓના ધીમે-ધીમે સંક્રમણ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે, જેમાં સક્રિય માઇક્રોફાઇનાન્સ સંસ્થા (MFI) ઉધાર લેનારાઓમાંથી 19% હવે આવી લોન ધરાવે છે.

અહેવાલ વધુમાં નોંધે છે કે મહિલાઓની ક્રેડિટ એક્સેસનો ભૌગોલિક વ્યાપ વધી રહ્યો છે, જેમાં બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા ઉત્તરીય રાજ્યો દક્ષિણ અને પશ્ચિમના રાજ્યોની સાથે વધતી વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. વ્યક્તિગત અને ગોલ્ડ લોન સૌથી વધુ એક્સેસ કરવામાં આવતી પ્રોડક્ટ્સ રહી છે, જ્યારે હાઉસિંગ લોનમાં પ્રોત્સાહક વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે, જે મહિલાઓમાં વધતી મિલકત માલિકી સૂચવે છે.

ઓળખ, ચૂકવણી, અન્ડરરાઈટિંગ અને લોન સર્વિસિંગમાં ઝડપી ડિજિટાઈઝેશન પ્રવેશ અવરોધો ઘટાડવાની અને મહિલાઓને અનૌપચારિક ઉધાર લેવાથી ઔપચારિક, માળખાગત નાણાંકીય પ્રણાલીઓ તરફ સંક્રમણને સક્ષમ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, તેમ અહેવાલે પ્રકાશિત કર્યું હતું.

આ રિપોર્ટ અંદાજે 16 કરોડ (160 મિલિયન) ક્રેડિટ-સક્રિય મહિલાઓના લોન્ગીટ્યુડીનલ ક્રેડિટ બ્યુરો ડેટા પર આધારિત છે, જે 161 ગ્રામીણ મહિલા નેનો-સાહસિકો સાથેના પ્રાથમિક સંશોધન દ્વારા પૂરક છે, જે માત્રાત્મક અને વ્યવહારિક આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડે છે. આ વર્ષે, અહેવાલમાં માઈક્રોફાઇનાન્સ ડેટાનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જે તેને ક્રેડિટ ઇકોસિસ્ટમમાં મહિલાઓની પહોંચ અને પ્રગતિનું વ્યાપક મૂલ્યાંકન બનાવે છે.

આ રિપોર્ટ 2025 માં WEP દ્વારા તેના ફાઇનાન્સિંગ વિમેન કોલેબોરેટિવ (FWC) હેઠળ શરૂ કરાયેલ સહયોગ પર આધારિત છે, જે વલણો, લેનારાની વર્તણૂક અને ક્રેડિટ ઇકોસિસ્ટમમાં પ્રગતિ સહિત ઔપચારિક ધિરાણ સુધી મહિલાઓની પહોંચ પર સેક્સ-ડિસેગ્રીગેટેડ ડેટાની (લિંગ-વિભાજિત માહિતીની) ઉપલબ્ધતામાં રહેલી ખામીઓને દૂર કરવા માટે છે.

સંપૂર્ણ રિપોર્ટ અહીં વાંચો: https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-04/From-Borrowers-To-Builders-Women-and-India-Evolving-Credit-Market.pdf

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2249973) મુલાકાતી સંખ્યા : 27