પોસ્ટેડ ઓન:
22 NOV 2026 6:23PM by PIB Ahmedabad
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે અરુણાચલ પ્રદેશની રાજધાની ઇટાનગરમાં નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) ની 12મી બટાલિયનના કેમ્પસનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ પ્રસંગે અરુણાચલ પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી શ્રી પેમા ખાંડુ, કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી કિરેન રિજિજુ, અરુણાચલ પ્રદેશના નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી ચૌના મેઇન, કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ શ્રી ગોવિંદ મોહન, ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના ડિરેક્ટર ડૉ. મહેશ દીક્ષિત, NDRF ના મહાનિદેશક શ્રી પિયૂષ આનંદ અને અન્ય અનેક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે અહીં નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) ની 12મી બટાલિયનનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન થઈ રહ્યું છે. અરુણાચલ પ્રદેશ અને સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વ કુદરતી આફતો પ્રત્યે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ પ્રદેશોમાં સામેલ છે. આ કેમ્પસની તમામ ઇમારતો ભૂકંપ-પ્રતિરોધક ધોરણો અનુસાર બનાવવામાં આવી છે. કુદરતી આફતો સામે સંરક્ષણની પ્રથમ હરોળ અમારી 12મી બટાલિયનની સુવિધાઓથી શરૂ થાય છે. આ કેમ્પસ માત્ર અરુણાચલ પ્રદેશ અને સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વ જ નહીં પરંતુ નજીકના અનેક પ્રદેશો માટે પણ આપત્તિ પ્રતિભાવ કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપશે. તમામ આઠ ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોની સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (SDRFs) માટેની તાલીમ પણ અહીં હાથ ધરવામાં આવશે.
શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે જવાનોની તાલીમ માટે અહીં એક ઓલિમ્પિક-સાઇઝ સ્વિમિંગ પૂલ અને એક ડાઇવિંગ ટેન્ક પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ઓલિમ્પિક-સાઇઝ પૂલ ઇટાનગર અને સમગ્ર અરુણાચલ પ્રદેશના તમામ સ્વિમિંગ એથ્લેટ્સ માટે વિનામૂલ્યે ખોલવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે જો ઉત્તર-પૂર્વનો કોઈ તરવૈયો 2036 ઓલિમ્પિકમાં મેડલ જીતશે, તો તે સિદ્ધિ તરફની સફર આ જ પૂલથી શરૂ થશે, કારણ કે ઉત્તર-પૂર્વના એથ્લેટ્સ રમતગમતમાં મેડલ જીતવામાં સતત મોખરે રહ્યા છે. ગૃહ મંત્રાલયે 2019 થી 2026 ના સમયગાળા દરમિયાન 8 કરોડથી વધુ વૃક્ષો વાવવા અને તેનું જતન કરવાનો પોતાનો લક્ષ્યાંક સફળતાપૂર્વક હાંસલ કર્યો છે. શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે દરેક સેન્ટ્રલ આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સ (CAPF) અને NDRF વૃક્ષારોપણ અભિયાનમાં સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. આ 8 કરોડ વૃક્ષો ચોક્કસપણે પ્રકૃતિની સેવા કરશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે જે વર્ષે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ અમલમાં આવ્યો તે જ વર્ષે NDRF ની રચના કરવામાં આવી હતી. જોકે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં દેશના સમગ્ર આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માળખામાં એક પાયાનું પરિવર્તન શરૂ થયું. અગાઉ, આફતો પ્રત્યે દેશનો એકંદર અભિગમ મુખ્યત્વે રાહત-લક્ષી અને પ્રતિક્રિયાશીલ હતો. આપત્તિ ત્રાટક્યા પછી જ સરકારો અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પહોંચતી હતી અને વિનાશ પછી પુનઃનિર્માણ અને સમારકામના કામમાં જોડાતી હતી. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, દેશ પૂર્વ ચેતવણી પ્રણાલીઓ, નિવારણ, શમન, સજ્જતા, આપત્તિ જોખમ ઘટાડા અને શૂન્ય જાનહાનિના અભિગમ તરફ આગળ વધ્યો છે. અમે હવે નિષ્ક્રિય રહેતા નથી. પૂર્વ ચેતવણી પ્રણાલી દ્વારા એલર્ટ મળતાની સાથે જ, NDRF અને SDRF ના જવાનો તાત્કાલિક લોકોની મદદ માટે પહોંચી જાય છે અને આપત્તિ સ્થળ પર અસરકારક બચાવ અને રાહત કામગીરી હાથ ધરે છે. આપત્તિ ત્રાટકે તે પહેલાં જ, માત્ર નાગરિકો જ નહીં પરંતુ તેમના પશુધનને પણ તેમની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવામાં આવે છે.
શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે 2014 અને 2026 ની વચ્ચે, NDRF, SDRF અને તમામ રાજ્યોના સંકલિત પ્રયાસોએ લાખો નાગરિકોના જીવ બચાવવામાં મદદ કરી છે. એક વ્યાપક પ્રણાલી વિકસાવવામાં આવી છે જેમાં માત્ર NDRF અને SDRF ના જવાનો જ નહીં, પરંતુ ગામડાઓમાં કામ કરતા પટવારીઓથી લઈને NCC કેડેટ્સ, સ્કાઉટ બાળકો અને આપદા મિત્રો સુધી દરેક વ્યક્તિ આપત્તિ ત્રાટકે તે પહેલાં જ લોકોની મદદ કરવા માટે તૈયાર રહે છે. આનાથી બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં મહત્વપૂર્ણ ટેકો મળે છે. સંસ્થાકીય સજ્જતાના અભાવે કોઈ પણ આપત્તિને અટકાવી શકાતી નથી, કે તેની અસરને અસરકારક રીતે ઘટાડી શકાતી નથી. 2014 થી, ભારત સરકારે નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA), NDRF, SDRF, ગૃહ મંત્રાલય અને રાજ્ય તંત્રને છેક પટવારી સ્તર સુધી એકસાથે લાવીને એક મજબૂત અને સંકલિત પ્રણાલી સ્થાપિત કરી છે. આ પ્રણાલી નીતિઓ પર વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ, ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા તેની રચના અને NDRF, SDRF તથા રાજ્ય તંત્ર દ્વારા તેનું અસરકારક અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરે છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે NDMA એ વિવિધ પ્રકારની આફતોનો સામનો કરવા માટે પ્રતિભાવ પ્રોટોકોલ અને SOP તૈયાર કર્યા છે અને તે રાજ્યોને પૂરા પાડ્યા છે. 2014 અને 2026 ની વચ્ચે, NDRF ની કામગીરીની પહોંચ અને તૈનાતીમાં પણ નોંધપાત્ર વિસ્તાર થયો છે. આજે, NDRF દેશભરમાં 70 થી વધુ સ્થળોએ તૈનાત છે. પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં, પૂર આવે તે પહેલાં જ NDRF ની ટીમો સ્થળો પર પહોંચી જાય છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિ સાથે, ચક્રવાતની પૂર્વ ચેતવણીઓ, જે અગાઉ 24 થી 48 કલાક અગાઉ ઉપલબ્ધ હતી, તે હવે સાત દિવસ અગાઉ જારી કરી શકાય છે. ચક્રવાત-પ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી તમામ નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવે છે. છેલ્લા ચાર વર્ષોમાં, આ અસરકારક પ્રણાલીએ અનેક ચક્રવાત દરમિયાન જાનમાલનું રક્ષણ કરવામાં મદદ કરી છે.
શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે તાજેતરના વર્ષોમાં અનેક ચક્રવાત દરમિયાન, એક પણ જીવ ગુમાવ્યો નથી. આ અમારી આગોતરી સજ્જતાનું સીધું પરિણામ છે. NDRF એ અત્યાર સુધીમાં 11,000 થી વધુ કામગીરી હાથ ધરી છે અને 1.61 લાખથી વધુ લોકોના જીવ બચાવ્યા છે. NDRF એ માત્ર ભારતમાં જ બચાવ કામગીરી હાથ ધરી નથી પરંતુ જાપાન, નેપાળ, તુર્કીયે અને શ્રીલંકા સહિતના અનેક દેશોમાં પણ પોતાની સેવાઓ વિસ્તારી છે, જેનાથી NDRF અને તિરંગાને સન્માન મળ્યું છે. અગાઉ, જ્યારે પણ ભારતમાં કોઈ આપત્તિ આવતી હતી, ત્યારે વિશ્વભરની આપત્તિ પ્રતિભાવ એજન્સીઓ દેશને મદદ કરવા આગળ આવતી હતી. આજે, જ્યારે પણ વિશ્વમાં ક્યાંય પણ આપત્તિ આવે છે, ત્યારે અમારી NDRF ગર્વથી ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને જીવ બચાવવા માટે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પહોંચે છે. આ ભારત સરકારની એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે.

ગૃહ મંત્રાલયે NDRF સંબંધિત ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રો પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે: વિસ્તરણ, સંસાધનો અને તાલીમ. સંસાધનોનો અર્થ માત્ર બજેટરી ફાળવણી નથી; મંત્રાલયે આધુનિક ઉપકરણોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. વર્ષ 2026 ને નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ માટે ક્ષમતા નિર્માણ વર્ષ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ટૂંક સમયમાં NDRF વિશ્વની આવી તમામ એજન્સીઓમાં અગ્રણી આપત્તિ પ્રતિભાવ દળ તરીકે ઉભરી આવશે. ઉત્તર-પૂર્વ ભારત આપણા દેશનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તે અનેક દેશો સાથે સરહદો ધરાવે છે અને ઘણી મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય પહેલોમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. આજે, અરુણાચલ પ્રદેશના સરહદી વિસ્તારમાં ઇટાનગર નજીક NDRF બટાલિયનની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. અમારા NDRF ના જવાનો તેમની વીરતા દર્શાવીને અને સકારાત્મક પરિણામો સુનિશ્ચિત કરીને સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વને આફતોથી બચાવવા માટે સક્ષમ બનશે. કેન્દ્ર સરકાર સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વીય પ્રદેશને શક્ય તમામ સહાય પૂરી પાડશે, અને પ્રદેશના હજારો અને લાખો લોકોના જીવ બચાવવા માટે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચોવીસ કલાક કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે.
SM/NP/JD