26-29 માર્ચ દરમિયાન કેમરૂનના યાઉન્ડેમાં યોજાયેલ વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) ના 14મા મંત્રી સ્તરીય સંમેલન (MC14) માં વેપાર મંત્રીઓ દ્વારા ચર્ચાયેલા મુખ્ય એજન્ડા પૈકી એક 'મત્સ્યઉદ્યોગ સબસિડી' હતી. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલના નેતૃત્વમાં ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળે મંત્રી સ્તરીય નિર્ણયને આકાર આપવામાં સક્રિય યોગદાન આપ્યું હતું, જે ઓવરકેપેસિટી અને ઓવરફિશિંગ સંબંધિત મત્સ્યઉદ્યોગ સબસિડી પરના બીજા તબક્કાની વાટાઘાટોનો ભવિષ્યનો માર્ગ નક્કી કરે છે.

ટકાઉપણાની ચિંતાઓને અગ્રેસર રાખીને અને 'સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ 14.6' (SDG 14.6) ને અનુરૂપ, ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બીજા તબક્કાની વાટાઘાટોમાં સમાનતાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો પ્રતિબિંબિત થવા જોઈએ, જેમાં વિકાસશીલ દેશો અને અલ્પવિકસિત દેશો (LDCs) માટે વિશેષ અને વિભેદક સારવાર (S&DT), તેમજ સામાન્ય પરંતુ વિભેદક જવાબદારીઓ અને સંબંધિત ક્ષમતાઓ (CBDR-RC) અને 'પોલ્યુટર પેઝ' (Polluter Pays) સિદ્ધાંતનો સમાવેશ થાય છે. આ સિદ્ધાંતોને અનુરૂપ, ભારતે મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો જેમ કે વિકાસશીલ દેશો માટે 25 વર્ષનો સંક્રમણ સમયગાળો (transition period), દૂરના પાણીમાં માછીમારી કરતા ઔદ્યોગિક કાફલાઓ પર મજબૂત શિસ્ત, નાના પાયાના અને કારીગર માછીમારો માટે કાયમી મુક્તિ (carve-out), અને માથાદીઠ તીવ્રતા પર આધારિત સબસિડી શિસ્ત, જેનાથી બીજા તબક્કાની ચર્ચાઓનો વ્યાપ વિસ્તરે છે.

આ મુદ્દે યોજાયેલી મંત્રી સ્તરીય ચર્ચાઓમાં શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્ર ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં અને આજીવિકા સુરક્ષિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે, જે 9 મિલિયનથી વધુ માછીમાર પરિવારોને ટેકો આપે છે જેમાં મોટાભાગે નાના, પરંપરાગત અને કારીગર માછીમારો છે જેઓ ટકાઉ પદ્ધતિઓ અપનાવે છે. તેમણે એ વાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે ભારત ભારે ઔદ્યોગિક માછીમારી કરતો દેશ નથી અને તેની પાસે મોટા પાયાના, દૂરના પાણીના કાફલાઓ અથવા ભારે મશીનરીવાળી કામગીરી નથી. વધુમાં, ભારતની મત્સ્યઉદ્યોગ સબસિડી વિશ્વમાં સૌથી ઓછી છે—અન્ય સ્થળોએ હજારો ડોલરની સરખામણીમાં માછીમાર પરિવાર દીઠ વાર્ષિક માંડ આશરે 15 યુએસ ડોલર છે.

શ્રી ગોયલે મત્સ્યઉદ્યોગ શાસન માટે ભારતનો સંતુલિત અને લોકો-કેન્દ્રી અભિગમ રજૂ કર્યો હતો. વાર્ષિક માછીમારી પ્રતિબંધ સહિત ભારતના સક્રિય અને ઐતિહાસિક સંરક્ષણ પ્રયાસો પર ભાર મૂકતા, શ્રી ગોયલે સ્થિરતા પ્રત્યે ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરી હતી, જે તે વૈશ્વિક પ્રાથમિકતા બની તે પહેલાની છે. ભારતે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ઓવરકેપેસિટી અને ઓવરફિશિંગનું સંકટ ભારે સબસિડી ધરાવતા ઔદ્યોગિક કાફલાઓને કારણે ઊભું થાય છે, અને ભારત તથા અન્ય વિકાસશીલ દેશો અને LDCs ના નાના પાયાના માછીમારોને કારણે નહીં. તેથી, ભારતે WTO મંચ પર એ વાત સુનિશ્ચિત કરવા માટે મજબૂત રજૂઆત કરી હતી કે ઉભરતા નિર્ણયો ન્યાયી રહે અને તેની અસુરક્ષિત સમુદાયો પર અપ્રમાણસર અસર ન પડે.

મત્સ્યઉદ્યોગ સબસિડી પરના MC-14 મંત્રી સ્તરીય નિર્ણયની વાટાઘાટોમાં, ભારત રચનાત્મક રીતે જોડાયેલું રહ્યું અને સમાનતા, સ્થિરતા અને સામાન્ય પરંતુ જવાબદારીઓના સિદ્ધાંતો પર તેનું વલણ આધારિત રાખ્યું. ભારતે એ વાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે આગળના નિર્ણયો સમાન અને વિકાસલક્ષી પરિણામ લાવવા જોઈએ જે દરિયાઈ સંસાધનો અને આજીવિકા બંનેનું રક્ષણ કરે.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2246695) મુલાકાતી સંખ્યા : 22