PIB Headquarters
azadi ka amrit mahotsav

પીએમ-કિસાનનો 22મો હપ્તો

પોસ્ટેડ ઓન: 19 MAR 2026 11:18AM by PIB Ahmedabad

હાઇલાઇટ્સ

  • 13 માર્ચ, 2026 ના રોજ, પ્રધાનમંત્રીએ આસામના ગુવાહાટીથી પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN) યોજનાના 22મા હપ્તા તરીકે ₹18,640 કરોડથી વધુની રકમ બહાર પાડી.
  • આ હપ્તા હેઠળ 9.32 કરોડથી વધુ ખેડૂતોને નાણાકીય સહાય મળી છે, જેમાંથી 2.15 કરોડ મહિલા ખેડૂતો છે.
  • યોજનાની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં ₹4.27 લાખ કરોડથી વધુ રકમનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે, જે PM-KISANને વિશ્વની સૌથી મોટી DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) પહેલમાંની એક બનાવે છે.
  • આ યોજના આધાર-આધારિત પ્રમાણીકરણ અને ડિજિટાઇઝ્ડ જમીન રેકોર્ડ દ્વારા લાગુ કરવામાં આવે છે, જે ચકાસાયેલ લાભાર્થીઓને પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ સીધા લાભ ટ્રાન્સફરની ખાતરી આપે છે.
  • IFPRI અને NITI આયોગ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા પ્રભાવ મૂલ્યાંકન દર્શાવે છે કે ખેડૂતોની કૃષિ આવકમાં વધારો થયો છે અને અનૌપચારિક ધિરાણ પર તેમની નિર્ભરતા ઘટી છે.

પરિચય

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN)નો 22મો હપ્તો 13 માર્ચ, 2026ના રોજ ગુવાહાટી, આસામમાં વિતરણ કરવામાં આવ્યો હતો. આ હપ્તા હેઠળ, આશરે 93.2 મિલિયન પાત્ર ખેડૂતો - જેમાં 2.15 કરોડથી વધુ મહિલા લાભાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે - ને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) સિસ્ટમ દ્વારા આશરે ₹18,640 કરોડની સીધી નાણાકીય સહાય પ્રાપ્ત થઈ; આ પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરે છે અને વચેટિયાઓની ભૂમિકાને દૂર કરે છે. 'અન્નદાતા સન્માન' સુનિશ્ચિત કરવા તરફની એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ તરીકે આ યોજનાની વ્યાપકપણે પ્રશંસા કરવામાં આવે છે. ખેડૂતોની આવક સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા માટે સરકારની સતત પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરતા, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં PM-KISAN યોજના માટે ₹60,000 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.

પીએમ-કિસાન સહાય ખેડૂતોનો આત્મવિશ્વાસ વધારે છે

કેરળના એડક્કરાની ખેડૂત ભામિની, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN)ના મહિલા લાભાર્થીઓમાંની એક છે. તેમનો 21મો હપ્તો મેળવ્યા પછી, તેમને લાગ્યું કે સમયસર નાણાકીય સહાય તેમને ખેતી પદ્ધતિઓ સુધારવા અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે કામ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) સિસ્ટમ દ્વારા લાભોનું સરળ ટ્રાન્સફર સુનિશ્ચિત કરે છે કે સહાય કોઈપણ વિલંબ વિના ખેડૂતો સુધી પહોંચે છે, જેનાથી તેઓ વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે તેમની કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખી શકે છે.

નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને સીધી આવક સહાય: PM-KISAN

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN) એ 24 ફેબ્રુઆરી, 2019ના રોજ શરૂ કરાયેલ એક કેન્દ્રિય પ્રાયોજિત યોજના છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં ખેતીલાયક જમીન ધરાવતા ખેડૂત પરિવારોને ખાતરીપૂર્વક આવક સહાય પૂરી પાડવાનો છે. આ યોજના હેઠળ, દરેક પાત્ર ખેડૂત પરિવારને વાર્ષિક ₹6,000ની નાણાકીય સહાય મળે છે, જે ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) પદ્ધતિ દ્વારા આધાર-લિંક્ડ બેંક ખાતાઓમાં ₹2,000ના ત્રણ સમાન હપ્તામાં વિતરિત કરવામાં આવે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image003PJK9.jpg

અત્યાર સુધીમાં, દેશભરના પાત્ર ખેડૂત પરિવારોને 21 હપ્તાઓ દ્વારા ₹4.27 લાખ કરોડથી વધુ રકમનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. ખેડૂતોને આ યોજના હેઠળ લાભ મળે છે જ્યારે તેઓ PM-KISAN પોર્ટલ પર જમીન રેકોર્ડ સબમિટ કરે છે, તેમના બેંક ખાતાઓને આધાર સાથે લિંક કરે છે અને e-KYC ચકાસણી પૂર્ણ કરે છે.

આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને કૃષિ ઇનપુટ્સ ખરીદવા માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડીને તેમની આવક વધારવાનો છે, જે પાકના સ્વાસ્થ્ય અને ઉપજમાં સુધારો કરે છે. સીધી નાણાકીય સહાય ખેડૂતોની ધિરાણના અનૌપચારિક સ્ત્રોતો પર નિર્ભરતા ઘટાડે છે અને અવિરત કૃષિ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરે છે. PM-KISAN એ વિશ્વની સૌથી મોટી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) યોજનાઓમાંની એક છે. આ ખેડૂતોને સીધી નાણાકીય સહાય પહોંચાડવા માટે મજબૂત સંસ્થાકીય માળખું દર્શાવે છે. યોજનાના 25% થી વધુ લાભાર્થીઓ મહિલાઓ છે, જે તેની સમાવેશી પહોંચ દર્શાવે છે.

જમીની વાસ્તવિકતા: કૃષિ ઉપજને મજબૂત બનાવવી

દેશના વિવિધ ભાગોમાં, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN) એ ખેડૂતોને તેમના ખેતરોમાં રોકાણ કરવામાં અને કૃષિ ઉપજ વધારવામાં મદદ કરી છે.

આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓના દુર્ગાપુરના ખેડૂત અનિલ હલદર માટે, વાર્ષિક ₹6,000 ની સહાય તેમના ખેતીના પ્રયાસો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ છે. ઓગસ્ટ 2025માં હપ્તો મેળવ્યા પછી, તેમણે તરબૂચની ખેતી શરૂ કરી અને પૈસાનો ઉપયોગ આવશ્યક કૃષિ સામગ્રી ખરીદવા માટે કર્યો. આ નાણાકીય સહાયથી તેઓ તેમના પાકમાં વૈવિધ્ય લાવવા અને તેમના ખેતીના કાર્યોને વિસ્તૃત કરવામાં સક્ષમ બન્યા છે.

તેવી જ રીતે, જમ્મુ અને કાશ્મીરના કુપવાડાના ખેડૂત દીપક સિંહ નેગી, આ યોજનામાંથી મળતી સહાયનો ઉપયોગ બીજ, ખાતર અને જંતુનાશકો જેવા આવશ્યક કૃષિ સામગ્રી ખરીદવા માટે કરે છે. આ રોકાણોથી તેમના પાકની ગુણવત્તા અને ઉપજ બંનેમાં સુધારો થયો છે. આ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કે સીધી નાણાકીય સહાય ખેડૂતોને તેમની ઉપજ વધારવા અને તેમની આજીવિકા ટકાવી રાખવામાં કેવી રીતે મદદ કરી શકે છે.

આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓના વિવેકાનંદપુરના રહેવાસી અમિતાભ મંડલે તેમના ખેતર માટે ઓર્ગેનિક ખાતર ખરીદવા માટે PM-KISAN સહાયનો ઉપયોગ કર્યો. તેમના મતે, આ નાણાકીય સહાયથી તેઓ તેમની ઉપજ વધારવા અને તેમના ખેતી ખર્ચ ઘટાડવામાં સક્ષમ બન્યા છે. આનાથી તેમનો નફો વધ્યો છે અને તેમને વધુ ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ અપનાવવાની મંજૂરી મળી છે.

પીએમ-કિસાનનું સંસ્થાકીય માળખું અને ડિજિટલ ગવર્નન્સ

પીએમ-કિસાન યોજના કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારો અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સંકલિત સંસ્થાકીય માળખા દ્વારા લાગુ કરવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમ લાભોના કાર્યક્ષમ ટ્રાન્સફર તેમજ કાર્યક્રમના અમલીકરણમાં મજબૂત દેખરેખ અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ચકાસાયેલ લાભાર્થી ડેટાબેઝ, આધાર-આધારિત પ્રમાણીકરણ અને બહુવિધ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મને એકીકૃત કરે છે.

લક્ષ્ય નિર્ધારણ, લાભાર્થી ઓળખ અને ડેટાબેઝ વ્યવસ્થાપન

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિના અમલીકરણમાં રાજ્ય સરકારો કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવે છે; તેઓ પાત્ર ખેડૂત પરિવારોને ઓળખે છે અને એક વ્યાપક લાભાર્થી ડેટાબેઝ બનાવે છે. આ ડેટાબેઝમાં નામ, ઉંમર, શ્રેણી, આધાર નંબર, બેંક ખાતાની માહિતી અને મોબાઇલ નંબર જેવી મુખ્ય વિગતો સામેલ છે. આ રેકોર્ડ્સની ચોકસાઈ સુનિશ્ચિત કરવી, બેવડી ચુકવણી અટકાવવા અને બેંક ખાતા સંબંધિત સમસ્યાઓનું તાત્કાલિક નિરાકરણ લાવવાની રાજ્યોની જવાબદારી છે. લાભાર્થી ઓળખ મુખ્યત્વે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા જાળવવામાં આવતા જમીન માલિકીના રેકોર્ડ પર આધારિત છે. લાભોના સીમલેસ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ને સક્ષમ બનાવવા માટે આ રેકોર્ડ નિયમિતપણે અપડેટ, ડિજિટાઇઝ્ડ અને આધાર અને બેંક ખાતાની માહિતી સાથે લિંક કરવા આવશ્યક છે.

PM-KISAN હેઠળ, પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને જે ખેડૂતો અજાણતા યાદીમાંથી બહાર રહી ગયા હોય તેમને જોડાવાની તક પૂરી પાડવા માટે ગ્રામ્ય સ્તરે લાયક લાભાર્થીઓની યાદી જાહેરમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. આવા ખેડૂતો યોગ્ય ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ દ્વારા સમાવેશ માટે વિનંતી કરી શકે છે. વધુમાં, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એવા કિસ્સાઓમાં વસૂલાત કાર્યવાહી શરૂ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે જ્યાં આવકવેરા ચૂકવનારાઓ, સરકારી કર્મચારીઓ, જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમ (PSU) કર્મચારીઓ અને બંધારણીય હોદ્દા ધરાવતા વ્યક્તિઓ સહિત અયોગ્ય વ્યક્તિઓને લાભો વહેંચવામાં આવ્યા હોય. 2 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં, દેશભરમાં અયોગ્ય લાભાર્થીઓ પાસેથી કુલ ₹416.75 કરોડની રકમ વસૂલવામાં આવી છે.

ટેકનોલોજી-સક્ષમ સેવા વિતરણ પ્રણાલી

PM-KISAN ખેડૂત-કેન્દ્રિત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા સમર્થિત છે જે ઍક્સેસને સુવ્યવસ્થિત કરે છે અને લાભ વિતરણમાં પારદર્શિતા વધારે છે. આધાર-આધારિત પ્રમાણીકરણ એ સિસ્ટમનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે, જે e-KYC પદ્ધતિ દ્વારા સુરક્ષિત લાભાર્થી ઓળખ અને ચુકવણી ચકાસણીને સરળ બનાવે છે. ખેડૂતો નીચેની પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને તેમના ઈ-કેવાયસી પૂર્ણ કરી શકે છે:

  • OTP-આધારિત પ્રમાણીકરણ
  • બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ
  • ફેસ-આધારિત પ્રમાણીકરણ

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN) વેબ પોર્ટલ લાભાર્થી નોંધણી, ચકાસણી અને ડેટા મેનેજમેન્ટ માટે એક કેન્દ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપે છે. તે ખેડૂતોનો એકીકૃત રાષ્ટ્રીય ડેટાબેઝ જાળવે છે, જાહેર નાણાકીય વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી (PFMS) સાથે સંકલન દ્વારા ભંડોળ ટ્રાન્સફરની સુવિધા આપે છે, અને દેશભરમાં નાણાકીય વ્યવહારોનું રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સક્ષમ કરે છે. આ પોર્ટલ લાભાર્થી ખેડૂતોની સ્થાન-વાર સૂચિ પણ પ્રદાન કરે છે, જે કાર્યક્રમના અમલીકરણમાં પારદર્શિતા વધારે છે.

આ પોર્ટલને પૂરક બનાવતા, 2020માં શરૂ કરાયેલ PM-KISAN મોબાઇલ એપ્લિકેશન, આ સેવાઓને મોબાઇલ યૂઝર્સ માટે પણ સુલભ બનાવે છે. આ એપ્લિકેશન ખેડૂતોને સ્વ-નોંધણી કરાવવા, લાભ ટ્રાન્સફરની સ્થિતિને ટ્રેક કરવા અને e-KYC ચકાસણી પૂર્ણ કરવા સક્ષમ બનાવે છે. 2023માં, એપ્લિકેશનને 'ફેસ ઓથેન્ટિકેશન' સુવિધા સાથે અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી ખેડૂતો તેમના ચહેરાને સ્કેન કરીને e-KYC પૂર્ણ કરી શકતા હતા; આમ OTP અથવા ફિંગરપ્રિન્ટ-આધારિત ચકાસણીની જરૂરિયાત દૂર થાય છે અને સુલભતામાં સુધારો થાય છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image004HMVB.jpg

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સપોર્ટ સિસ્ટમ: કિસાન-એ-મિત્ર

સપ્ટેમ્બર 2023માં સરકારે 'કિસાન-એમિત્ર' રજૂ કર્યું. તે PM-KISAN ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ સાથે સંકલિત એક AI-સક્ષમ ચેટબોટ છે. એકસ્ટેપ ફાઉન્ડેશન અને ભાશિનીના ટેકનિકલ સપોર્ટથી વિકસિત, આ ચેટબોટ ખેડૂતોને યોજના હેઠળ ચુકવણી, નોંધણી અને પાત્રતા વિશે બહુવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં રીઅલ-ટાઇમ માહિતી પ્રદાન કરે છે.

આ પ્લેટફોર્મ 11 મુખ્ય ભાષાઓ - હિન્દી, અંગ્રેજી, તમિલ, બંગાળી, ઓડિયા, મલયાલમ, ગુજરાતી, પંજાબી, તેલુગુ, મરાઠી અને કન્નડ -માં 24/7 સપોર્ટ પૂરો પાડે છે - જે વિવિધ યૂઝર્સના આધાર માટે સુલભતામાં વધારો કરે છે. વૉઇસ- અને ટેક્સ્ટ-આધારિત પ્રશ્નો દ્વારા, ખેડૂતો તેમની અરજીઓની સ્થિતિ ચકાસી શકે છે, ચુકવણી અપડેટ્સ ટ્રૅક કરી શકે છે અને યોજના સંબંધિત માહિતી મેળવી શકે છે, જેનાથી પારદર્શિતા અને સેવાઓની ઍક્સેસમાં સરળતા વધે છે.

મલ્ટી-ટાયર મોનિટરિંગ અને ફરિયાદ નિવારણ માળખું

PM-KISANનું નિરીક્ષણ રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે કાર્યરત બહુ-સ્તરીય સંસ્થાકીય માળખા દ્વારા કરવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે, સમીક્ષા પદ્ધતિની અધ્યક્ષતા કેબિનેટ સચિવ કરે છે, જ્યારે રાજ્ય અને જિલ્લા દેખરેખ સમિતિઓ તેમના સંબંધિત અધિકારક્ષેત્રમાં અમલીકરણનું નિરીક્ષણ કરે છે. ખેડૂતો PM-KISAN પોર્ટલ અને સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS) દ્વારા તેમની ફરિયાદો નોંધાવી શકે છે, જે સમયસર નિરાકરણ અને પારદર્શક ફરિયાદ વ્યવસ્થાપનને સરળ બનાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન, PM-KISAN પોર્ટલ પર કુલ 24,605 ​​ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.

ખેડૂત-કેન્દ્રિત સેવાઓ માટે સંસ્થાકીય સંકલન

સરકારે પ્રમાણિત એન્ટરપ્રાઇઝ રિસોર્સ પ્લાનિંગ (ERP) પ્લેટફોર્મ દ્વારા પ્રાથમિક કૃષિ ધિરાણ મંડળીઓ (PACS)ને PM-KISAN અને અન્ય ઘણી કેન્દ્રીય યોજનાઓ સાથે સંકલિત કરી છે. આ સંકલન PACSને પ્રધાનમંત્રી કિસાન સમૃદ્ધિ કેન્દ્ર (PMKSK), સામાન્ય સેવા કેન્દ્રો, પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઔષધિ કેન્દ્ર (PMBJP), LPG વિતરકો, ઇંધણ છૂટક આઉટલેટ્સ, ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓ અને ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો (FPOs) જેવા કાર્યક્રમો સાથે જોડે છે. આ એકીકરણનો ઉદ્દેશ્ય PACSના કાર્યાત્મક વ્યાપને વિસ્તૃત કરવાનો, પાયાના સ્તરે સેવાઓના સંકલનને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને તેની લાંબા ગાળાની નાણાકીય સદ્ધરતા વધારવાનો છે.

પીએમ-કિસાનના અસર મૂલ્યાંકનના પુરાવા

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN)ના અનેક પ્રભાવ મૂલ્યાંકન ખેડૂતોની આવકને મજબૂત બનાવવા અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ટેકો આપવા માટે તેના યોગદાનના પુરાવા આપે છે. સામૂહિક રીતે, આ અભ્યાસો દર્શાવે છે કે યોજના હેઠળ સીધી આવક ટ્રાન્સફરથી નાના અને સીમાંત ખેડૂતો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી રોકડની અછતને દૂર કરવામાં મદદ મળી છે, જ્યારે ઉત્પાદક કૃષિ રોકાણને પણ વેગ મળ્યો છે.

2019માં ઇન્ટરનેશનલ ફૂડ પોલિસી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (IFPRI) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકનમાં યોજના હેઠળ રોકડ ટ્રાન્સફરના ઉપયોગની તપાસ કરવામાં આવી હતી. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે PM-KISAN દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી નાણાકીય સહાય ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ટૂંકા ગાળાની ધિરાણની અછતને દૂર કરવામાં મદદ કરી છે, જેનાથી ખેડૂતો કૃષિ ઇનપુટ્સમાં વધુ રોકાણ કરી શકે છે. અભ્યાસ એ પણ સૂચવે છે કે ખાતરીપૂર્વકની આવક સહાય ખેડૂતોની ઉત્પાદક, પરંતુ પ્રમાણમાં જોખમી, કૃષિ રોકાણો કરવાની ક્ષમતામાં વધારો કરે છે, જેનાથી વ્યાપક ગ્રામીણ આર્થિક પ્રવૃત્તિને વેગ મળે છે. આ પરિણામોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગે કિસાન કોલ સેન્ટરો દ્વારા લાભાર્થીઓ પાસેથી પ્રતિસાદ એકત્રિત કરવા માટે એક વ્યવસ્થિત પદ્ધતિ સ્થાપિત કરી છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સર્વેક્ષણો લાભાર્થીઓમાં ઉચ્ચ સંતોષ દર્શાવે છે; 92 ટકાથી વધુ ઉત્તરદાતાઓએ આ યોજના પ્રત્યે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, અને 93%થી વધુ લોકોએ જણાવ્યું હતું કે તેમની નાણાકીય સહાયનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ માટે કરવામાં આવ્યો હતો.

નીતિ આયોગના વિકાસ દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન કાર્યાલય દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અસર મૂલ્યાંકનમાં વધુ પ્રયોગમૂલક પુરાવા પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 92%થી વધુ લાભાર્થી ખેડૂતોએ કૃષિ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ - જેમ કે બીજ, ખાતર અને જંતુનાશકો - ખરીદવા માટે નાણાકીય સહાયનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે વધતી જતી ઇનપુટ ખર્ચ અને આબોહવા સંબંધિત અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે. વધુમાં, લગભગ 85% લાભાર્થીઓએ કૃષિ આવકમાં સુધારો નોંધાવ્યો હતો અને પાક નિષ્ફળતા અથવા ઘરગથ્થુ કટોકટીના કિસ્સામાં અનૌપચારિક ધિરાણ સ્ત્રોતો પર તેમની નિર્ભરતા ઘટાડી હતી. આ પરિણામો ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો હેઠળ ગરીબી ઘટાડા, ખાદ્ય સુરક્ષા, લિંગ સમાવેશ અને સંસ્થાકીય પારદર્શિતા સંબંધિત રાષ્ટ્રીય પ્રતિબદ્ધતાઓને આગળ વધારવામાં યોજનાના નોંધપાત્ર યોગદાનને પ્રકાશિત કરે છે.

નિષ્કર્ષ

પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN) પરંપરાગત આવક-સહાય કાર્યક્રમથી આગળ વધે છે; તે ખેડૂત-કેન્દ્રિત અને સમાવિષ્ટ કૃષિ વિકાસ તરફના વ્યાપક નીતિ અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે. હક-આધારિત સહાયથી સશક્તિકરણ-લક્ષી સહાય તરફ પરિવર્તનને સક્ષમ કરીને, આ યોજના જાહેર સંસ્થાઓ અને ખેડૂત સમુદાયો વચ્ચેના સંબંધોને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવામાં ફાળો આપે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય નીતિ સંશોધન સંસ્થા (IFPRI) અને નીતિ આયોગ જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અસર મૂલ્યાંકન અભ્યાસો દર્શાવે છે કે મોટી સંખ્યામાં લાભાર્થીઓ કૃષિ ઇનપુટ્સ ખરીદવા માટે નાણાકીય સહાયનો ઉપયોગ કરે છે. આ અભ્યાસો કૃષિ આવકમાં સુધારો અને અનૌપચારિક ધિરાણ સ્ત્રોતો પર ખેડૂતોની નિર્ભરતામાં ઘટાડો દર્શાવે છે.

ભારતના $5 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર બનવાના ધ્યેયના સંદર્ભમાં, PM-KISAN જેવી પહેલો સમાવિષ્ટ અને વ્યાપક-આધારિત આર્થિક વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ પાયો પૂરો પાડે છે. અદ્યતન તકનીકોના સતત સંકલન અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, ટકાઉપણું અને ચોકસાઇ કૃષિ પર નીતિગત ભારમાં વધારો સાથે, આ યોજના ખેડૂતોની આજીવિકાને મજબૂત બનાવવામાં અને કૃષિ અર્થતંત્રના લાંબા ગાળાના વિકાસને ટેકો આપવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે તેવી અપેક્ષા છે.

 

સંદર્ભ

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય

https://x.com/pmkisanofficial/status/1951491151024075168

https://x.com/pmkisanofficial/status/1951494242661974315

https://x.com/pmkisanofficial/status/1951241077081444434

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238588&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191651&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2199564&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU358_FPeZsZ.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU305_QjnVDu.pdf?source=pqals

https://www.facebook.com/agriGoI/videos/i-received-the-21st-pm-kisan-installment-this-continued-support-encourages-me-to/826512120010995/?locale=hi_IN

નાણા મંત્રાલય

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe1.xlsx

પીઆઈબી

https://blogs.pib.gov.in/blogsdescr.aspx?feaaid=287

 

SM/GP/JT

 

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad   Image result for facebook icon /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com


(રીલીઝ આઈડી: 2242328) મુલાકાતી સંખ્યા : 39
આ રીલીઝ વાંચો: English , Urdu , हिन्दी , Bengali , Bengali-TR