ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય, ભારત સરકાર દ્વારા 20 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ હૈદરાબાદમાં નાણાકીય સાક્ષરતા અને સ્થિતિસ્થાપકતા પર નેશનલ કોન્ક્લેવનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં નાણાકીય જાગૃતિને મજબૂત કરવા, ઘરગથ્થુ સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા અને ગ્રામીણ ભારતમાં સર્વસમાવેશક આર્થિક વૃદ્ધિને આગળ વધારવા માટે નીતિ નિર્માતાઓ, નિયમનકારો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, સ્ટેટ રૂરલ લાઈવલીહુડ મિશન (SRLMs) અને સમુદાયના નેતાઓને એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

કોન્ક્લેવમાં નાણાકીય સાક્ષરતા, ઘરગથ્થુ સ્તરની નાણાકીય સ્થિતિસ્થાપકતા અને આજીવિકા તથા સાહસો માટે ધિરાણની પહોંચના વિસ્તરણ પર વિષયોનું ટેકનિકલ સત્રો યોજાયા હતા. ચર્ચાઓમાં સતત નાણાકીય શિક્ષણ, ઊંડા નાણાકીય સમાવેશ અને મજબૂત સંસ્થાકીય જોડાણના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) અને તેમના સંગઠનો જેવી સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓને નાણાકીય સેવાઓ અને નાણાકીય સાક્ષરતાના હસ્તક્ષેપ પહોંચાડવા માટે વિશ્વસનીય અને સ્કેલેબલ પ્લેટફોર્મ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

21 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ, હૈદરાબાદમાં 25મી સેન્ટ્રલ લેવલ કોઓર્ડિનેશન કમિટી (CLCC) ની બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી, જે નીતિ વિષયક સંવાદને આગળ વધારવા અને ગ્રામીણ નાણાકીય ઇકોસિસ્ટમમાં સંકલનને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

આ બેઠકની અધ્યક્ષતા માનનીય કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી અને CLCC ના અધ્યક્ષ શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કરી હતી. તેમાં માનનીય કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને સંચાર રાજ્ય મંત્રી ડૉ. ચંદ્રશેખર પેમ્માસાની અને તેલંગાણા સરકારના માનનીય ગ્રામીણ વિકાસ અને પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રીમતી ડી. અનસૂયા સીતક્કાએ હાજરી આપી હતી.

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય અને તેલંગાણા સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ બેઠકમાં ભાગ લીધો હતો, જેમાં ગ્રામીણ વિકાસ સચિવ શ્રી શૈલેષ કુમાર સિંહ; અધિક સચિવ શ્રી ટી. કે. અનિલ કુમાર; સંયુક્ત સચિવ શ્રીમતી સ્મૃતિ શરણ; અને સંયુક્ત સચિવ શ્રીમતી સ્વાતિ શર્માનો સમાવેશ થાય છે. તેલંગાણા સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, જેમાં પંચાયતી રાજ અને ગ્રામીણ વિકાસના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરી શ્રી એન. શ્રીધર અને પંચાયતી રાજ અને ગ્રામીણ વિકાસ કમિશનર તથા SERP તેલંગાણાના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી શ્રીમતી દિવ્યા દેવરાજન, તેમજ NABARD, RBI, બેંકો, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંકના પ્રતિનિધિઓ અને વિવિધ રાજ્યોના SHG સભ્યો પણ ઉપસ્થિત હતા.

કાર્યવાહીની શરૂઆત નેશનલ કોન્ક્લેવની મુખ્ય આંતરદૃષ્ટિના પુનરાવર્તન સાથે કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ શ્રીમતી સ્મૃતિ શરણ દ્વારા “Strategic Insights of DAY-NRLM and the Roadmap Ahead” પર પ્રેઝન્ટેશન આપવામાં આવ્યું હતું.

બેંકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, નિયમનકારો અને બેંક સખીઓ, BC સખીઓ, નાણાકીય સાક્ષરતા સમુદાય સંસાધન વ્યક્તિઓ અને વીમા સખીઓ સહિતના સમુદાય સંસાધન વ્યક્તિઓના પ્રતિનિધિઓને સંબોધતા, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે SHGs માટે બેંક લિંકેજ મજબૂત કરવા અને વ્યક્તિગત મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને ટેકો આપવા તરફ કેન્દ્રિત અભિગમ અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે SHG મહિલાઓને ધિરાણ આપવું એ જોખમ નથી પરંતુ રાષ્ટ્ર માટે સૌથી સુરક્ષિત રોકાણોમાંનું એક છે. મહિલા સંચાલિત સાહસોની પરિવર્તનકારી ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડતા, તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે તમામ હિતધારકોના સામૂહિક સમર્થન સાથે, “દીદીઓ” લખપતિથી કરોડપતિ સુધી પ્રગતિ કરી શકે છે, જેનાથી મહિલા સંચાલિત ગ્રામીણ પરિવર્તનને વેગ મળશે અને વિકસિત ભારતના વિઝનમાં નોંધપાત્ર યોગદાન મળશે.

માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રીએ અંતિમ છેવાડા સુધી નાણાકીય પહોંચ મજબૂત કરવા, એન્ટરપ્રાઇઝ ફાઇનાન્સિંગ વિસ્તારવા અને ગ્રામીણ પરિવારો માટે જોખમ સુરક્ષા પદ્ધતિઓ સુધારવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, ત્રણ મુખ્ય રાષ્ટ્રીય પહેલો શરૂ કરવામાં આવી હતી:

• સ્વ-સહાય જૂથના સભ્યો માટે વ્યક્તિગત એન્ટરપ્રાઇઝ બેંક લોન સિસ્ટમ (Individual Enterprise Bank Loan System for Self Help Group Members)
• સ્વ-સહાય જૂથના સભ્યો માટે UPI-આધારિત ક્રેડિટ લાઇન (UPI-based Credit Lines for Self Help Group Members)
• સ્વ-સહાય જૂથના સભ્યો માટે નાણાકીય સાક્ષરતા પર ડિજિટલ મોડ્યુલ્સ (Digital Modules on Financial Literacy for Self Help Group Members)

આ પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય ધિરાણ વિતરણને સરળ બનાવવાનો, ડિજિટલ ફાઇનાન્સ અપનાવવાને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ગ્રામીણ મહિલાઓમાં નાણાકીય ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો છે.

ગ્રામીણ વિકાસ સચિવ શ્રી શૈલેષ કુમાર સિંહે નાણાકીય સમાવેશ, સાહસ વૃદ્ધિ અને આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતાને ચલાવવામાં સામુદાયિક સંસ્થાઓની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.

ડૉ. ચંદ્રશેખર પેમ્માસાનીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ભારતની નાણાકીય સમાવેશની સફર હવે સાહસ-સંચાલિત સશક્તિકરણમાં વિકસિત થવી જોઈએ, જેમાં ફાઇનાન્સની પહોંચથી ધ્યાન હટાવીને ઉત્પાદક ક્રેડિટ, એન્ટરપ્રાઇઝ પ્રમોશન અને સતત નાણાકીય ક્ષમતા તરફ કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

શ્રીમતી ડી. અનસૂયા સીતક્કાએ નોંધ્યું હતું કે તેલંગાણા દેશનું સૌથી યુવા રાજ્ય હોવા છતાં, તે સૌથી જૂનું સ્ટેટ રૂરલ લાઈવલીહુડ મિશન (SRLM) ધરાવે છે, અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મિશન-સંચાલિત હસ્તક્ષેપ તેલંગાણાની મહિલાઓને સાહસ નિર્માણના આગામી તબક્કાનું નેતૃત્વ કરવા સક્ષમ બનાવશે.

કાર્યક્રમમાં જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રોની શ્રેષ્ઠ કામગીરી કરતી બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો અને સહકારી બેંકિંગ સંસ્થાઓ માટેના એવોર્ડ દ્વારા નાણાકીય સંસ્થાઓના યોગદાનને પણ માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

બેઠકનો અંત હિતધારકો વચ્ચે જોડાણ મજબૂત કરવા, નાણાકીય નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગ્રામીણ ભારતમાં સર્વસમાવેશક વિકાસને વેગ આપવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા સાથે થયો હતો.

SM/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2231346) મુલાકાતી સંખ્યા : 10