'નમામી ગંગે મિશન'ના નેજા હેઠળ, વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ 2025 નિમિત્તે ઉત્તર પ્રદેશના બુલંદશહેર જિલ્લામાં એક ખાસ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલની અધ્યક્ષતામાં, આ કાર્યક્રમમાં ભારતનો સર્વાંગી નદી કાયાકલ્પ અને ટકાઉ પર્યાવરણીય પ્રથાઓ પ્રત્યેનો મજબૂત સંકલ્પ પ્રતિબિંબિત થયો. આ કાર્યક્રમ ત્રણ મુખ્ય થીમ્સ પર કેન્દ્રિત હતો: પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન, ટકાઉ પ્રથાઓનો પ્રોત્સાહન અને નદી સંરક્ષણ માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનું એકીકરણ.

 

કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલે પોતાના સંબોધનમાં ભાર મૂક્યો હતો કે ગંગા જેવી નદીઓને આપણી સંસ્કૃતિમાં 'મા' તરીકે પૂજનીય માનવામાં આવે છે, જે તેમના રક્ષણને ભક્તિ અને જવાબદારીનું કાર્ય બનાવે છે. તેમણે પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણને સૌથી મોટા પડકારોમાંનો એક તરીકે પ્રકાશિત કર્યું અને તેના સ્ત્રોત પર પ્રદૂષણને કાબુમાં લેવાની, પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગને દૂર કરવાની અને જનજાગૃતિ વધારવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. શ્રી પાટીલે નમામી ગંગે મિશન દ્વારા ગંગા બેસિનમાં ગંદા પાણીને નદીમાં પ્રવેશતા અટકાવવા માટે ગંગા શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવાની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે નદીની સફાઈ અને રક્ષણમાં ગંગા પ્રહરીઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો અને પ્રદૂષકો સામે કડક કાર્યવાહી કરવાનો આગ્રહ રાખ્યો હતો. નદીના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થવાના પુરાવા તરીકે જળચર જીવનની હાજરી તરફ ધ્યાન દોરતા, તેમણે રાસાયણિક ખાતરનો ઉપયોગ ઘટાડતી કુદરતી ખેતી પદ્ધતિઓની હિમાયત કરી, જેનાથી માટી અને પાણીની ગુણવત્તા બંનેનું રક્ષણ થાય છે. તેમણે ગંગાની ઉપનદીઓના સંરક્ષણ માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પણ સમર્થન આપ્યું, ભાર મૂક્યો કે આવનારી પેઢીઓ માટે ટકાઉ ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરવા માટે આ પ્રયાસો મહત્વપૂર્ણ છે.

આ કાર્યક્રમમાં નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગાના ડાયરેક્ટર જનરલ, શ્રી રાજીવ કુમાર મિતલ, શ્રી ચંદ્રપાલ સિંહ, ધારાસભ્ય, શ્રી દેવેન્દ્ર સિંહ લોધી, શ્રી સંજય શર્મા, ધારાસભ્ય, બુલંદશહેરના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સુશ્રી શ્રુતિ, ભારતીય વાઇલ્ડલાઇફ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડૉ. રુચી બડોલા સહિત અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ કાર્યક્રમમાં ગંગા પ્રહરીઓ, નમામી ગંગે પ્રોજેક્ટના સ્વયંસેવકો, CIFRIના નિષ્ણાતો, TSAના પ્રતિનિધિઓ, NAPS ના સભ્યો અને નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) ની સમર્પિત ટીમનો ઉત્સાહપૂર્ણ સમાવેશ થયો હતો - જે બધા નદી સંરક્ષણ અને પર્યાવરણીય જાગૃતિ પ્રત્યે મજબૂત સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડે છે.

સભાને સંબોધતા, રાષ્ટ્રીય સ્વચ્છ ગંગા મિશનના ડિરેક્ટર જનરલ, શ્રી રાજીવ કુમાર મિત્તલે ભાર મૂક્યો કે ગંગા અને તેની સહાયક નદીઓનું સંરક્ષણ એ એક સહિયારી જવાબદારી છે. જે આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાનું રક્ષણ કરે છે અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે સ્વચ્છ પાણી સુરક્ષિત કરે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે નમામી ગંગે કાર્યક્રમે નદી સંરક્ષણમાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવ્યું છે, જેમાં જળ સંસાધનો અને ઇકોસિસ્ટમને પુનર્જીવિત કરવા માટે દેશભરમાં લગભગ 500 પ્રોજેક્ટ્સમાં ₹40,000 કરોડથી વધુનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે જળચર જૈવવિવિધતાને સુરક્ષિત રાખવામાં કુદરતી નદીના પ્રવાહને જાળવવા માટે પ્રદૂષણના હોટસ્પોટ્સ શોધવા માટે ડ્રોન સર્વે અને ઇ-ફ્લો સૂચનાઓ જેવી આધુનિક તકનીકોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાની નોંધ લીધી હતી. શ્રી મિત્તલે ભાર મૂક્યો કે નમામી ગંગે રિવર સિટીઝ એલાયન્સ જેવા પ્લેટફોર્મ દ્વારા 145 થી વધુ શહેરોની સક્રિય ભાગીદારી સાથે જન આંદોલન (લોક ચળવળ) માં વિકસિત થયું છે. તેમણે મોન્ટ્રીયલમાં યુએન બાયોડાયવર્સિટી કોન્ફરન્સમાં વિશ્વની ટોચની 10 ઇકોસિસ્ટમ પુનઃસ્થાપન પહેલોમાંની એક તરીકે મિશનની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાનો ગર્વથી ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સૌથી ઉપર, તેમણે ભારતના યુવાનોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેમની ભાગીદારી અને જીવનના પાયા તરીકે નદીઓ પ્રત્યેનો નવેસરથી દ્રષ્ટિકોણ આ રાષ્ટ્રીય પુનરુજ્જીવનને આગળ ધપાવી રહ્યો છે.

ઇકોલોજીકલ રિસ્ટોરેશન પહેલ: આ કાર્યક્રમ ગંગાના જળચર ઇકોસિસ્ટમને પુનઃસ્થાપિત કરવા તરફ મહત્વપૂર્ણ પગલાં દર્શાવે છે. શ્રી સી.આર. પાટીલે નરોરાના બાસી ઘાટ ખાતે માછલીના બચ્ચા અને કાચબા છોડ્યા - જે જળચર ખાદ્ય શૃંખલાને પુનર્જીવિત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમણે નરોરામાં ગંગા એક્વા લાઇફ રેસ્ક્યુ એન્ડ રિહેબિલિટેશન સેન્ટરની પણ મુલાકાત લીધી, જે ગંગા ડોલ્ફિન અને મીઠા પાણીની કાચબા જેવી લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓના સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. મંત્રીએ જિલ્લા ગંગા સમિતિ દ્વારા આયોજિત એક પ્રદર્શનનું અન્વેષણ કર્યું અને સંશોધકો સાથે વાતચીત કરી, નદીના ઇકોલોજીને જાળવવામાં વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન અને સ્થાનિક ભાગીદારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

શ્રી પાટીલે ઘાટ પર સ્વચ્છતા અભિયાનમાં પણ સક્રિય ભાગ લીધો હતો, જેમાં ગંગા પ્રહરી, સ્વયંસેવકો અને મ્યુનિસિપલ સ્ટાફ જોડાયા હતા - જે સમુદાય અને નેતૃત્વની નદી સંરક્ષણ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વધુમાં, વ્યક્તિગત જવાબદારી, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ અને ગંગાના આધ્યાત્મિક અને પર્યાવરણીય મહત્વના વિષયો પર એક શેરી નાટક (નુક્કડ નાટક) રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

ટકાઉ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપવું

માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "એક પેડ, મા કે નામ" ના વિઝનને અનુરૂપ, આ કાર્યક્રમ દરમિયાન એક જીવંત વૃક્ષારોપણ ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી હતી. જેમાં પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવામાં વનીકરણની ભૂમિકા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ગંગામૂર્તિ પાર્કમાં મા ગંગાને સમર્પિત લગભગ 100 વૃક્ષોનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું હતું. નદીના તટપ્રદેશના ટકાઉ સંચાલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વનીકરણ એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે.

શ્રી સી.આર. પાટીલે કુદરતી ખેતી અને કૃષિ નવીનતા પર એક વર્કશોપનું પણ ઉદ્ઘાટન કર્યું, જેમાં દેશભરના ખેડૂતો, કૃષિ નિષ્ણાતો અને વિદ્યાર્થીઓએ સક્રિય ભાગીદારી દર્શાવી હતી. ચર્ચાઓમાં રસાયણમુક્ત ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા, માટીના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરવા અને આબોહવા પરિવર્તનના પડકારોનો સામનો કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. કુદરતી ખેતીના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, શ્રી પાટીલે પ્રકાશ પાડ્યો કે કેવી રીતે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ - જેમ કે ગાયના છાણ આધારિત બાયો-ઇનપુટ્સનો ઉપયોગ - રાસાયણિક ખાતરો પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકે છે, જમીનની ફળદ્રુપતામાં સુધારો કરી શકે છે અને ગંગા જેવી નદીઓમાં નુકસાનકારક વહેણને અટકાવી શકે છે.

અસરકારક સંરક્ષણ માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: આ કાર્યક્રમની મુખ્ય વિશેષતા ગંગા નદીમાં વહેતા તમામ નાળાઓને શોધવા માટે ડ્રોન અને LiDAR સર્વેક્ષણનો પ્રારંભ હતો. આ સર્વેક્ષણનો ઉદ્દેશ્ય નદીમાં વહેતા તમામ નાળાઓને વિશિષ્ટ રીતે ઓળખવાનો અને પ્રદૂષકો નદીમાં છોડવામાં ન આવે તેની ખાતરી કરવા માટે હસ્તક્ષેપો ડિઝાઇન કરવાનો છે. કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટિલે સંરક્ષણ પ્રયાસોમાં આધુનિક ટેકનોલોજીને એકીકૃત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. આ અદ્યતન સાધનો સ્પષ્ટ અને કાર્યક્ષમ ડેટા પ્રદાન કરે છે, જે અધિકારીઓને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને લક્ષિત, અસરકારક હસ્તક્ષેપો અમલમાં મૂકવા સક્ષમ બનાવે છે. આ અભિગમ સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ અને સમયસર, અસરકારક પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પગલાં સુનિશ્ચિત કરે છે.

 

ગંગા પ્રહરી અને યુવાનોની ભાગીદારી અને વાર્તાલાપ

કાર્યક્રમ દરમિયાન, મંત્રીએ 200 થી વધુ ગંગા પ્રહરી, શાળાના વિદ્યાર્થીઓ અને એમએસસીના વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાતચીત કરી. આ યુવા સહભાગીઓએ પર્યાવરણને અનુકૂળ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમની પહેલ શેર કરી હતી. રાષ્ટ્રીય નદી સંરક્ષણ નિયામક (NRCD) રિપોર્ટ પણ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સ અને પર્યાવરણીય ડેટાની માહિતી આપવામાં આવી હતી.

પુસ્તકમાં વિવિધ સમુદાયો સુધી પહોંચીને પરિક્રમા પર્યાવરણીય જવાબદારી અને સંરક્ષણ ચેતનાની સંસ્કૃતિને પોષવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.

આ કાર્યક્રમ અર્થપૂર્ણ પર્યાવરણીય પરિવર્તન માટે વિજ્ઞાન, પરંપરા, નીતિ અને સમુદાયની ભાગીદારી કેવી રીતે એકસાથે આવી શકે છે, તેનું એક શક્તિશાળી ઉદાહરણ હતું. પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપનના પ્રયાસો અને ટકાઉ કૃષિ પ્રથાઓના પ્રોત્સાહનથી લઈને આધુનિક ટેકનોલોજી અને યુવાનોની ભાગીદારીના એકીકરણ સુધી, આ કાર્યક્રમે નદી સંરક્ષણ માટે એક સર્વાંગી અને સમાવિષ્ટ અભિગમ દર્શાવ્યો હતો. તેણે ગંગા અને તેની ઉપનદીઓનું રક્ષણ કરવા માટે ભારત સરકારની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ આપી - ફક્ત એક રાષ્ટ્રીય નદી તરીકે જ નહીં, પરંતુ આવનારી પેઢીઓ માટે એક પવિત્ર અને જીવન આપતી શક્તિ તરીકે.

AP/IJ/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2134380) મુલાકાતી સંખ્યા : 36