સરકાર, રાષ્ટ્રીય સેવા યોજના (NSS) દ્વારા, યુવાનોના સર્વાંગી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશની વિવિધતા પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા કેળવવા માટે વિવિધ પહેલો હાથ ધરે છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• સમુદાય સેવા અને સામાજિક જોડાણ: NSS સ્વયંસેવકો આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા અભિયાન, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, સાક્ષરતા અભિયાન, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને ગ્રામીણ વિકાસ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લે છે, જે સામાજિક જવાબદારી, નેતૃત્વ અને સહાનુભૂતિ કેળવવામાં મદદ કરે છે.
• વિશેષ કેમ્પિંગ કાર્યક્રમો: NSS દત્તક લીધેલા ગામો અને શહેરી સમુદાયોમાં સાત દિવસની વિશેષ શિબિરોનું આયોજન કરે છે, જ્યાં સ્વયંસેવકો સઘન સમુદાય વિકાસ પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાય છે અને પાયાની વાસ્તવિકતાઓથી પરિચિત થાય છે.
• ઉત્તર-પૂર્વીય (NE) ક્ષેત્રમાં, વિવિધ ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોના NSS સ્વયંસેવકોને એકસાથે લાવવા માટે દર વર્ષે ઉત્તર પૂર્વ NSS ફેસ્ટિવલ (North East NSS Festival) આયોજિત કરવામાં આવે છે. આ ઉત્સવ સાંસ્કૃતિક વિનિમય, યુવા સંવાદ અને સમુદાય સેવામાં શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની વહેંચણી માટે એક મંચ પૂરો પાડે છે, જેનાથી યુવાનોમાં રાષ્ટ્રીય એકતા અને પરસ્પર સમજણની ભાવના મજબૂત બને છે.
• રાષ્ટ્રીય એકતા અને યુવા વિનિમય કાર્યક્રમો: નેશનલ ઇન્ટિગ્રેશન કેમ્પ્સ (NICs), નોર્થ ઇસ્ટ યુથ ફેસ્ટિવલ જેવા કાર્યક્રમો વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સ્વયંસેવકોને એકસાથે લાવે છે, જે પરસ્પર સમજણ, સાંસ્કૃતિક વિનિમય અને રાષ્ટ્રીય એકતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
• કૌશલ્ય વિકાસ અને ક્ષમતા નિર્માણ: NSS ઓરિએન્ટેશન પ્રોગ્રામ્સ, નેતૃત્વ તાલીમ, વ્યક્તિત્વ વિકાસ સત્રો અને વર્કશોપનું આયોજન કરે છે જે વિદ્યાર્થી સ્વયંસેવકોના જીવન કૌશલ્ય, સંચાર ક્ષમતા અને નાગરિક જાગૃતિમાં વધારો કરે છે.
• રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસોની ઉજવણી: NSS એકમો આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ, સ્વચ્છ ભારત અભિયાન, ફિટ ઇન્ડિયા મૂવમેન્ટ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ જેવી ઇવેન્ટ્સમાં સક્રિયપણે ભાગ લે છે, જે વિદ્યાર્થીઓને સામાજિક મુદ્દાઓને સમજવામાં અને રાષ્ટ્ર નિર્માણની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવામાં મદદ કરે છે.

આ પહેલો દ્વારા, NSS સ્વૈચ્છિક સમુદાય સેવા દ્વારા વિદ્યાર્થી યુવાનોના વ્યક્તિત્વ અને ચરિત્રનો વિકાસ કરવાનો અને રાષ્ટ્રીય એકતાની ભાવનાને મજબૂત કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખે છે.

સરકાર પાસે NSS કાર્યક્રમોના અમલીકરણ અને તેની અસર પર દેખરેખ રાખવા અને મૂલ્યાંકન કરવા માટેની મિકેનિઝમ્સ (તંત્રો) છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• સમયાંતરે રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ: NSS એકમો તેમના સંબંધિત પ્રોગ્રામ ઓફિસરો દ્વારા રાજ્યના NSS સેલ્સ અને પ્રાદેશિક નિર્દેશાલયોને નિયમિત પ્રવૃત્તિ અહેવાલો સબમિટ કરે છે, જે કાર્યક્રમોની પ્રગતિ અને પરિણામોની સમીક્ષા કરે છે.
• પ્રાદેશિક નિર્દેશાલયો દ્વારા દેખરેખ: NSS ના પ્રાદેશિક નિર્દેશાલયો NSS પ્રવૃત્તિઓના અમલીકરણ અને અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે યુનિવર્સિટીઓ, કોલેજો અને રાજ્યના NSS સેલ્સ સાથે ફિલ્ડ વિઝિટ, નિરીક્ષણ અને સમીક્ષા બેઠકો યોજે છે.
• પ્રોગ્રામ સમીક્ષાઓ અને મૂલ્યાંકન: મંત્રાલય સમયાંતરે NSS કાર્યક્રમોની અસરકારકતાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે યુનિવર્સિટીઓ અને નિષ્ણાતો સહિતના હિતધારકો સાથે સમીક્ષા બેઠકો, મૂલ્યાંકન અભ્યાસો અને પરામર્શ કરે છે.
• શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓનું દસ્તાવેજીકરણ: NSS એકમો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી સફળ પહેલો અને નવીન પ્રવૃત્તિઓનું દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવે છે અને તેને અન્યત્ર લાગુ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવા અને કાર્યક્રમની અસરમાં વધારો કરવા માટે શેર કરવામાં આવે છે.
• એવોર્ડ અને માન્યતા: રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય અને યુનિવર્સિટી સ્તરે નેશનલ સર્વિસ સ્કીમ એવોર્ડ્સ પ્રભાવશાળી કાર્યને માન્યતા આપવા અને NSS પ્રવૃત્તિઓના ગુણવત્તાયુક્ત અમલીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મિકેનિઝમ તરીકે કામ કરે છે.

આ મિકેનિઝમ્સ સમુદાય વિકાસ અને યુવા જોડાણમાં તેમના યોગદાનનું મૂલ્યાંકન કરવાની સાથે જવાબદારી, અસરકારક અમલીકરણ અને NSS કાર્યક્રમોના સતત સુધારાને સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરે છે.

આ માહિતી યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રી ડો. મનસુખ માંડવિયાએ સોમવારે લોકસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આપી હતી.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2240815) મુલાકાતી સંખ્યા : 20