કેન્દ્ર સરકારે ચાલુ રવિ 2025-26 સીઝન માટે પરવડે તેવા દરે મુખ્ય ખાતરોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરીને ભારતીય ખેડૂતોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ઉતાર-ચઢાવથી બચાવવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. ખાતર ક્ષેત્ર પરના એક વ્યાપક અપડેટમાં, રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલયે જાહેરાત કરી છે કે ડાય-એમોનિયમ ફોસ્ફેટ (DAP) ની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) પ્રતિ 50 કિલોની થેલી દીઠ ₹1350 પર સ્થિર રાખવામાં આવી છે.

DAP માટે આ ભાવ સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે, સરકારે ફેક્ટરીથી ફાર્મ ગેટ સુધીના લોજિસ્ટિક્સ, GST ઘટકો અને ઉત્પાદકો માટે 4% વ્યાજબી વળતરની ખાતરી સહિત અન્ય ખર્ચાઓને આવરી લેવા માટે પ્રતિ MT ₹3500 ની વિશેષ જોગવાઈઓ લાગુ કરી છે. આ પગલું એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે વૈશ્વિક ભાવમાં ફેરફાર હોવા છતાં, આર્થિક બોજ ખેડૂત પર ન આવે.

પર્યાપ્ત પુરવઠો અને રાજ્ય-વાર મોનિટરિંગ: 5 માર્ચ, 2026 સુધીમાં, દેશભરમાં ફોસ્ફેટિક અને પોટાસિક (P&K) ખાતરોની ઉપલબ્ધતા પર્યાપ્ત રહી છે. રાષ્ટ્રવ્યાપી ડેટા દર્શાવે છે કે:

• DAP: 51.38 LMT ની પ્રો-રેટા જરૂરિયાત સામે, ઉપલબ્ધતા 71.89 LMT છે.
• MOP: 14.18 LMT ની જરૂરિયાત સામે ઉપલબ્ધતા 18.17 LMT નોંધાઈ છે.
• NPKS: કુલ 108.39 LMT ઉપલબ્ધ છે, જે 76.48 LMT ની પ્રો-રેટા જરૂરિયાત કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે.

મંત્રાલય તમામ સબસિડીવાળા ખાતરોની હિલચાલ પર રીઅલ-ટાઇમ દેખરેખ રાખવા માટે ઇન્ટિગ્રેટેડ ફર્ટિલાઇઝર મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (iFMS), એક ઓનલાઇન વેબ-આધારિત પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે. આને રેલવે મંત્રાલય સાથે ગાઢ સંકલન દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવે છે જેથી રેક (rake) ની હિલચાલને પ્રાથમિકતા આપી શકાય અને વિવિધ રાજ્યોમાં સ્ટોક સમયસર ખાલી કરવાનું સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

સંતુલિત પોષણને પ્રોત્સાહન: સુધારેલા ન્યુટ્રિઅન્ટ બેઝ્ડ સબસિડી (NBS) ફ્રેમવર્ક હેઠળ, સરકારે 10:26:26 અને 12:32:16 જેવા વધારાના ખાતર ગ્રેડનો સમાવેશ કર્યો છે. ચોક્કસ નાઇટ્રોજન (N), ફોસ્ફરસ (P), અને પોટાશ (K) સામગ્રીના આધારે સબસિડી પૂરી પાડીને, NBS નીતિ ખેડૂતોને ચોક્કસ પાક અને જમીનની જરૂરિયાતોના આધારે પોષક તત્વો પસંદ કરવા માટે સશક્ત બનાવે છે.

2025-26 સમયગાળા માટે અન્ય મુખ્ય ગ્રેડ (પ્રતિ 50 કિલો થેલી દીઠ) માટે સરેરાશ છૂટક કિંમતો છે:

• NPK 10-26-26: ₹1814.82
• NPK 12-32-16: ₹1711.87
• મ્યુરિએટ ઓફ પોટાશ (MOP): ₹1710.54

આ વ્યૂહાત્મક માળખું માત્ર સંતુલિત પોષક તત્વોના ઉપયોગની સુવિધા જ આપતું નથી પરંતુ યુરિયા પરની અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પણ લક્ષ્ય રાખે છે, જેનાથી જમીનની તંદુરસ્તી જળવાઈ રહે છે.

આ માહિતી 10 માર્ચ, 2026 ના રોજ રાજ્યસભાના તારાંકિત પ્રશ્નનો લેખિત જવાબ આપતા રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી અનુપ્રિયા પટેલે આપી હતી.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2237503) મુલાકાતી સંખ્યા : 14