કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પિયુષ ગોયલે આજે જણાવ્યું હતું કે ભારત વિકાસના એક નિર્ણાયક દાયકામાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ડિઝાઈનને માત્ર એક કોસ્મેટિક સુધારા તરીકે નહીં, પરંતુ એક વ્યૂહાત્મક રાષ્ટ્રીય ક્ષમતા તરીકે જોવી જોઈએ જે ટેકનોલોજીને લોકો સાથે જોડે છે અને વિચારોને પ્રભાવશાળી સિસ્ટમ્સ, ઉત્પાદનો અને અનુભવોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

આજે નવી દિલ્હીમાં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈન પર બજેટ પછીના વેબિનાર 2026 ને સંબોધિત કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતનો ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ, જેની સરેરાશ ઉંમર લગભગ 28.5 વર્ષ છે, સાથે દર વર્ષે લગભગ 2.3 મિલિયન STEM ગ્રેજ્યુએટ્સ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી તકનીકી તાકાત, ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર તરીકે ઉભરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે આ શક્તિઓ ભારતની વિકાસ ગાથાને દેશના સૌથી દૂરના ભાગો સુધી લઈ જવામાં અને બાકીના વિશ્વ સાથે ભારતના જોડાણને વિસ્તારવામાં મદદ કરશે. તેમણે ઉમેર્યું કે વિકસિત ભારત @2047 નું વિઝન ત્યારે જ સાકાર થશે જ્યારે ડિઝાઈનને મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ક્ષમતા તરીકે સંકલિત કરવામાં આવશે.

શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની સૌથી મોટી શક્તિ તેની વિવિધતામાં રહેલી છે. તેમણે નોંધ્યું કે દર થોડા કિલોમીટરે દેશની સંસ્કૃતિ, ખોરાક, કાપડ, ભાષાઓ અને બોલીઓ બદલાય છે, અને આ સમૃદ્ધ વારસો ભારતની સૌથી મોટી ડિઝાઈન મૂડીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે આ વિવિધતાને સમકાલીન ડિઝાઈનમાં સંકલિત કરીને, ભારત એવા ઉત્પાદનો અને અનુભવો બનાવી શકે છે જે અનન્ય છે અને વિશ્વ માટે તેની નકલ કરવી મુશ્કેલ છે.

નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈનનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ કહ્યું કે છેલ્લા એક દાયકામાં તે એક પ્રીમિયર સંસ્થામાંથી એક રાષ્ટ્રીય નેટવર્ક અને રાષ્ટ્રીય મહત્વની સંસ્થા તરીકે પરિવર્તિત થઈ છે. તેમણે કહ્યું કે સંસ્થા એસ્થેટિક (સૌંદર્યલક્ષી) ડિઝાઈનથી આગળ વધીને તકનીકી અને સામાજિક પડકારોને ઉકેલવા તરફ આગળ વધી છે અને તેણે અગ્રણી ડિઝાઈન સ્કૂલ તરીકે પોતાની પ્રતિષ્ઠા મજબૂત કરી છે.

આ વર્ષના બજેટમાં કરવામાં આવેલી જોગવાઈઓ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે સરકારે ભારતના પૂર્વીય ભાગમાં નવી નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈન સ્થાપવાની જાહેરાત કરી છે. તેમણે નોંધ્યું કે દેશમાં ડિઝાઈન ઉદ્યોગ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો હોવા છતાં, હજુ પણ પ્રશિક્ષિત ભારતીય ડિઝાઈનરોની અછત છે જેઓ વિકસતા અર્થતંત્રની જરૂરિયાતોને પૂરી કરી શકે અને વૈશ્વિક ડિઝાઈન ચર્ચામાં યોગદાન આપી શકે. તેમણે કહ્યું કે નવી સંસ્થા આ તફાવતને દૂર કરવા અને વિશ્વ-સ્તરીય ડિઝાઈન શિક્ષણની સુલભતાને લોકતાંત્રિક બનાવવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મંત્રીએ અવલોકન કર્યું કે ભારતનો પૂર્વીય પ્રદેશ સંસ્કૃતિ, હસ્તકલા, કાપડ અને ઉદ્યોગનો પાવરહાઉસ છે. જોકે, ભૂતકાળમાં મજબૂત ડિઝાઈન ઇકોસિસ્ટમના અભાવે, પ્રદેશની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો અહેસાસ થઈ શક્યો ન હતો. તેમણે કહ્યું કે નવી NID પરંપરાગત હસ્તકલા ક્લસ્ટરો, MSMEs અને ઉભરતા ઉદ્યોગોને અત્યાધુનિક ડિઝાઈન શિક્ષણ સાથે જોડશે. તે કારીગરોને વેલ્યુ ચેઇનમાં આગળ વધવામાં પણ મદદ કરશે અને MSMEs ને તેમના ઉત્પાદનોમાં વિવિધતા લાવવામાં મદદ કરશે.

શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ડિઝાઈન શિક્ષણ માટેનું વિઝન એક જ કેમ્પસની સ્થાપનાથી આગળ વધે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના જ્ઞાનને ડિઝાઈન શિક્ષણના કેન્દ્રમાં રાખવું જોઈએ, તેને વૈકલ્પિક ઘટક તરીકે નહીં. તેમણે નોંધ્યું કે આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનમાં અને ગુણવત્તા, નવીનતા, નવા ઉત્પાદનો અને નવી ટેકનોલોજી માટે વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખાતી મજબૂત બ્રાન્ડ ઇન્ડિયા બનાવવામાં ડિઝાઈન નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ઇમર્સિવ મીડિયા અને રોબોટિક્સ દ્વારા આકાર પામતા બદલાતા વૈશ્વિક તકનીકી લેન્ડસ્કેપનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ કહ્યું કે વિચારશીલ ડિઝાઈન વિનાની ટેકનોલોજી અસમાનતાને વધુ ઊંડી કરી શકે છે અને ઉપયોગીતા ઘટાડી શકે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતીય માનસિકતાને નવી ટેકનોલોજી અપનાવવા માટે તૈયાર કરવા અને દેશના યુવાનો માટે વધુ સારું ભવિષ્ય બનાવવા સાથે 1.4 અબજ નાગરિકોના લાભ માટે તેનો ઉપયોગ કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસોની જરૂર છે.

યુવા ડિઝાઈનરો અને વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા શ્રી ગોયલે કહ્યું કે તેઓ માત્ર કારકિર્દી માટે તૈયારી નથી કરી રહ્યા પરંતુ રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં યોગદાન આપી રહ્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઉત્પાદનો, સેવાઓ અને ડિજિટલ ઇન્ટરફેસમાં ડિઝાઈનરો જે પસંદગીઓ કરે છે તે આકાર આપશે કે ભારતને તેના પોતાના લોકો દ્વારા કેવી રીતે અનુભવવામાં આવે છે.

મંત્રીએ ડિઝાઈનના વિઝનને કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે પાંચ-સ્તરીય એજન્ડા પણ પ્રસ્તાવિત કર્યો.

પ્રથમ, તેમણે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈનને ભારતીય ડિઝાઈન માટે જ્ઞાન કેન્દ્રો તરીકે સ્થાન આપવાનું અને દેશના વિવિધ પ્રદેશોમાં લોકોમાં નવીન ડિઝાઈનના મહત્વને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ દરેક કેમ્પસનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કર્યું.

બીજું, તેમણે ઉદ્યોગ, ખાસ કરીને MSME, અને શૈક્ષણિક જોડાણોને ઊંડા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે ડિઝાઈન ક્લિનિક્સની સ્થાપના અને લાઈવ ક્લસ્ટર પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસનું સૂચન કર્યું. તેમણે ઉમેર્યું કે ડિઝાઈનને સરળ અને સુલભ બનાવવી જોઈએ જેથી સામાન્ય નાગરિક, હસ્તકલા અને હાથશાળના વણકરો અને પરંપરાગત કામદારો તેની સાથે જોડાઈ શકે અને ભારતની વાર્તાને વ્યાખ્યાયિત કરવામાં મદદ કરી શકે.

ત્રીજું, તેમણે ગવર્નન્સ, પર્યટન અને સ્વાસ્થ્ય સંભાળમાં નાગરિકોના અનુભવને સુધારવા માટે સર્વિસ એન્ડ બ્રાન્ડ ઇન્ડિયા ડિઝાઈન લેબ્સ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.

ચોથું, તેમણે તકનીકી સંસ્થાઓના સહયોગથી સંયુક્ત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ફ્રન્ટિયર ટેકનોલોજી ડિઝાઈન લેબ્સ સ્થાપિત કરવા આહવાન કર્યું જેથી વિદ્યાર્થીઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચેના જોડાણોને વિસ્તારવામાં આવી શકે.

પાંચમું, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પૂર્વીય ભારતમાં નવી નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈનને મોડેલ કેમ્પસ તરીકે વિકસાવવી જોઈએ જે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપે અને કારીગરો તથા હસ્તકલા અને હાથશાળ ક્ષેત્રોમાં કામ કરતી નોટ-ફોર-પ્રોફિટ સંસ્થાઓને પણ સમર્થન આપે.

શ્રી ગોયલે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે વેબિનાર દરમિયાનની ચર્ચાઓ ડિઝાઈનને ભારતની વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાની સફરમાં એક કેન્દ્રીય સ્તંભ બનાવવા માટે સ્પષ્ટ રોડમેપ બનાવવામાં મદદ કરશે. તેમણે કહ્યું કે નવી નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઈન ભારતની સમૃદ્ધ પરંપરાઓમાં જડાયેલી નવીનતાના વૈશ્વિક પ્રતીક તરીકે ઉભરી આવવી જોઈએ.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2237206) મુલાકાતી સંખ્યા : 11