જળશક્તિ મંત્રાલય
દેશમાં પાણી પરીક્ષણ સુવિધાઓ અને સેવાઓ
પોસ્ટેડ ઓન:
09 FEB 2026 3:28PM by PIB Ahmedabad
જળ જીવન મિશન (JJM) હેઠળ, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પાણીની ગુણવત્તા માટે પાણીના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવા અને પીવાના પાણીના નમૂનાના સંગ્રહ, રિપોર્ટિંગ, દેખરેખ અને સર્વેલન્સ માટે સક્ષમ કરવાના હેતુથી, એક ઓનલાઇન JJM – Water Quality Management Information System (JJM-WQMIS) પોર્ટલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. JJM-WQMIS પર નોંધાયા મુજબ, 04.02.2026 સુધીમાં, રાજ્યના જાહેર આરોગ્ય ઇજનેરી/ગ્રામીણ જળ પુરવઠા વિભાગો વિવિધ સ્તરો જેમ કે રાજ્ય, પ્રાદેશિક, જિલ્લા, સબ-ડિવિઝન, બ્લોક, મોબાઈલ અને/અથવા WTP સુવિધા પ્રયોગશાળાઓ પર 2,870 પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓનું નેટવર્ક ચલાવે છે. રાજ્યવાર વિગતો નીચે આપેલ છે.
ગ્રામીણ સમુદાય/જનતાને પાણીની ગુણવત્તાના પરીક્ષણ માટે પ્રોત્સાહિત કરવા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમની પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ સામાન્ય જનતા માટે નજીવા દરે તેમના પાણીના નમૂનાઓના પરીક્ષણ માટે ખુલ્લી મૂકવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને રાજ્યમાં પીવાના પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓના વર્તમાન નેટવર્કની સમીક્ષા કરવા અને રાજ્યમાં વિવિધ સ્તરો પર વધારાની લેબ માટે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (Public-Private Partnership) સ્થાપીને/તપાસીને તેને મજબૂત કરવાની સલાહ પણ આપવામાં આવી છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમની પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ માન્યતા પ્રાપ્ત/કાયદેસર (accredited/recognized) કરાવવા માટે નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે જેથી તેઓ જે ડેટા ઉત્પન્ન કરે છે તેની વિશ્વસનીયતા અને સચોટતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય. એસેસર્સની અછત અથવા માન્યતા સ્લોટમાં વિલંબ સહિતની માન્યતા પ્રક્રિયામાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી ચિંતાઓ/મુદ્દાઓને ઉકેલવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને માન્યતા સંસ્થાઓ સાથે બેઠકો પણ યોજવામાં આવી હતી.
JJM ડેશબોર્ડ પર એક "સિટિઝન કોર્નર" (Citizen Corner) મૂકવામાં આવ્યો છે. "સિટિઝન કોર્નર" માં જાહેર ક્ષેત્રમાં ગામડા સ્તરના પાણીની ગુણવત્તાના પરીક્ષણ પરિણામોનું પ્રદર્શન સામેલ છે જેથી જાગૃતિ વધે અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં PWS દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા પાણીની ગુણવત્તા વિશે લોકોમાં વિશ્વાસ વધે.
વિવિધ હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરીને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના માર્ગદર્શન માટે ડિસેમ્બર 2024 માં 'ગ્રામીણ પરિવારોને પાઇપ દ્વારા પીવાના પાણીના પુરવઠાની ગુણવત્તા પર દેખરેખ માટેની સંક્ષિપ્ત હેન્ડબુક' (Concise Handbook for Monitoring Water Quality of Piped Drinking Water Supply to Rural Households) બહાર પાડવામાં આવી છે. આ હેન્ડબુકમાં વિવિધ પરીક્ષણ બિંદુઓ જેમ કે સ્ત્રોત (સપાટી અને ભૂગર્ભ જળ બંને), ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, સંગ્રહ અને વિતરણ બિંદુઓ પર પીવાના પાણીના નમૂનાઓનું વ્યાપક પરીક્ષણ કરવા અને જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં ઉપચારાત્મક પગલાં લેવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે ઘરોમાં પૂરો પાડવામાં આવતો પાણી નિર્ધારિત ગુણવત્તાનો હોય અને જાહેર આરોગ્યમાં વધારો થાય.
આ માહિતી જળ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્નાએ આજે રાજ્યસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આપી હતી.
પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓની રાજ્યવાર વિગતો
(04.02.2026 મુજબ)
|
S. No.
|
State
|
No. of drinking water quality testing labs
|
Total No. of accredited/ recognized labs
|
|
State
|
District/ Regional
|
Block/Sub-Division/Mobile
|
WTP facility labs
|
Total
|
State
|
District/ Regional
|
Block/Sub-Division/Mobile
|
WTP facility labs
|
Total
|
|
1.
|
A & N Islands
|
1
|
3
|
7
|
-
|
11
|
1
|
-
|
-
|
-
|
1
|
|
2.
|
Andhra Pradesh
|
1
|
26
|
85
|
22
|
134
|
1
|
23
|
57
|
-
|
81
|
|
3.
|
Arunachal Pradesh
|
1
|
20
|
17
|
-
|
38
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
4.
|
Assam
|
1
|
34
|
48
|
3
|
86
|
1
|
34
|
46
|
-
|
81
|
|
5.
|
Bihar
|
1
|
38
|
84
|
-
|
123
|
1
|
37
|
-
|
-
|
38
|
|
6.
|
Chhattisgarh
|
1
|
29
|
47
|
1
|
78
|
1
|
28
|
18
|
-
|
47
|
|
7.
|
D&NH and D&D
|
-
|
2
|
-
|
-
|
2
|
-
|
1
|
-
|
-
|
1
|
|
8.
|
Goa
|
1
|
2
|
13
|
8
|
24
|
1
|
1
|
13
|
-
|
15
|
|
9.
|
Gujarat
|
1
|
33
|
46
|
329
|
409
|
1
|
33
|
42
|
-
|
76
|
|
10.
|
Haryana
|
1
|
21
|
22
|
-
|
44
|
1
|
21
|
21
|
-
|
43
|
|
11.
|
Himachal Pradesh
|
1
|
14
|
62
|
8
|
85
|
-
|
14
|
56
|
-
|
70
|
|
12.
|
Jammu & Kashmir
|
2
|
20
|
76
|
-
|
98
|
2
|
20
|
20
|
-
|
42
|
|
13.
|
Jharkhand
|
1
|
24
|
6
|
8
|
39
|
1
|
24
|
6
|
-
|
31
|
|
14.
|
Karnataka
|
5
|
32
|
48
|
22
|
107
|
4
|
29
|
47
|
-
|
80
|
|
15.
|
Kerala
|
4
|
14
|
72
|
7
|
97
|
1
|
14
|
70
|
-
|
85
|
|
16.
|
Ladakh
|
1
|
2
|
6
|
-
|
9
|
1
|
1
|
2
|
-
|
4
|
|
17.
|
Lakshadweep
|
-
|
-
|
9
|
-
|
9
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
18.
|
Madhya Pradesh
|
1
|
51
|
103
|
32
|
187
|
1
|
51
|
103
|
-
|
155
|
|
19.
|
Maharashtra
|
-
|
34
|
144
|
52
|
230
|
-
|
34
|
144
|
-
|
178
|
|
20.
|
Manipur
|
1
|
12
|
-
|
1
|
14
|
1
|
12
|
-
|
-
|
13
|
|
21.
|
Meghalaya
|
1
|
11
|
18
|
35
|
65
|
1
|
7
|
-
|
-
|
8
|
|
22.
|
Mizoram
|
1
|
11
|
15
|
1
|
28
|
1
|
2
|
-
|
-
|
3
|
|
23.
|
Nagaland
|
1
|
11
|
-
|
-
|
12
|
1
|
11
|
-
|
-
|
12
|
|
24.
|
Odisha
|
1
|
30
|
46
|
83
|
160
|
1
|
26
|
21
|
-
|
48
|
|
25.
|
Puducherry
|
-
|
2
|
-
|
-
|
2
|
-
|
1
|
-
|
-
|
1
|
|
26.
|
Punjab
|
1
|
23
|
9
|
-
|
33
|
1
|
23
|
7
|
-
|
31
|
|
27.
|
Rajasthan
|
2
|
32
|
20
|
26
|
80
|
1
|
32
|
-
|
-
|
33
|
|
28.
|
Sikkim
|
1
|
1
|
-
|
-
|
2
|
1
|
1
|
-
|
-
|
2
|
|
29.
|
Tamil Nadu
|
1
|
37
|
75
|
-
|
113
|
1
|
37
|
75
|
-
|
113
|
|
30.
|
Telangana
|
1
|
35
|
40
|
40
|
116
|
1
|
31
|
-
|
-
|
32
|
|
31.
|
Tripura
|
1
|
8
|
12
|
-
|
21
|
1
|
8
|
12
|
-
|
21
|
|
32.
|
Uttar Pradesh
|
1
|
75
|
65
|
4
|
145
|
1
|
74
|
42
|
1
|
118
|
|
33.
|
Uttarakhand
|
1
|
13
|
13
|
1
|
28
|
1
|
13
|
13
|
-
|
27
|
|
34.
|
West Bengal
|
2
|
23
|
214
|
2
|
241
|
2
|
23
|
192
|
-
|
217
|
|
Total
|
40
|
723
|
1,422
|
685
|
2,870
|
33
|
666
|
1,007
|
1
|
1,707
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Source: JJM-IMIS
|
SM/NP/GP/JD
(રીલીઝ આઈડી: 2225436)
મુલાકાતી સંખ્યા : 16