કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે નવી દિલ્હીના પૂસા ખાતે એ.પી. શિંદે હોલમાં એક વિશેષ કાર્યક્રમ દ્વારા તેમના 'દરરોજ એક છોડ' સંકલ્પના પાંચ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા હતા. આ કાર્યક્રમે તેમના વ્યક્તિગત વ્રતને રાષ્ટ્રીય 'ગ્રીન' જન આંદોલનમાં પરિવર્તિત કરવા માટે નક્કર પગલાંઓને જન્મ આપ્યો છે. મંચ પરથી, તેમણે તેમના વિભાગોના તમામ કાર્યક્રમો વૃક્ષારોપણ સાથે શરૂ કરવાના નિર્દેશો જારી કર્યા, સ્વાગત દરમિયાન મેમેન્ટોને બદલે વાવેલા વૃક્ષોના ફોટા આપવા અપીલ કરી અને ટ્રી બેંક અને 'અંકુર' પ્લેટફોર્મ જેવા ખ્યાલો પ્રસ્તાવિત કર્યા.

આ કાર્યક્રમમાં સાધ્વી દીદી મા રિતંભરા, પર્યાવરણવિદ ડૉ. અનિલ જોશી, ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) ના મહાનિદેશક ડૉ. એમ.એલ. જાટ, શ્રીમતી સાધના સિંહ, વરિષ્ઠ પત્રકાર શ્રી આશુતોષ ઝા અને અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. પ્રસંગની શરૂઆતમાં તમામ મહેમાનોએ પૂસા કેમ્પસ પરિસરમાં વૃક્ષારોપણ કર્યું હતું.

નર્મદા યાત્રાથી 'અંકુર અભિયાન' સુધી: 'ગ્રીન' પૃષ્ઠભૂમિ

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કાર્યક્રમ દરમિયાન સભાને જણાવ્યું હતું કે આ સંકલ્પ કોઈ એક દિવસની ભાવનાત્મક પ્રેરણામાંથી નથી જન્મ્યો, પરંતુ વર્ષોથી વિકસિત પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિકોણમાંથી ઉભરી આવ્યો છે. 2017 માં તેમના નેતૃત્વમાં યોજાયેલી ઐતિહાસિક નર્મદા સેવા યાત્રાના સમાપન પર મધ્યપ્રદેશમાં 6 કરોડથી વધુ છોડ વાવવામાં આવ્યા હતા, જેણે નદી, વન અને આબોહવા સંરક્ષણને જન આંદોલનમાં ફેરવી દીધું હતું. તે જ ક્રમમાં 'અંકુર અભિયાન' શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં નાગરિકોને છોડ વાવવા, પોર્ટલ પર તેનો ફોટો/સેલ્ફી અપલોડ કરવા અને તેના રક્ષણ માટે પ્રતિજ્ઞા લેવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા; આ અભિયાન દ્વારા આશરે 1 કરોડ છોડ વાવવામાં આવ્યા હતા અને સમાજના વિવિધ વર્ગો આ ગ્રીન જર્નીમાં જોડાયા હતા. સમય જતાં, આ પહેલ મધ્યપ્રદેશથી આગળ વધીને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિમાણો પ્રાપ્ત કરી ચુકી છે; જન્મદિવસ, લગ્નની વર્ષગાંઠો, ખાસ પ્રસંગોએ લોકોએ વૃક્ષો વાવ્યા છે અને આ યાત્રાને તેમનો વ્યક્તિગત ઉત્સવ બનાવ્યો છે.

દરેક કાર્યક્રમ વૃક્ષારોપણ સાથે શરૂ થશે

શ્રી ચૌહાણે મંચ પરથી જાહેરાત કરી કે:

• કૃષિ મંત્રાલયના તમામ કાર્યક્રમો હવે વૃક્ષારોપણ સાથે શરૂ થશે.
• ICAR ના DG ને સંબોધતા તેમણે કહ્યું: “ICAR હેઠળના દરેક કાર્યક્રમ, સેમિનાર, કોન્ફરન્સ અને ઇવેન્ટ વૃક્ષ વાવ્યા પછી જ શરૂ થશે.”
• કૃષિ યુનિવર્સિટીઓના દીક્ષાંત સમારોહમાં પહેલા વૃક્ષો વાવવામાં આવશે અને વિદ્યાર્થીઓને પ્રતિજ્ઞા લેવડાવવામાં આવશે કે તેઓ જીવનભર તેમના જન્મદિવસે એક છોડ વાવશે.
• KVKs, કૃષિ કોલેજો અને સંશોધન સંબંધિત કોઈપણ કાર્યક્રમ વૃક્ષ વાવીને શરૂ થશે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કૃષિ વિભાગ દરેક કાર્યક્રમ વૃક્ષ વાવીને શરૂ કરશે, ત્યારે આ રીતે કુદરતી રીતે મોટી સંખ્યામાં છોડ વાવવામાં આવશે અને આનાથી વધુ સારી શરૂઆત બીજી કોઈ હોઈ શકે નહીં.

હવે મેમેન્ટો નહીં, 'વૃક્ષ વાવો અને ફોટો મોકલો': સન્માનની નવી પરંપરા

શ્રી શિવરાજ ચૌહાણે પોતાના વિશે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિગત નિર્ણય શેર કરતા જણાવ્યું હતું કે હવેથી તેઓ તેમના સ્વાગતમાં ફૂલો કે હાર, શાલ કે મેમેન્ટો સ્વીકારશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ઘણીવાર સન્માન વ્યક્તિ કરતા પદ માટે વધુ હોય છે, અને જ્યારે પદ સમાપ્ત થાય છે ત્યારે એ જ ભીડ ગાયબ થઈ જાય છે; તેથી આ ભ્રમમાંથી બહાર આવવું જરૂરી છે. જો કોઈ સંસ્થા કે વ્યક્તિ તેમનું સ્વાગત કરવા માંગતી હોય, તો ₹500 ના મેમેન્ટોને બદલે તેમણે પાંચ છોડ વાવવા જોઈએ અને તેમને ફોટો ભેટ આપવો જોઈએ – તે જ તેમના માટે સાચું સન્માન હશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે કપડાની શાલ કે હારનો પાછળથી કોઈ ઉપયોગ થતો નથી, જ્યારે તેટલા જ ખર્ચે વાવેલા વૃક્ષો આવનારી પેઢીઓ માટે જીવન આપનારી વિરાસત બની જાય છે. તેમણે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે તેમના મંત્રાલય અને અન્ય આયોજકોએ મેમેન્ટોને બદલે વૃક્ષો વાવવાની અને ફોટા આપવાની પરંપરા અપનાવવી જોઈએ.

ટ્રી બેંક અને 'અંકુર' પ્લેટફોર્મ: સંકલ્પથી મેગા-કેમ્પેઈન ફ્રેમવર્ક

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ટ્રી બેંકનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો, જેના હેઠળ દાતાઓ અથવા સંસ્થાઓ મોટી સંખ્યામાં છોડ ખરીદવા માટે ભંડોળ ફાળવી શકે છે. એક સમર્પિત સંસ્થા ખાડા ખોદવા, છોડ વાવવા અને તેમના રક્ષણની જવાબદારી લેશે, જેથી જેમની પાસે સમય નથી તેઓ પણ દાન દ્વારા વૃક્ષારોપણમાં સહભાગી થઈ શકે. તેમણે એક રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ બનાવવાનું સૂચન કર્યું, જેને 'સંભાવના' અથવા 'અંકુર' નામ આપી શકાય, જ્યાં નાગરિકો જન્મદિવસ, લગ્નની વર્ષગાંઠો, બાળકોની વર્ષગાંઠો, પ્રિયજનોની જન્મ કે પુણ્યતિથિ પર વૃક્ષ વાવવા કે વવરાવવા માટે નોંધણી કરાવી શકે. મેટ્રો શહેરોમાં રહેતા લોકો નિશ્ચિત રકમ (જેમ કે ₹100–150) ચૂકવીને તેમના નામે વૃક્ષ વવરાવી શકે છે અને બદલામાં તેમને તે વૃક્ષનો ફોટો અને તેના સ્થાન વિશેની માહિતી મોકલવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે દેશમાં દાતાઓની કમી નથી; કમી માત્ર કામ કરનારા હાથોની અને એક સંગઠિત પ્લેટફોર્મની છે; જો આ વ્યવસ્થા ઊભી થાય તો 'દરરોજ એક છોડ' જેવા સંકલ્પો મેગા-કેમ્પેઈનમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.

જનભાગીદારી માટે મિસ્ડ કોલ સિસ્ટમનો વિચાર

શ્રી ચૌહાણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે અભિયાનમાં જોડાવા ઈચ્છતા નાગરિકો માટે મિસ્ડ કોલ નંબર નક્કી કરવામાં આવે. જે કોઈ આ નંબર પર મિસ્ડ કોલ આપે અથવા મેસેજ મોકલે તેને પાછળથી વિશેષ કાર્યક્રમો, સામૂહિક વૃક્ષારોપણ અને તાલીમ પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ કરી શકાય, જેથી આ આંદોલન મજબૂરીથી નહીં પણ સ્વૈચ્છિક ભાવના અને પ્રેરણાથી આગળ વધે. તેમણે કહ્યું કે જે રીતે દિવ્યાંગો, બાળકો અને અન્ય વર્ગોની સેવા એ સેવા છે, તે રીતે વૃક્ષારોપણ પણ સેવા છે – હકીકતમાં સમગ્ર વિશ્વની સેવા છે, કારણ કે વૃક્ષ એટલે ઓક્સિજન, પ્રાણીઓ માટે આશ્રય, વરસાદ અને નદીઓ – સમગ્ર જીવન શૃંખલાનું સંરક્ષણ.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ: વ્યક્તિગત વ્રતથી મેગા જનભાગીદારી અભિયાન સુધી

અંતમાં, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું હતું કે ભારતની 140–144 કરોડની વસ્તી નબળાઈ નથી પરંતુ સૌથી મોટી તાકાત છે; જો આમાંથી માત્ર 2–5 કરોડ લોકો પણ વૃક્ષારોપણ આંદોલનમાં જોડાય, તો કરોડો વૃક્ષો વાવી શકાય અને ભારત વિશ્વ માટે માર્ગદર્શક બની શકે. તેમણે કહ્યું હતું કે જીવનમાં કેટલા દિવસો છે તે કોઈના હાથમાં નથી, પરંતુ બાકીના શ્વાસોને વધુ સારી દુનિયા, આપણા દેશ અને આપણા લોકો માટે સમર્પિત કરવા તે આપણા હાથમાં છે. તેમણે લોકોને જીવનને સાર્થક બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછો કોઈ સંકલ્પ લેવા – દૈનિક, માસિક અથવા ખાસ પ્રસંગોએ – અને પોતાના સ્તરે 'દરરોજ એક છોડ' ની ભાવનાને આત્મસાત કરવા અપીલ કરી. ઉપસ્થિત લોકોએ સામૂહિક રીતે વૃક્ષારોપણની પ્રતિજ્ઞા લીધી.

સાધ્વી દીદી મા રિતંભરાએ તેમના પ્રેરણાદાયી સંબોધનમાં વૃક્ષોને સનાતન સંસ્કૃતિના આત્મા સાથે જોડ્યા અને ભાવનાત્મક અપીલ કરી કે ભપકાદાર ખર્ચ, ફટાકડા અને ક્ષણિક ઉજવણીને બદલે લોકોએ તેમના શુભ પ્રસંગોએ વૃક્ષારોપણને "સાચો યજ્ઞ" માનવો જોઈએ અને દરેક છોડને એ જ ધર્મ સાથે સુરક્ષિત રાખવો જોઈએ જે રીતે આપણે મંદિરના વ્રત પાળીએ છીએ.

ડૉ. અનિલ જોશીએ જણાવ્યું હતું કે શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા ઉભા કરવામાં આવેલા આંદોલનો દેશના દ્રશ્ય પરિદ્રશ્યને બદલવા, લોકોને સકારાત્મકતા સાથે જોડવા અને પ્રકૃતિ માટે કામ કરવા માટે છે.

વરિષ્ઠ પત્રકાર, લેખક અને ચિંતક શ્રી આશુતોષ ઝાએ આ પ્રસંગે દરેકને શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણના વૃક્ષારોપણના વ્રતને જીવનમાં અપનાવવા અપીલ કરતા કહ્યું હતું કે આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં વૃક્ષો દરેકને શાંતિ આપે છે; વૃક્ષો માત્ર છોડ નથી, પરંતુ તે પેઢીઓને જોડે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે વૃક્ષારોપણ એ પુણ્યનું કાર્ય છે, દરેકને વૃક્ષો પ્રત્યે લગાવ હોવો જોઈએ અને આપણે પ્રકૃતિનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.

દૈનિક વૃક્ષારોપણ: સંકલ્પથી અભ્યાસ સુધી

નર્મદા જયંતિ (19 ફેબ્રુઆરી 2021) ના રોજ અમરકંટક ખાતે નર્મદાના કિનારે 'રુદ્રાક્ષ' અને 'સાલ' ના રોપા વાવીને શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આ સંકલ્પ લીધો હતો કે તેઓ દરરોજ ઓછામાં ઓછો એક છોડ વાવશે, જે તેમણે પાંચ વર્ષ સુધી કોઈ પણ વિરામ વગર પૂર્ણ કર્યો છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન 6,000 થી વધુ છોડ વાવવામાં આવ્યા છે. કોવિડ-19 રોગચાળાના મુશ્કેલ સમયથી લઈને મુખ્યમંત્રી તરીકેના તેમના વ્યસ્ત જાહેર જીવન અને હવે કેન્દ્રીય મંત્રી તરીકે, સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસો સુધી – કોઈ પણ સંજોગોમાં આ ક્રમ તૂટ્યો નથી અને વૃક્ષારોપણ તેમના દૈનિક દિનચર્યા અને પર્યાવરણીય સંદેશનો કાયમી ભાગ બની રહ્યું છે. ઘણા લોકો પર્યાવરણ સુરક્ષા માટે વ્રત લે છે, પરંતુ તેને જીવનમાં સામેલ કરવા માટે જે સાતત્ય અને ઈચ્છાશક્તિ જરૂરી છે તે ભાગ્યે જ જોવા મળે છે અને 'દરરોજ એક છોડ' સંકલ્પ તે સાતત્યનું જીવંત ઉદાહરણ છે.

SM/NP/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2230481) મુલાકાતી સંખ્યા : 13