ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ, ರೈಲುಗಳ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ಮಾದರಿಯು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ರಷ್‌ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆ ತುಸು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾಯುವ ಪಟ್ಟಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಹೊಸ ರೈಲುಗಳ ಪರಿಚಯ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲುಗಳ ಆವರ್ತನ/ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ಶಾಶ್ವತತೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲುಗಳ ಲೋಡ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ, ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆ ವರ್ಗದ ವಸತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಯುವ ಪಟ್ಟಿ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

2021-22 ರಿಂದ 2025-26 ರವರೆಗಿನ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರವರೆಗೆ) ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 1024 ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, 907 ರೈಲುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, 168 ರೈಲುಗಳ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 4651 ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲವು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಅಂತಹ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2021-22 ರಿಂದ 2025-26 (ಫೆಬ್ರವರಿ 2026) ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಪೂರ್ವ/ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ 444 ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ 75 ಜೋಡಿ ರೈಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ವಿವಿಧ ದೂರದ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ 1250 ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ, 2026 ರವರೆಗೆ), 860 ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ 17,000 ನಾನ್-ಎಸಿ ಕೋಚ್‌ಗಳ (ಸಾಮಾನ್ಯ/ಸ್ಲೀಪರ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.

IR ನಲ್ಲಿ, ನಾನ್-ಎಸಿ ಕೋಚ್‌ಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 70% ರಷ್ಟಿದೆ:

ಕೋಷ್ಟಕ 1: ಕೋಚ್‌ಗಳ ವಿತರಣೆ:

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ರಹಿತ ಕೋಚ್‌ಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪರ್)	~ 62,000	~70%
ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ಕೋಚ್‌ಗಳು	~27,000	~30%
ಒಟ್ಟು ಕೋಚ್‌ಗಳು	~89,000	100%

ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೋಗಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ/ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ:

ಕೋಷ್ಟಕ 2: ಸಾಮಾನ್ಯ/ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರು:

ವರ್ಷ	ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು
2020-21	99 ಕೋಟಿ (ಕೋವಿಡ್‌ ವರ್ಷ)
2021-22	275 ಕೋಟಿ (ಕೋವಿಡ್‌ ವರ್ಷ)
2022-23	553 ಕೋಟಿ
2023-24	609 ಕೋಟಿ
2024-25	651 ಕೋಟಿ

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಸನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೀಗಿದೆ:

ಕೋಷ್ಟಕ 3: ಆಸನಗಳ ವಿತರಣೆ:

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ರಹಿತ ಸೀಟುಗಳು	~ 54 ಲಕ್ಷ	~ 78%
ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ರಹಿತ ಸೀಟುಗಳು	~ 15 ಲಕ್ಷ	~ 22%
ಒಟ್ಟು	~ 69 ಲಕ್ಷ	100%

ಇದಲ್ಲದೇ, ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಎಸಿ ಸ್ಲೀಪರ್ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಮೇಲ್/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನೀತಿಯು 22 ಬೋಗಿಗಳ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ 12 (ಹನ್ನೆರಡು) ಜನರಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನಾನ್-ಎಸಿ ಕೋಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 08 (ಎಂಟು) ಎಸಿ-ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಎಸಿ ಸ್ಲೀಪರ್ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ (IR) ಮೇಲ್/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ವಸತಿ (ಕೋಚ್‌ಗಳು) ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಎಸಿ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲುಗಳು/ MEMU / EMU ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳು

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ IR ಹಬ್ಬಗಳು, ರಜಾದಿನಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದರಂತೆ, ಬೇಸಿಗೆ/ಚಳಿಗಾಲದ ರಜಾದಿನಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ವರ್ಷ	ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಖ್ಯೆ
2023-24	~ 40,500
2024-25	~ 85,400
2025-26 (Feb, 2026 ರವರೆಗೆ)	~ 74,800

ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವಿನ್‌ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ಇಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

 

*****

(ಪ್ರಕಟಣೆ ಐ.ಡಿ.: 2245477) ವಿಸಿಟರ್ ಕೌಂಟರ್ : 20