કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે ત્રિપુરાના અગરતલામાં પૂર્વીય, ઉત્તર-પૂર્વીય અને ઉત્તરીય પ્રદેશોની સંયુક્ત પ્રાદેશિક સત્તાવાર ભાષા પરિષદને સંબોધિત કરી હતી. આ પ્રસંગે ત્રિપુરાના મુખ્યમંત્રી ડૉ. માણિક સાહા, કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્ય મંત્રી શ્રી બંડી સંજય કુમાર, લોકસભા સાંસદ શ્રી બિપ્લબ કુમાર દેબ અને રાજભાષા વિભાગના સચિવ શ્રીમતી અંશુલી આર્યા સહિત અન્ય અનેક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

પરિષદને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે જ્યારે આખો દેશ ગુલામીની સાંકળોમાં જકડાયેલો હતો, ત્યારે યુવાન છત્રપતિ શિવાજી મહારાજે રાષ્ટ્રને આઝાદ કરવા અને સ્વરાજની સ્થાપના કરવાનો સંકલ્પ લીધો હતો. શ્રી શાહે કહ્યું કે પાછળથી, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજે 'હિંદવી સ્વરાજ'નો પાયો નાખ્યો. તેમણે કહ્યું કે સાચું સ્વશાસન સ્વ-ભાષા, સ્વ-રાષ્ટ્ર અને સ્વ-ધર્મના સુમેળભર્યા એકીકરણ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. તેમણે કહ્યું કે આજે હિન્દી પોતાની ઓળખ તરફ પાછા ફરવાનું પ્રતીક ધરાવતા એક મોટા આંદોલન તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ઘણા વર્ષો સુધી હિન્દી વિરુદ્ધ પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે તેને લાદવામાં આવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે હિન્દી અને પ્રાદેશિક ભાષાઓ વચ્ચે ક્યારેય કોઈ સંઘર્ષ હોઈ શકે નહીં, કારણ કે તે બધી એક જ માતાથી જન્મેલી બહેનો જેવી છે - જેઓ સાથે મળીને મોટી થઈ છે અને પ્રગતિ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે હિન્દી ક્યારેય બંગાળી, ગુજરાતી, તમિલ, તેલુગુ અથવા મલયાલમ જેવી ભાષાઓ સાથે સ્પર્ધામાં હોઈ શકે નહીં. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે જ્યારે પણ હિન્દીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે, ત્યારે આ બધી ભાષાઓ પણ આપોઆપ મજબૂત થાય છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, દેશ આજે પોતાની ભાષાઓ શીખવા, તેને અપનાવવા અને તેના ગૌરવને વધારવા માટે મક્કમપણે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે કહ્યું કે એ પણ એક ગેરસમજ પ્રચાર દ્વારા ફેલાવવામાં આવી હતી કે આપણી પોતાની ભાષાઓને પ્રોત્સાહન આપવાથી આપણે સંશોધન અને વિકાસથી દૂર થઈ જઈશું અને વિશ્વથી અલગ થઈ જઈશું. શ્રી શાહે કહ્યું કે જર્મની હોય કે જાપાન, કોરિયા હોય કે ફ્રાન્સ, રશિયા હોય કે ચીન — આ તમામ દેશો શિક્ષણ અને લેખનથી લઈને દૈનિક સંદેશાવ્યવહાર અને સંશોધન સુધી તેમની સંબંધિત માતૃભાષાઓમાં જ્ઞાનને સાચવે છે અને ઉત્પન્ન કરે છે. તેઓ તેમના રાષ્ટ્રોનું શાસન પણ તેમની પોતાની ભાષાઓમાં કરે છે, અને આજે આ તમામ દેશો વિકાસમાં મોખરે છે. તેમણે કહ્યું કે દેશની પોતાની ભાષા ક્યારેય તેના વિકાસમાં અવરોધ બની શકતી નથી; ઊલટાનું, જે રાષ્ટ્ર પોતાની ભાષામાં વ્યવહાર, શિક્ષણ અને વહીવટ ચલાવે છે તે વધુ ઝડપથી પ્રગતિ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે બાળકને કોઈપણ વસ્તુ સરળ રીતે સમજાવવાનું સૌથી અસરકારક માધ્યમ તેની માતૃભાષા છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ભારત સરકારે નક્કી કર્યું છે કે બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ તેમની માતૃભાષામાં આપવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આચાર્ય વિનોબા ભાવેએ પોતાનું આખું જીવન નાગરી લિપિના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે સમર્પિત કર્યું હતું. તેઓ ભારતીય ભાષાઓના પ્રબળ સમર્થક અને પ્રશંસક હતા અને તેમના પ્રચાર માટે નિષ્ઠાપૂર્વક કાર્ય કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આચાર્ય વિનોબા ભાવેએ આ દિશામાં બે ડગલાં આગળ વિચાર્યું હતું. તેમણે માન્યતા આપી હતી કે ભારત પાસે પોતાની લિપિ ધરાવતી ઘણી ભાષાઓ છે, પરંતુ એવી ઘણી બોલીઓ પણ છે જેની અલગ લિપિ નથી. તેથી આ બોલીઓને પણ સાચવવી અને દસ્તાવેજીકૃત કરવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે જો બોલીઓનું દસ્તાવેજીકરણ અને સંકલન કરવું હોય તો તેના માટે સામાન્ય લિપિની જરૂર પડશે, અને આ વિચારમાંથી જ નાગરી લિપિની વિભાવના ઉભરી આવી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી એક મોટી ઈન્ડિયા AI ઈમ્પેક્ટ સમિટનું આયોજન કરી રહ્યા છે, જેમાં વિશ્વભરના વિદ્વાનોએ ભાગ લીધો છે. તેમણે જણાવ્યું કે નાગરી લિપિને કોમ્પ્યુટર સાથે ખૂબ જ સુસંગત અને સૌથી વૈજ્ઞાનિક લિપિમાંની એક માનવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે સંસ્કૃત હોય, હિન્દી હોય કે નાગરી લિપિ હોય, જો આપણે નાગરી લિપિને દેશની તમામ બોલીઓ સાથે જોડીશું, તો આપણા દેશની 2,000 થી વધુ બોલીઓને સાચવવાનું કાર્ય આપોઆપ પૂર્ણ થઈ જશે, અને તે ક્યારેય લુપ્ત થશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે આ બોલીઓને બચાવવા માટે આપણે નાગરી લિપિના આંદોલનને વધુ મજબૂત અને આગળ વધારવાની જરૂર છે. આગામી દિવસોમાં, તમામ બોલીઓ ચોક્કસપણે તેમની વાણીને લાંબુ આયુષ્ય આપવા માટે નાગરી લિપિ અપનાવવા તરફ આગળ વધશે, અને તે દિવસ આપણા માટે ઐતિહાસિક હશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે આજે ઘણા મહત્વપૂર્ણ પુસ્તકો બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા અને દ્રષ્ટિહીન વ્યક્તિઓને AI-સંચાલિત સ્માર્ટ ચશ્માનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ચશ્મા ખાસ કરીને હિન્દી અને બંગલા સહિત વિવિધ ભાષાઓમાં લખેલા લખાણને વાંચવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, જે વપરાશકર્તાઓને સામગ્રીને સરળતાથી સમજવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે આ વોઈસ-આધારિત કંટ્રોલ ડિવાઈસ આસપાસના વાતાવરણનું વર્ણન કરવા, ટેક્સ્ટ મોટેથી વાંચવા, બહુભાષી અનુવાદ કરવા અને અન્ય કાર્યો કરવા સક્ષમ છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રીએ કહ્યું કે ત્રિપુરા સહિત ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના આઠ રાજ્યો ‘અષ્ટલક્ષ્મી’ તરીકે ઓળખાય છે, જે પ્રદેશની વિવિધતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. તેમણે કહ્યું કે 2014 પહેલા ઉત્તર-પૂર્વમાં અનેક સશસ્ત્ર જૂથો સક્રિય હતા. શ્રી શાહે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, ઉત્તર-પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે 2014 થી 21 કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે, જેના પરિણામે 11,000 થી વધુ યુવાનોએ શસ્ત્રો હેઠા મૂક્યા છે અને સમાજના મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડાયા છે. તેમણે કહ્યું કે આજે આ પ્રદેશ વિકાસના પથ પર સતત આગળ વધી રહ્યો છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ઉત્તર-પૂર્વમાં પ્રવાસન ઝડપથી વધી રહ્યું છે અને રોકાણમાં પણ વધારો થયો છે. છેલ્લા દસ વર્ષોમાં, આ શાંતિ કરારો દ્વારા પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઉત્તર-પૂર્વને સંઘર્ષની ભૂમિમાંથી વિકાસની ભૂમિમાં પરિવર્તિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ભારતીય ભાષાઓ અને સત્તાવાર ભાષાને મજબૂત કરવા માટે સૌથી યોગ્ય સ્થળ ઉત્તર-પૂર્વ પોતે જ છે, જ્યાં આઠ રાજ્યોમાં 200 થી વધુ ભાષાઓ અને બોલીઓ બોલાય છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઉત્તર-પૂર્વ 200 થી વધુ આદિવાસી જૂથોનું ઘર છે, જેમાં આ પ્રદેશમાં વસતા 160 આદિવાસી સમુદાયોના ક્લસ્ટરો છે. તેની પાસે 50 થી વધુ અનન્ય તહેવારો અને 30 થી વધુ પરંપરાગત નૃત્ય સ્વરૂપો પણ છે, જે સમગ્ર દેશમાં ઓળખાય છે અને પ્રશંસા પામે છે. તેમણે કહ્યું કે જો ભારતમાં ક્યાંય પણ સંસ્કૃતિનો ખજાનો હોય, તો તે આપણા ઉત્તર-પૂર્વમાં છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે જ્યાં સંસ્કૃતિ સમૃદ્ધ છે, ત્યાં ભાષાઓ પણ સમૃદ્ધ છે, કારણ કે જીવંત ભાષાઓ વિના જીવંત સંસ્કૃતિ અસ્તિત્વમાં નથી હોઈ શકતી. તેમણે જણાવ્યું કે જેઓ ભાષાના નામે વિવાદ ઊભો કરે છે તેઓ જો ભાષાઓના સહ-અસ્તિત્વને સમજવા માંગતા હોય તો તેમણે ત્રિપુરાની મુલાકાત લેવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ત્રિપુરામાં ભાષાને લઈને ક્યારેય કોઈ સંઘર્ષ થયો નથી, અને અહીંની ત્રણેય સ્થાનિક ભાષાઓ સમાંતર રીતે સાથે મળીને મોટી થઈ છે અને પ્રગતિ કરી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે સત્તાવાર ભાષા માત્ર સંદેશાવ્યવહારનું માધ્યમ ન હોવું જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું કે જ્યારે નીતિ નિર્માણ અને રાષ્ટ્ર નિર્માણની વાત આવે છે, ત્યારે સત્તાવાર ભાષા અને આપણી ભારતીય ભાષાઓ જ સૌથી મોટું યોગદાન આપી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ઉત્તર-પૂર્વની ઘણી પ્રતિષ્ઠિત હસ્તીઓએ હિન્દી દ્વારા સમગ્ર દેશ અને વિશ્વમાં આ પ્રદેશને ઓળખ અપાવી છે. શ્રી શાહે ઉલ્લેખ કર્યો કે ડૉ. ભૂપેન હજારિકા, ત્રિપુરાના પુત્રો એસ.ડી. બર્મન અને આર.ડી. બર્મન, સિક્કિમના ડેની ડેન્ઝોન્ગ્પા અને ઝુબીન ગર્ગ, અન્ય ઘણા લોકો સાથે, હિન્દી દ્વારા રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ મેળવી છે. તેમના માટે હિન્દી વ્યાપક રાષ્ટ્રીય પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચવા માટેનું પ્લેટફોર્મ બન્યું. સત્તાવાર ભાષાએ સમગ્ર દેશ સાથે જોડાવા માટેના માધ્યમ તરીકે સેવા આપી હતી, અને તે જ સિદ્ધાંત દરેક રાજ્યને લાગુ પડે છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે મોટાભાગની મહાન હસ્તીઓ જેમણે આજીવન સત્તાવાર ભાષાના પ્રચાર અને સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું તેઓ હિન્દીભાષી પ્રદેશોના ન હતા. તેમ છતાં, આ પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓએ માત્ર હિન્દીને સત્તાવાર ભાષા તરીકે પ્રચારિત કરી નથી પરંતુ દેશની લિંક લેંગ્વેજ (જોડતી ભાષા) તરીકે તેની જોરદાર હિમાયત પણ કરી છે, કારણ કે તેઓ સમજતા હતા કે રાષ્ટ્રને આગળ વધારવા માટે, સત્તાવાર ભાષાને મજબૂત અને વ્યાપક બનાવવી આવશ્યક છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, રાજભાષા વિભાગે ‘ભારતી - બહુભાષી અનુવાદ સારથિ’ (Multilingual Translation Charioteer), મેમરી-આધારિત અનુવાદ પ્રણાલી ‘કંઠસ્થ’ અને ‘હિન્દી શબ્દ-સિંધુ’ જેવી મહત્વપૂર્ણ પહેલો શરૂ કરી છે. ખાસ કરીને, ‘હિન્દી શબ્દ-સિંધુ’ એક વ્યાપક શબ્દકોશ છે જેમાં ભારતની વિવિધ ભાષાઓના 84,000 શબ્દોને હિન્દીમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય તમામ ભારતીય ભાષાઓની સમૃદ્ધિમાંથી લઈને રાજભાષા હિન્દીને વધુ સમૃદ્ધ અને સંપૂર્ણ બનાવવાનો છે. અત્યાર સુધીમાં આ કાર્યના 13 વોલ્યુમ ભારતના રાષ્ટ્રપતિને સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ તમામ માતા-પિતાને અપીલ કરી હતી કે તેઓ ઘરે પોતાના બાળકો સાથે ફક્ત તેમની માતૃભાષામાં વાતચીત કરે અને બાળકોને તેમની માતૃભાષા શીખવવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરે. તેમણે કહ્યું કે જો બાળક તેની માતૃભાષાથી વંચિત રહેશે, તો તે સ્થાનિક સાહિત્ય, કવિતા, કહેવતો, તેમના પ્રદેશના ઇતિહાસ અને અંતે આપણી સમગ્ર સંસ્કૃતિથી કપાઈ જશે. જો આપણે આપણા બાળકોને ભારત સાથે, તેમના સંબંધિત રાજ્યો સાથે, આપણા મૂલ્યો સાથે અને આપણી સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા રાખવા ઈચ્છતા હોઈએ, તો તમામ માતાઓ અને પિતાઓને ઘરે તેમના બાળકો સાથે માતૃભાષામાં વાતચીત કરવા માટે નમ્ર વિનંતી છે. જ્યારે બાળક કુદરતી રીતે પોતાની ભાષા શીખે છે અને બોલે છે, ત્યારે તેની અભિવ્યક્તિની શક્તિ, વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા અને નિર્ણયોને અમલમાં મૂકવાની ક્ષમતા અનેકગણી વધી જાય છે. આ તમામ ગુણો ભાષા સાથે ઊંડી રીતે જોડાયેલા છે.

SM/BS/GP/JD