વિશ્વ ક્ષય (TB) દિવસ નિમિત્તે, કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રાલયે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયના બાયોટેકનોલોજી વિભાગ (DBT) સાથે ભાગીદારીમાં, “ટ્યુબરક્યુલોસિસ માટે સહાયક ઉપચાર તરીકે આયુર્વેદ પર ક્લિનિકલ અભ્યાસ” શીર્ષક હેઠળ સહયોગી ક્લિનિકલ અભ્યાસની ઔપચારિક જાહેરાત સાથે સંકલિત આરોગ્યસંભાળમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સ્થાપિત કર્યું છે.

આ સંયુક્ત જાહેરાત ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ, માનનીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય, રાજ્ય મંત્રી, PMO, કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન મંત્રાલય, પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ અને અવકાશ વિભાગ અને શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવ, માનનીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), આયુષ મંત્રાલય અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી દ્વારા મંત્રાલયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને વૈજ્ઞાનિકોની હાજરીમાં કરવામાં આવી હતી. વિજ્ઞાન ભવન ખાતે આયોજિત આ ઉચ્ચ સ્તરીય કાર્યક્રમમાં અગ્રણી નીતિ નિર્માતાઓ, વૈજ્ઞાનિકો, વિદ્વાનો, સંશોધકો, ક્લિનિશિયનો અને અન્ય મુખ્ય હિતધારકો પણ ક્ષય રોગ સામેની લડાઈમાં પરંપરાગત અને આધુનિક ચિકિત્સાના પુરાવા-આધારિત સંકલન માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરવા માટે એકત્ર થયા હતા.

તેમના સંબોધનમાં, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ, માનનીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય, રાજ્ય મંત્રી, PMO, કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન મંત્રાલય, પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ અને અવકાશ વિભાગે જણાવ્યું હતું કે: “માનનીય વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ સમર્પિત અને નવીન પ્રયાસોને કારણે ટીબીના કેસોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડા સાથે ભારત ક્ષય રોગ સામેની લડાઈમાં સાચી દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.” તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, “આ સહયોગી ક્લિનિકલ અભ્યાસની શરૂઆત વિજ્ઞાન આધારિત, પુરાવા-આધારિત નવીનતા પ્રત્યેની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે આધુનિક બાયોમેડિકલ સંશોધનને માન્ય પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓ સાથે સાંકળે છે. બાયોટેકનોલોજી વિભાગના નેતૃત્વ હેઠળની પહેલો દ્વારા, અમે સંશોધનને મજબૂત બનાવી રહ્યા છીએ, વૈશ્વિક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છીએ અને ડ્રગ રેઝિસ્ટન્સ (દવા સામે પ્રતિકાર), કુપોષણ અને ટીબીની લાંબા ગાળાની આરોગ્ય અસરો જેવા પડકારોનો સામનો કરવા માટે દર્દી-કેન્દ્રિત ઉકેલો આગળ વધારી રહ્યા છીએ.”

તેમના સંબોધનમાં, શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવ, માનનીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો), આયુષ મંત્રાલય અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે: “ક્ષય રોગની સારવાર માત્ર ચેપને ખતમ કરવા વિશે નથી, પરંતુ દર્દીને સંપૂર્ણ સ્વસ્થ બનાવવા વિશે છે. આ અભિગમ સાથે, અમે એક નવા પરિપ્રેક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ જ્યાં આયુર્વેદ અને અન્ય આયુષ પ્રણાલીઓ માત્ર સારવારમાં સહાયક નથી પરંતુ દર્દીઓના રિકવરી, પોષણ અને જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.”

કાર્યક્રમની શરૂઆત ડૉ. રાજેશ એસ. ગોખલે, સચિવ, DBT; ડાયરેક્ટર જનરલ, BRIC અને ચેરમેન, BIRAC ના પ્રારંભિક વક્તવ્ય સાથે થઈ હતી, જેમણે હાઈલાઈટ કર્યું હતું કે: “ભારતમાં ક્ષય રોગના સંશોધનમાં ડાયગ્નોસ્ટિક્સ, રસીઓ અને મોટા પાયે કોહોર્ટ અભ્યાસમાં નવીનતા દ્વારા નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે. આયુષ મંત્રાલય સાથેનો આ સહયોગી કાર્યક્રમ સંકલિત, પુરાવા-આધારિત આરોગ્યસંભાળ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આધુનિક વિજ્ઞાનને આયુર્વેદ સાથે જોડીને, અમારો ઉદ્દેશ્ય દર્દીના પરિણામો સુધારવા, જીવનની ગુણવત્તા વધારવા અને ટીબી નાબૂદ કરવાના ભારતના મિશનને વેગ આપવાનો છે.”

ત્યારબાદ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચા, સચિવ, આયુષ મંત્રાલય દ્વારા ટિપ્પણી કરવામાં આવી હતી, જેમણે નોંધ્યું હતું કે: “ક્ષય રોગના સંચાલન માટે માત્ર અસરકારક સારવાર જ નહીં પરંતુ રિકવરી અને જીવનની ગુણવત્તા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર છે. આ આયુષ-DBT સહયોગી પહેલ પુરાવા-આધારિત સંકલિત આરોગ્યસંભાળ પ્રત્યેની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આયુર્વેદને વિજ્ઞાન સાથે જોડીને, અમારો ઉદ્દેશ્ય ટીબી-સંબંધિત કેચેક્સિયા (નબળાઈ) ને દૂર કરવાનો, દર્દીના પરિણામોને મજબૂત કરવાનો અને ટીબી નાબૂદીના ભારતના લક્ષ્યમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપવાનો છે.”

સહયોગી ક્લિનિકલ અભ્યાસની રૂપરેખા સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન આયુર્વેદિક સાયન્સ (CCRAS) ના ડાયરેક્ટર જનરલ પ્રો. વૈદ્ય રવિનારાયણ આચાર્ય, અને ડૉ. દેબાસીસા મોહંતી, ડાયરેક્ટર, BRIC-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇમ્યુનોલોજી (NII) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી. પ્રેઝન્ટેશનમાં અભ્યાસની વૈજ્ઞાનિક ડિઝાઇન, ઉદ્દેશ્યો અને અપેક્ષિત પરિણામોની વિગતો આપવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય મેક્રોન્યુટ્રિયન્ટ સપ્લીમેન્ટેશન સાથે સ્ટાન્ડર્ડ એન્ટી-ટ્યુબરક્યુલોસિસ ટ્રીટમેન્ટ (ATT) ના સહાયક તરીકે આયુર્વેદ પદ્ધતિની અસરકારકતા, સુરક્ષા અને સહનશીલતાનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે.

સહયોગી ક્લિનિકલ અભ્યાસ એ આયુષ મંત્રાલય અને બાયોટેકનોલોજી વિભાગની સંયુક્ત પહેલ છે, જે સંકલિત અને પુરાવા-આધારિત આરોગ્યસંભાળને આગળ વધારવા માટે મે 2022 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ MoU માં મૂળ ધરાવે છે. DBT સાથે ભાગીદારીમાં સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન આયુર્વેદિક સાયન્સ (CCRAS) ના નેતૃત્વ હેઠળ, આ મલ્ટી-સેન્ટર અભ્યાસ પોષણ સહાયની સાથે સ્ટાન્ડર્ડ એન્ટી-ટ્યુબરક્યુલોસિસ ટ્રીટમેન્ટ (ATT) ના સહાયક તરીકે આયુર્વેદ પદ્ધતિની અસરકારકતા, સુરક્ષા અને સહનશીલતાનું મૂલ્યાંકન કરશે. AIIMS, JIPMER અને NEIGRIHMS જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓમાં હાથ ધરવામાં આવનાર આ 24-મહિનાના અભ્યાસનો ઉદ્દેશ્ય પોષણના પરિણામોમાં સુધારો કરવા, રિકવરી ઝડપી બનાવવા અને ટીબીના દર્દીઓમાં જીવનની ગુણવત્તા વધારવા પર મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવા પેદા કરવાનો છે, જે ટીબી નાબૂદી માટે નવીન, દર્દી-કેન્દ્રિત અભિગમો માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

આ કાર્યક્રમનું એક મુખ્ય આકર્ષણ BRIC-ટ્રાન્સલેશનલ હેલ્થ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (THSTI) અને CCRAS વચ્ચે સંસ્થાકીય સહયોગને ઔપચારિક બનાવતા સમજૂતી પત્ર (MoU) નું આદાનપ્રદાન હતું. આ MoU નું આદાનપ્રદાન પ્રો. જી. કાર્તિકેયન, એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર, BRIC-THSTI, અને પ્રો. વૈદ્ય રવિનારાયણ આચાર્ય, DG, CCRAS વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું.

કાર્યક્રમનું સમાપન જટિલ જાહેર આરોગ્ય પડકારોનો સામનો કરવા માટે સંકલિત, પુરાવા-આધારિત આરોગ્યસંભાળ ઉકેલો આગળ વધારવા માટે ભારત સરકારની પ્રતિબદ્ધતાના મજબૂત પુનરોચ્ચાર સાથે થયું હતું. આયુષ-DBT સહયોગી પહેલ સહાયક ટીબી સંભાળમાં નવી વૈજ્ઞાનિક આંતરદૃષ્ટિ માટે માર્ગ મોકળો કરે તેવી અપેક્ષા છે, જ્યારે દર્દીના વધુ સારા પરિણામો અને ટીબી નાબૂદી તરફ ઝડપી પ્રગતિ માટે આધુનિક બાયોમેડિકલ સંશોધન સાથે પરંપરાગત જ્ઞાનને જોડવામાં ભારતના નેતૃત્વને મજબૂત બનાવે છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2244723) મુલાકાતી સંખ્યા : 15