પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ગઈકાલે ₹1 લાખ કરોડના કુલ કેન્દ્રીય સહાય (CA) સાથે શહેરી પડકાર ભંડોળ (UCF) ના લોન્ચને મંજૂરી આપી. પ્રોજેક્ટ ખર્ચના ઓછામાં ઓછા 50% બજારમાંથી ઊભા કરવામાં આવે તો, CA પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 25% આવરી લેશે. આના પરિણામે આગામી પાંચ વર્ષમાં શહેરી ક્ષેત્રમાં કુલ ₹4 લાખ કરોડનું રોકાણ થશે, જે ગ્રાન્ટ-આધારિત ધિરાણથી બજાર-સંલગ્ન, સુધારા-આધારિત અને પરિણામ-આધારિત માળખાગત સુવિધા તરફ ભારતના શહેરી વિકાસ અભિગમમાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે.

શહેરી પડકાર ભંડોળ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા શહેરી માળખાગત સુવિધા પ્રદાન કરવા માટે બજાર નાણાં, ખાનગી ભાગીદારી અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સુધારાઓનો લાભ લેશે. આ ભંડોળનો ઉદ્દેશ મજબૂત, ઉત્પાદક, સમાવિષ્ટ અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક શહેરોનું નિર્માણ કરવાનો છે, જે તેમને દેશના આર્થિક વિકાસના આગામી તબક્કાના મુખ્ય ચાલક તરીકે સ્થાન આપશે.

આ ભંડોળ નાણાકીય વર્ષ 2025-26થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધી તેને નાણાકીય વર્ષ 2033-34 સુધી લંબાવવાનો વિકલ્પ સાથે કાર્યરત રહેશે. તે 2025-26ના બજેટમાં જાહેર કરાયેલ સરકારના વિઝનને અમલમાં મૂકે છે, જેમાં શહેરોને વિકાસ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવા, શહેરોનો સર્જનાત્મક પુનર્વિકાસ અને પાણી અને સ્વચ્છતા સંબંધિત દરખાસ્તોનો અમલ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

અર્બન ચેલેન્જ ફંડની મુખ્ય વિશેષતાઓ:

1. પ્રોજેક્ટ ફાઇનાન્સિંગનો ઓછામાં ઓછો 50% હિસ્સો બજાર સ્ત્રોતોમાંથી એકત્ર કરવામાં આવશે, જેમાં મ્યુનિસિપલ બોન્ડ, બેંક લોન અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP)નો સમાવેશ થાય છે. બાકીનું ભંડોળ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UT), શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULB) અથવા અન્ય સ્ત્રોતો દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવશે.
2. પ્રોજેક્ટ્સની પસંદગી પારદર્શક અને સ્પર્ધાત્મક પડકાર મોડ દ્વારા કરવામાં આવશે, જે ઉચ્ચ-અસરકારક અને નવીન દરખાસ્તોને સમર્થન આપશે.
3. શહેરી શાસન, બજાર અને નાણાકીય પ્રણાલીઓ, કાર્યકારી કાર્યક્ષમતા અને શહેરી આયોજનમાં સુધારા પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
4. સંરચિત જોખમ-વહેંચણી માળખા અને સેવા વિતરણ ધોરણોના બેન્ચમાર્કિંગ દ્વારા ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
5. ₹5,000 કરોડનું સમર્પિત ભંડોળ ટાયર-II અને ટાયર-III શહેરો સહિત 4,223 શહેરોની ક્રેડિટપાત્રતામાં વધારો કરશે, ખાસ કરીને જેઓ પ્રથમ વખત બજાર ફાઇનાન્સની ઍક્સેસ મેળવી રહ્યા છે.
6. યુનિયન શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULB) ને બેંકેબલ એસેટ ક્લાસ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

નાના શહેરો માટે ક્રેડિટ રિપેમેન્ટ ગેરંટી:

ઉત્તરપૂર્વ અને પર્વતીય રાજ્યોના તમામ શહેરો/ULBs અને અન્ય રાજ્યો/ULBs (<100,000 વસ્તી) ને પ્રથમ વખત બજાર ધિરાણની સરળ સુલભતા પૂરી પાડવા માટે, ₹5,000 કરોડની ક્રેડિટ રિપેમેન્ટ ગેરંટી યોજનાને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ યોજના પ્રથમ લોન માટે ₹7 કરોડ સુધી અથવા લોન રકમના 70% (જે ઓછું હોય તે) ની કેન્દ્રીય ગેરંટી પ્રદાન કરશે. પ્રથમ લોનની સફળ ચુકવણી પર, ₹7 કરોડ અથવા લોન રકમના 50% (જે ઓછું હોય તે) ની કેન્દ્રીય ગેરંટી પ્રદાન કરવામાં આવશે. આ યોજના ₹20 કરોડના લઘુત્તમ પ્રારંભિક મૂડી રોકાણ સાથે નાના શહેરોમાં પ્રોજેક્ટ્સ અને ₹28 કરોડના લઘુત્તમ મૂડી રોકાણ સાથે અનુગામી પ્રોજેક્ટ્સને અસરકારક રીતે સમર્થન આપશે.

પડકાર-આધારિત પ્રોજેક્ટ પસંદગી:

ફંડ હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સ પડકાર-આધારિત માળખા દ્વારા પસંદ કરવામાં આવશે જેમાં પરિવર્તનશીલ અસર, ટકાઉપણું અને સુધારા અભિગમનો સમાવેશ થાય છે. ભંડોળ સુધારાઓ, સીમાચિહ્નો અને સ્પષ્ટ રીતે જણાવેલ પરિણામો સાથે જોડાયેલું હશે. સતત સુધારાઓ વધુ ભંડોળ મુક્તિ માટે એક શરત હશે. પ્રોજેક્ટ્સ અને સુધારાઓનું પેપરલેસ મોનિટરિંગ ગૃહ અને શહેરી બાબતો મંત્રાલયના સિંગલ ડિજિટલ પોર્ટલ દ્વારા કરવામાં આવશે.

પ્રોજેક્ટ વર્ટિકલ્સ:

શહેરોને વિકાસ કેન્દ્ર તરીકે, શહેરી વિસ્તારોની ઓળખ, મહત્વપૂર્ણ આર્થિક ગાંઠો, સંકલિત ખાસ આર્થિક અને પરિવહન આયોજન - જેમાં ગ્રીનફિલ્ડ અને અર્ધ-ગ્રીનફિલ્ડ વિકાસ, અને પરિવહન અને આર્થિક કોરિડોર સાથે વિકાસ, શહેરી ગતિશીલતા અને આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે;

શહેરોનો સર્જનાત્મક પુનર્વિકાસ, જેમાં કેન્દ્રીય વ્યાપાર જિલ્લાઓ અને હેરિટેજનું નવીકરણ, બ્રાઉનફિલ્ડ પુનર્જીવન, પરિવહન-લક્ષી વિકાસ અને વારસાગત માળખાનું રેટ્રોફિટિંગ, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, આપત્તિ શમન અને ઉત્તરપૂર્વીય અને પર્વતીય રાજ્યોમાં હાલના શહેરોને ભીડ ઓછી કરવા માટે કાઉન્ટરમેગ્નેટનો સમાવેશ થાય છે; અને

પાણી અને સ્વચ્છતા, જેમાં પાણી પુરવઠા, ગટર વ્યવસ્થા અને વરસાદી પાણીની વ્યવસ્થા, ગ્રામીણ માળખાકીય સુવિધાઓ, પાણીના ગ્રીડ અને સંકલિત ઘન કચરા વ્યવસ્થાપનમાં સુધારાનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં વારસાગત કચરાનો નિકાલ અને સ્વચ્છતાનો સમાવેશ થાય છે.

કવરેજ:

આ ફંડમાં આ બાબતોનો સમાવેશ થશે:

• 10 લાખ કે તેથી વધુ વસ્તી ધરાવતા બધા શહેરો (2025ના અંદાજો);
• ઉપર સમાવિષ્ટ ન હોય તેવા બધા રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની રાજધાનીઓ; અને
• 100,000 કે તેથી વધુ વસ્તી ધરાવતા મોટા ઔદ્યોગિક શહેરો.

વધુમાં, પર્વતીય રાજ્યો, ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં તમામ ULB અને 100,000થી ઓછી વસ્તી ધરાવતા નાના ULB ક્રેડિટ રિપેમેન્ટ ગેરંટી યોજના હેઠળ સહાય માટે પાત્ર રહેશે. મૂળભૂત રીતે, બધા શહેરો UCF હેઠળ આવરી લેવામાં આવશે.

સુધારણા-લિંક્ડ ફંડિંગ ફ્રેમવર્ક:

શહેરી પડકાર ભંડોળ હેઠળ ભંડોળ એક વ્યાપક સુધારા એજન્ડા પર આધારિત છે, જેમાં સામેલ છે:

• શાસન અને ડિજિટલ સુધારા;
• ક્રેડિટ યોગ્યતાને મજબૂત કરવા માટે બજાર અને નાણાકીય સુધારા;
• સેવા વિતરણ અને ઉપયોગિતા કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા માટે કાર્યકારી સુધારા;
• શહેરી આયોજન અને પરિવહન-લક્ષી વિકાસ અને ગ્રીન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સહિત ખાસ સુધારા; અને
• વ્યાખ્યાયિત મુખ્ય પ્રદર્શન સૂચકાંકો (KPIs), તૃતીય-પક્ષ ચકાસણી અને ટકાઉ સંચાલન અને જાળવણી પદ્ધતિઓ સાથે પ્રોજેક્ટ-વિશિષ્ટ સુધારા.

પરિણામ દિશા:

1. પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન આર્થિક, સામાજિક અને આબોહવા - પરિવર્તનકારી પરિણામો પહોંચાડવાની તેમની ક્ષમતાના આધારે કરવામાં આવશે જેમાં મહેસૂલ ગતિશીલતા, ખાનગી રોકાણ, રોજગાર સર્જન અને સુધારેલ સલામતી, સમાવેશકતા, સેવા સમાનતા અને સ્વચ્છતાનો સમાવેશ થાય છે.
2. અર્બન ચેલેન્જ ફંડ મોટા પાયે ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે, શહેરી શાસનને મજબૂત બનાવશે અને રાષ્ટ્રીય વિકાસ પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંરેખિત ભવિષ્ય માટે તૈયાર શહેરોના નિર્માણને વેગ આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

શહેરી પડકાર ભંડોળ V4 પર વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોની લિંક

SM/IJ/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com