નદીના કાયાકલ્પના પ્રયાસોની ગતિને મજબૂત બનાવતા, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલની અધ્યક્ષતામાં 30 માર્ચ 2026 ના રોજ સશક્ત ટાસ્ક ફોર્સ (ETF) ની 18મી બેઠક યોજાઈ હતી. બેઠકમાં નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) હેઠળની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી અને નમામિ ગંગે કાર્યક્રમને વધુ વેગ આપવા માટે મુખ્ય નીતિ, માળખાગત સુવિધાઓ અને સંકલનના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

 

આ બેઠકમાં વિવિધ મંત્રાલયો અને રાજ્ય સરકારોના મુખ્ય હિતધારકો એકઠા થયા હતા, જેમાં જળ સંસાધન વિભાગના સચિવ શ્રી વી. એલ. કાંતા રાવ; પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીણા; નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) ના મહાનિદેશક શ્રી રાજીવ કુમાર મિત્તલ; જળ સંસાધન વિભાગના JS&FA શ્રી ગૌરવ મસલદાન; શ્રી નલિન શ્રીવાસ્તવ (ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ, NMCG); શ્રી બ્રિજેન્દ્ર સ્વરૂપ, કાર્યકારી નિયામક (પ્રોજેક્ટ્સ), શ્રી અનુપ કુમાર શ્રીવાસ્તવ (કાર્યકારી નિયામક, ટેકનિકલ); શ્રી ભાસ્કર દાસગુપ્તા (કાર્યકારી નિયામક, ફાઇનાન્સ); સુશ્રી ઐશ્વર્યા સિંઘ જોઈન્ટ સેક્રેટરી (DDWS), શ્રી અનુરાગ શ્રીવાસ્તવ, ACS ઉત્તર પ્રદેશ, શ્રી રાજ શેખર, મેનેજિંગ ડિરેક્ટર UPJN, શ્રી નિતેશ ઝા સચિવ (શહેરી વિકાસ, ઉત્તરાખંડ), સુશ્રી સોનિકા મીણા, મેળા અધિકારી, હરિદ્વાર, શ્રી રોહિત મીણા, પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર (ઉત્તરાખંડ), સુશ્રી નંદિની ઘોષ (પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર, પશ્ચિમ બંગાળ SPMG); શ્રી સૂરજ પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર (ઝારખંડ); તેમજ NMCG અને સહભાગી રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠકમાં ભારત સરકારના ઉર્જા મંત્રાલય, આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલયના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી.

થયેલી પ્રગતિ પર સંતોષ વ્યક્ત કરતા મંત્રીએ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન નમામિ ગંગે કાર્યક્રમ હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સના ઝડપી અમલીકરણની પ્રશંસા કરી હતી. તેમને જાણ કરવામાં આવી હતી કે અત્યાર સુધીમાં 524 પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 355 પૂર્ણ થયા છે. વધુમાં, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન 17 STP (સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ) પ્રોજેક્ટ્સ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે, જે હિતધારકો વચ્ચે સુધારેલા સંકલન અને અમલીકરણમાં સતત ગતિ પર ભાર મૂકે છે.

 

બેઠકમાં રાજ્યોમાં ગટર વ્યવસ્થાના માળખાગત વિકાસ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો, જેમાં DPR (વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલ) સબમિટ કરવા અને એજન્સીઓ વચ્ચેના સુધારેલા સંકલન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ચર્ચાઓ કરવામાં આવી હતી. મંત્રીએ રાજ્યોને બાકી કામો ઝડપથી પૂર્ણ કરવા અને નદીના પાણીની ગુણવત્તામાં મૂર્ત સુધારો લાવવા માટે પ્રદૂષણ ઘટાડવાના પ્રોજેક્ટ્સનું સીમલેસ અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.

નીતિ વિષયક સુધારાઓ, ખાસ કરીને શુદ્ધ કરેલા ગંદા પાણીના સુરક્ષિત પુનઃઉપયોગ (Safe reuse of treated wastewater) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ દ્વારા અગાઉની ETF બેઠકોમાં આ ક્ષેત્રમાં મોટો વેગ આપવામાં આવ્યો છે. તે બહાર લાવવામાં આવ્યું હતું કે સતત દેખરેખ સાથે ઉત્તરાખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યોએ રાજ્ય કેબિનેટની મંજૂરી લીધા પછી રાષ્ટ્રીય માળખા સાથે સંરેખિત તેમની નીતિઓ સૂચિત કરીને નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે, જ્યારે બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા અન્ય રાજ્યો ફાઇનલાઇઝેશનના અદ્યતન તબક્કામાં છે. મંત્રીએ ટકાઉ જળ વ્યવસ્થાપન માટે મુખ્ય વ્યૂહરચના તરીકે પુનઃઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

બેઠકમાં એક્વિફર મેપિંગ (ભૂગર્ભ જળ સ્તરનું મેપિંગ), વેટલેન્ડ સંરક્ષણ અને એરિયલ ડ્રેનેજ મેપિંગ સંબંધિત પહેલોની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં વૈજ્ઞાનિક આયોજન અને સંકલિત નદી બેસિન વ્યવસ્થાપનને મજબૂત કરવામાં તેમની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં ઉચ્ચ અગ્રતા ધરાવતા વેટલેન્ડ્સની ઓળખ અને સંરક્ષણ પરની પ્રગતિ વિશે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

કાર્યક્રમની નોંધપાત્ર પ્રગતિ અને સહયોગી પ્રયાસો દર્શાવતી મુખ્ય પહેલો અને પ્રવૃત્તિઓની શ્રેણી પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. આમાં 'ગંગા એક્વાલાઇફ કન્ઝર્વેશન મોનિટરિંગ સેન્ટર' નું ઉદ્ઘાટન, રાજ્યોમાં નાની નદીઓના કાયાકલ્પની સફળતાની વાર્તાઓનું પ્રેઝન્ટેશન, અને ગ્લેશિયર્સ તથા સ્લજ (કાદવ) મેનેજમેન્ટ પર તાજેતરના ટેકનિકલ વર્કશોપ્સ, સાથે જાહેર આઉટરીચ કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. શ્રી સી. આર. પાટીલે વિવિધ રાજ્યોમાં મલ્ટીપલ સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (STPs) ના કાર્યરત થવા બદલ પ્રશંસા કરી હતી, અને તેમને ગંગા અને તેની ઉપનદીઓમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે એક નિર્ણાયક પગલા તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, તેમજ સ્વચ્છ અને તંદુરસ્ત નદીકાંઠામાં ફાળો આપતી ચાલુ ઘાટ સ્વચ્છતા ઝુંબેશોની પણ પ્રશંસા કરી હતી.

આગામી કુંભ 2027 ની તૈયારીઓ પર ઉત્તરાખંડ સરકાર દ્વારા એક પ્રેઝન્ટેશન પણ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સ્વચ્છ અને ટકાઉ કાર્યક્રમ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સજ્જતા, સ્વચ્છતા વ્યવસ્થા અને નદી સંરક્ષણના પગલાં પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

બેઠકના અંતમાં, મંત્રીએ કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, રાજ્ય સરકારો અને અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે સતત સંકલનના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ગંગાનો કાયાકલ્પ એ સામૂહિક જવાબદારી છે જેના માટે સમયસર પગલાં, તકનીકી નવીનતા અને સામુદાયિક ભાગીદારી જરૂરી છે. તેમણે સ્વચ્છ, વહેતી અને ટકાઉ ગંગાના વિઝનને હાંસલ કરવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાની પુષ્ટિ કરી, તમામ હિતધારકોને સતત સમર્પણ અને પ્રયાસોના સમન્વય માટે આહવાન કર્યું.

SM/NP/JD

 

(રીલીઝ આઈડી: 2247118) મુલાકાતી સંખ્યા : 16