ભારતીય રેલવેમાં સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે. વર્ષોથી લેવામાં આવેલા વિવિધ સુરક્ષા પગલાંઓના પરિણામે, અકસ્માતોની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો છે.

ભારતીય રેલવે પર, સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પરનો ખર્ચ વર્ષોથી નીચે મુજબ વધ્યો છે:-

સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર ખર્ચ/બજેટ (કરોડ રૂપિયામાં)

2013-14	2022-23	2023-24	2024-25	2025-26
39,200	87,336	1,01,662	1,14,022	1,17,693

કવચનું અમલીકરણ

i. કવચ એ સ્વદેશી રીતે વિકસિત ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન (ATP) સિસ્ટમ છે. કવચ એ અત્યંત ટેકનોલોજી સઘન સિસ્ટમ છે, જેને સર્વોચ્ચ સ્તરના (SIL-4) સુરક્ષા પ્રમાણપત્રની જરૂર હોય છે.

ii. જો લોકો પાયલોટ બ્રેક મારવામાં નિષ્ફળ જાય તો કવચ આપમેળે બ્રેક લગાવીને નિર્ધારિત ઝડપ મર્યાદામાં ટ્રેન ચલાવવામાં લોકો પાયલોટને મદદ કરે છે અને ખરાબ હવામાન દરમિયાન ટ્રેનોને સુરક્ષિત રીતે ચલાવવામાં પણ મદદ કરે છે.

iii. પેસેન્જર ટ્રેનો પર પ્રથમ ફિલ્ડ ટ્રાયલ ફેબ્રુઆરી 2016 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. મેળવેલા અનુભવ અને ઇન્ડિપેન્ડન્ટ સેફ્ટી એસેસર (ISA) દ્વારા સિસ્ટમના સ્વતંત્ર સુરક્ષા મૂલ્યાંકનના આધારે, 2018-19 માં કવચ વેર્ઝન (Ver) 3.2 ના સપ્લાય માટે ત્રણ કંપનીઓને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

iv. જુલાઈ, 2020 માં કવચને નેશનલ ATP સિસ્ટમ તરીકે અપનાવવામાં આવ્યું હતું.

v. કવચ સિસ્ટમના અમલીકરણમાં નીચેની મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે:

• દરેક સ્ટેશન અને બ્લોક સેક્શન પર સ્ટેશન કવચની સ્થાપના.
• સમગ્ર ટ્રેક લંબાઈમાં RFID ટેગ્સની સ્થાપના.
• સમગ્ર સેક્શનમાં ટેલિકોમ ટાવર્સની સ્થાપના.
• ટ્રેકની બાજુમાં ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ બિછાવવો.
• ભારતીય રેલવે પર દોડતા દરેક લોકોમોટિવ (એન્જિન) પર લોકો કવચની જોગવાઈ.

vi. દક્ષિણ મધ્ય રેલવે પર 1465 RKm પર કવચ સંસ્કરણ 3.2 ના તૈનાત અને મેળવેલા અનુભવના આધારે, વધુ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા હતા. અંતે, કવચ સ્પષ્ટીકરણ સંસ્કરણ 4.0 ને RDSO દ્વારા 16.07.2024 ના રોજ મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું.

vii. કવચ સંસ્કરણ 4.0 વિવિધ રેલવે નેટવર્ક માટે જરૂરી તમામ મુખ્ય સુવિધાઓને આવરી લે છે. ભારતીય રેલવે માટે સુરક્ષામાં આ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. ટૂંકા ગાળામાં, ભારતીય રેલવેએ ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ વિકસાવી છે, તેનું પરીક્ષણ કર્યું છે અને તેને તૈનાત કરવાનું શરૂ કર્યું છે.

viii. સંસ્કરણ 4.0 માં મોટા સુધારામાં સ્થાનની સચોટતામાં વધારો, મોટા યાર્ડ્સમાં સિગ્નલ પાસાઓની સુધારેલી માહિતી, OFC પર સ્ટેશન-ટુ-સ્ટેશન કવચ ઇન્ટરફેસ અને હાલની ઇલેક્ટ્રોનિક ઇન્ટરલોકિંગ સિસ્ટમ સાથે સીધું ઇન્ટરફેસ શામેલ છે. આ સુધારાઓ સાથે, ભારતીય રેલવે પર મોટા પાયે તૈનાત માટે કવચ Ver.4.0 નું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

ix. વ્યાપક અને વિસ્તૃત ટ્રાયલ્સ પછી, કવચ સંસ્કરણ 4.0 ને હાઈ-ડેન્સિટી દિલ્હી-મુંબઈ અને દિલ્હી-હાવડા રૂટને આવરી લેતા 1297 રૂટ કિલોમીટર પર સફળતાપૂર્વક કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે. દિલ્હી-મુંબઈ રૂટ પર કવચ Ver 4.0 જંક્શન કેબિન – પલવલ – મથુરા – નાગદા સેક્શન (667 Rkm) અને અમદાવાદ – વડોદરા – વિરાર સેક્શન (432 Rkm) પર અને દિલ્હી – હાવડા રૂટ પર ગયા – સરમાટાંર (93 Rkm) અને બર્ધમાન - હાવડા સેક્શન (105 Rkm) પર કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે.

x. વધુમાં, ટ્રેક સાઇડ કવચ અમલીકરણનું કાર્ય 23,360 RKM પર હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેમાં ભારતીય રેલવેના તમામ GQ (ગોલ્ડન ક્વાડ્રિલેટરલ), GD (ગોલ્ડન ડાયગોનલ), HDN (હાઈ ડેન્સિટી નેટવર્ક) અને ઓળખાયેલા સેક્શન આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

xi. દિલ્હી-મુંબઈ અને દિલ્હી-હાવડા કોરિડોર સહિત હાઈ ડેન્સિટી રૂટ પર કવચની મુખ્ય વસ્તુઓની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

ક્રમ	વસ્તુ (Item)	પ્રગતિ
i	ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ બિછાવવો	8570 Km
ii	ટેલિકોમ ટાવર્સની સ્થાપના	938 nos
iii	સ્ટેશન ડેટા સેન્ટર	767 station
iv	ટ્રેક સાઇડ સાધનોની સ્થાપના	5672 RKm
v	લોકો માં કવચની જોગવાઈ	4154

xii. 6,300 ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ્સને કવચ સંસ્કરણ 4.0 થી સજ્જ કરવા માટે ટેન્ડરને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો છે અને અન્ય 2,679 ડીઝલ લોકોમોટિવ્સને સજ્જ કરવા માટેનું ટેન્ડર આખરી પ્રક્રિયા હેઠળ છે.

xiii. તમામ સંબંધિત અધિકારીઓને તાલીમ આપવા માટે ભારતીય રેલવેની કેન્દ્રિય તાલીમ સંસ્થાઓમાં કવચ પર વિશિષ્ટ તાલીમ કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં 48,000 થી વધુ ટેકનિશિયનો, ઓપરેટરો અને એન્જિનિયરોને કવચ ટેકનોલોજી પર તાલીમ આપવામાં આવી છે. આમાં લગભગ 45,000 લોકો પાયલોટ અને આસિસ્ટન્ટ લોકો પાયલોટનો સમાવેશ થાય છે. IRISET ના સહયોગથી અભ્યાસક્રમો તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

xiv. કવચના સ્ટેશન સાધનો સહિત ટ્રેક સાઇડની જોગવાઈ માટેનો ખર્ચ અંદાજે ₹50 લાખ/કિમી છે અને લોકોમોટિવ્સ પર કવચ સાધનોની જોગવાઈ માટેનો ખર્ચ અંદાજે ₹80 લાખ/લોકો (એન્જિન) છે.

xv. ડિસેમ્બર '25 સુધી કવચ કામો પર અત્યાર સુધી વપરાયેલ ભંડોળ ₹2,573.36 કરોડ છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભંડોળની ફાળવણી ₹1673.19 કરોડ છે. કામની પ્રગતિ મુજબ જરૂરી ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

કોચ અને લોકોમોટિવ્સમાં CCTV કેમેરાની સ્થાપના

ભારતીય રેલવેએ મુસાફરોની સલામતી અને સુરક્ષા સુધારવાના હેતુથી કોચ અને લોકોમોટિવ્સમાં CCTV કેમેરા સ્થાપિત કરવાનું કામ હાથ ધર્યું છે. CCTV કેમેરાની જોગવાઈથી તોફાની પ્રવૃત્તિઓ, તોડફોડ, ચોરી અટકાવવાની અને ઘટનાઓની તપાસમાં મદદ મળવાની અપેક્ષા છે. તે મુજબ, ઝોનલ રેલવે અને પ્રોડક્શન યુનિટ્સે કોચ અને લોકોમોટિવ્સમાં CCTV કેમેરાની ખરીદી અને ઇન્સ્ટોલેશન માટે કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.

આજની તારીખ સુધીમાં, ભારતીય રેલવેના નેટવર્ક પર દોડતા આશરે 12,300 કોચ (વંદે ભારત અને અમૃત ભારત ટ્રેનોના તમામ કાર્યરત રેક સહિત) અને 460 લોકોમોટિવ્સ CCTV કેમેરાથી સજ્જ છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા આજે રાજ્યસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2227806) મુલાકાતી સંખ્યા : 6