PIB Backgrounder
azadi ka amrit mahotsav

ભારતની વિસ્તરતી પ્રાદેશિક નિકાસ


વૈશ્વિક બજારોમાં આફ્રિકા અને એશિયા વૃદ્ધિમાં અગ્રેસર છે

પોસ્ટેડ ઓન: 21 NOV 2026 12:39PM by PIB Ahmedabad

 

એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર 2026-27 દરમિયાન મુખ્ય વૈશ્વિક પ્રદેશોમાં ભારતની મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસમાં વ્યાપક આધારિત વૃદ્ધિ નોંધાઈ હતી. આફ્રિકામાં નિકાસમાં 44% ની સૌથી વધુ વૃદ્ધિ નોંધાઈ, ત્યારબાદ એશિયામાં 21% રહી છે. અમેરિકામાં 13% વૃદ્ધિ નોંધાઈ, જ્યારે યુરોપ અને CIS તથા બાલ્ટિક્સમાં અનુક્રમે 8% અને 7% નો વધારો નોંધાયો છે. એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો મહત્વપૂર્ણ નિકાસ શ્રેણીઓ તરીકે રહ્યા છે. વિવિધ બજારો અને ઉત્પાદન જૂથોમાં મજબૂત કામગીરી વૈશ્વિક પ્રદેશોમાં ભારતની મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસની વિસ્તરતી પહોંચને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વૈશ્વિક પ્રદેશોમાં ભારતની નિકાસ મજબૂત બની

એપ્રિલ–સપ્ટેમ્બર 2026-27 દરમિયાન મુખ્ય વૈશ્વિક પ્રદેશોમાં ભારતની નિકાસમાં વ્યાપક આધારિત વૃદ્ધિ નોંધાઈ, જેમાં આફ્રિકા અને એશિયા સૌથી ઝડપથી વિકસતા પ્રદેશો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.

એશિયામાં નિકાસ 21% વધીને US$ 85.84 બિલિયનથી US$ 103.84 બિલિયન થઈ, જ્યારે આફ્રિકામાં નિકાસ 44% ઉછળીને US$ 21.87 બિલિયનથી US$ 31.42 બિલિયન થઈ. અમેરિકામાં 13% વૃદ્ધિ નોંધાઈને US$ 66.82 બિલિયન થઈ, ત્યારબાદ યુરોપમાં 8% વધીને US$ 51.04 બિલિયન અને CIS તથા બાલ્ટિક્સમાં 7% વધીને US$ 3.36 બિલિયન થઈ છે.

પ્રાદેશિક વિસ્તરણને વિવિધ બજારો અને નિકાસ શ્રેણીઓમાં માંગનો ટેકો મળ્યો હતો. પ્રાદેશિક નિકાસ બાસ્કેટમાં એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને રસાયણો મુખ્ય રીતે સામેલ હતા.

પ્રાદેશિક નિકાસ કામગીરી

એશિયા: નિકાસ US$ 100 બિલિયનને પાર, ચીન અને સિંગાપોર દ્વારા આગેવાની

એશિયામાં ભારતની નિકાસ 21% વધીને US$ 85.84 બિલિયનથી US$ 103.84 બિલિયન થઈ છે.

મુખ્ય નિકાસ સ્થળોમાં:

  • ચીન અને સિંગાપોર સૌથી મોટા બજારો હતા, જેમાં નિકાસ અનુક્રમે US$ 11.39 બિલિયન અને US$ 11.07 બિલિયન સુધી પહોંચી છે. ચીનમાં નિકાસમાં 36%નો વધારો થયો, જ્યારે સિંગાપોરમાં નિકાસ બમણાથી વધુ થઈ અને 103% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
  • મલેશિયા અને હોંગકોંગ પણ મહત્વપૂર્ણ બજારો તરીકે ઉભરી આવ્યા, જેમાં નિકાસ અનુક્રમે US$ 5.58 બિલિયન અને US$ 5.12 બિલિયન સુધી પહોંચી. મલેશિયાએ 83% વૃદ્ધિ નોંધાવી, જ્યારે હોંગકોંગે 37% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
  • અન્ય બજારોમાં બાંગ્લાદેશ US$ 5.66 બિલિયન, નેપાળ US$ 4.37 બિલિયન, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રત્યેક આશરે US$ 4.10 બિલિયન, શ્રીલંકા US$ 3.94 બિલિયન, દક્ષિણ કોરિયા US$ 3.91 બિલિયન, વિયેતનામ US$ 3.83 બિલિયન અને ઓમાન US$ 3.29 બિલિયનનો સમાવેશ થાય છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/2026/nov/image004_20261121124034_1278fb.png

ચીજવસ્તુ સ્તરે, એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ US$ 27.47 બિલિયન સાથે સૌથી વધુ વૃદ્ધિ પામતી શ્રેણી રહી, જેમાં 22% વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. ત્યારબાદ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો US$ 17.05 બિલિયન સાથે રહ્યા, જે 28% વધ્યા છે. ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ 91% વધીને લગભગ બમણી થઈને US$ 10.54 બિલિયન થઈ, જ્યારે રત્નો અને ઝવેરાત US$ 9.59 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા અને કાર્બનિક તથા અકાર્બનિક રસાયણો વધીને US$ 6.17 બિલિયન થયા છે.

અમેરિકા: નિકાસ US$ 66.82 બિલિયન સુધી પહોંચી, અમેરિકા અને હાઈ-વેલ્યુ મેન્યુફેક્ચરિંગ દ્વારા સંચાલિત

અમેરિકામાં ભારતની નિકાસ 13% વધીને US$ 59.30 બિલિયન થી US$ 66.82 બિલિયન થઈ છે.

મુખ્ય નિકાસ સ્થળોમાં:

  • યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ: તેનો હિસ્સો US$ 50.80 બિલિયન રહ્યો, જેમાં 11% વૃદ્ધિ નોંધાઈ અને તે પ્રદેશનું સૌથી મોટું બજાર રહ્યું છે.
  • બ્રાઝિલ, મેક્સિકો અને કેનેડા: નિકાસ અનુક્રમે US$ 4.33 બિલિયન, US$ 3.45 બિલિયન અને US$ 2.67 બિલિયન સુધી પહોંચી. બ્રાઝિલે 14% વૃદ્ધિ નોંધાવી, મેક્સિકોએ 26% અને કેનેડાએ 18% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
  • અન્ય બજારો: કોલંબિયા અને ચિલીએ પણ સકારાત્મક વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.

આ પ્રદેશની વૃદ્ધિને એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ US$ 19.19 બિલિયન સાથે, જે 21% વધી, અને ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ US$ 15.35 બિલિયન સાથે, જે 23% વધી, દ્વારા ટેકો મળ્યો છે. દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ US$ 6.59 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા, ત્યારબાદ કાર્બનિક અને અકાર્બનિક રસાયણો US$ 4.17 બિલિયન, રત્નો અને ઝવેરાત US$ 3.35 બિલિયન અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો US$ 3.16 બિલિયન રહ્યા છે.

યુરોપ: નિકાસ US$ 51 બિલિયન સુધી પહોંચી, એન્જિનિયરિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સની આગેવાનીમાં

યુરોપમાં ભારતની નિકાસ 8% વધીને US$ 47.06 બિલિયન થી US$ 51.04 બિલિયન થઈ છે.

મુખ્ય નિકાસ સ્થળોમાં:

  • યુનાઇટેડ કિંગડમ અને જર્મની: યુકે US$ 7.32 બિલિયન સાથે સૌથી મોટું બજાર રહ્યું, ત્યારબાદ જર્મની US$ 6.34 બિલિયન સાથે રહ્યું, જેમાં જર્મનીમાં નિકાસમાં 12% નો વધારો થયો છે.
  • સ્પેન અને ઇટાલી: સ્પેનમાં નિકાસ 45% વધીને US$ 4.68 બિલિયન થઈ, જ્યારે ઇટાલીએ US$ 4.55 બિલિયન સાથે 25% વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
  • ફ્રાન્સ અને તુર્કી: ફ્રાન્સમાં નિકાસ US$ 3.73 બિલિયન સુધી પહોંચી, જ્યારે તુર્કીમાં નિકાસ 72% વધીને US$ 3.63 બિલિયન થઈ છે.

એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ US$ 15.88 બિલિયન સાથે સૌથી વધુ વૃદ્ધિ પામતી ચીજવસ્તુ શ્રેણી રહી, જે 12% વધી છે. ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ 52% વધીને US$ 5.44 બિલિયન થઈ, જ્યારે કાર્બનિક અને અકાર્બનિક રસાયણો વધીને US$ 4.06 બિલિયન અને દવાઓ તથા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ US$ 3.29 બિલિયન થયા. રત્નો અને ઝવેરાત પણ 19% વધીને US$ 2.20 બિલિયન થયા છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/2026/nov/image005_20261121124045_cb9141.jpg

આફ્રિકા: નિકાસ ઉછળીને US$ 31.42 બિલિયન થઈ, પેટ્રોલિયમ અને એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓની આગેવાનીમાં

આફ્રિકામાં ભારતની નિકાસમાં 44% નો મજબૂત વધારો થયો, જે US$ 21.87 બિલિયન થી વધીને US$ 31.42 બિલિયન થઈ છે.

મુખ્ય નિકાસ સ્થળોમાં:

  • દક્ષિણ આફ્રિકા: US$ 5.69 બિલિયન સાથે સૌથી મોટું બજાર રહ્યું, જેમાં 52% વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.
  • તાંઝાનિયા અને કેન્યા: નિકાસ અનુક્રમે US$ 4.77 બિલિયન અને US$ 3.63 બિલિયન સુધી પહોંચી. તાંઝાનિયાએ 121% વૃદ્ધિ નોંધાવી, જ્યારે કેન્યામાં નિકાસ બમણાથી વધુ થઈ અને 101% વધી છે.
  • ઇજિપ્ત: નિકાસ 73% વધીને US$ 3.25 બિલિયન થઈ છે.
  • નાઇજીરિયા અને મોઝામ્બિક: બંનેએ પણ સકારાત્મક વૃદ્ધિ નોંધાવી અને અનુક્રમે US$ 1.78 બિલિયન અને US$ 1.31 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/2026/nov/image006_20261121124122_87dd4b.jpg

ચીજવસ્તુ સ્તરે, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો US$ 11.85 બિલિયન સાથે સૌથી મોટા ફાળો આપનાર રહ્યા, જે 137% ની વૃદ્ધિ સાથે બમણાથી વધુ થયા છે. એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ 29% વધીને US$ 7.48 બિલિયન સુધી પહોંચી, જ્યારે દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ US$ 2.58 બિલિયન રહ્યા છે. કાર્બનિક અને અકાર્બનિક રસાયણો વધીને US$ 1.41 બિલિયન થયા, જ્યારે પ્લાસ્ટિક અને લિનોલિયમ તથા માંસ, ડેરી અને પોલ્ટ્રી ઉત્પાદનોએ પણ મજબૂત સકારાત્મક વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.

CIS તથા બાલ્ટિક્સ: નિકાસ US$ 3.36 બિલિયન સુધી વધી

CIS તથા બાલ્ટિક્સમાં ભારતની નિકાસ 7% વધીને US$ 3.14 બિલિયન થી US$ 3.36 બિલિયન થઈ છે.

મુખ્ય નિકાસ સ્થળોમાં:

  • રશિયા: 7% વૃદ્ધિ સાથે નિકાસ US$ 2.39 બિલિયન સુધી પહોંચતા સૌથી મોટું વિકસતું બજાર રહ્યું.
  • જ્યોર્જિયા: નિકાસ US$ 0.25 બિલિયન સુધી પહોંચી છે.
  • આર્મેનિયા અને કઝાકિસ્તાન: બંનેએ પણ સકારાત્મક વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.

વિકસતી ચીજવસ્તુ શ્રેણીઓમાં, કાર્બનિક અને અકાર્બનિક રસાયણો 33% વધીને US$ 0.37 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા. ત્યારબાદ માંસ, ડેરી અને પોલ્ટ્રી ઉત્પાદનો 36% વધીને US$ 0.36 બિલિયન અને ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજવસ્તુઓ US$ 0.24 બિલિયન રહ્યા છે. માઇકા, કોલસો અને અન્ય અયસ્ક તથા ખનિજો US$ 0.17 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા, જ્યારે દરિયાઈ ઉત્પાદનો વધીને US$ 0.14 બિલિયન થયા છે.

બજારો અને ઉત્પાદનોમાં વૈવિધ્યકરણ

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/2026/nov/image007_20261121124205_be50e4.jpg

પ્રાદેશિક વલણો ભારતની વૈશ્વિક નિકાસના કદ તેમજ વધતા વૈવિધ્યકરણને રેખાંકિત કરે છે. US$ 103 બિલિયનથી વધુ સાથે એશિયા નિકાસના પદચિહ્નનો આધાર રહ્યું છે. તેને US$ 66.82 બિલિયનના અમેરિકા બજાર અને US$ 51.04 બિલિયનના યુરોપિયન બજારનો પૂરક ટેકો મળ્યો છે. આફ્રિકાએ US$ 31 બિલિયનને પાર કરવા માટે ખાસ કરીને મજબૂત વિસ્તરણ આપ્યું છે.

મહત્વપૂર્ણ રીતે, મલેશિયા, સ્પેન, ઇટાલી, તાંઝાનિયા અને કેન્યામાં મજબૂત વિસ્તરણની સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ચીન, સિંગાપોર, યુકે, જર્મની અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા મોટા અને વ્યાપારી રીતે મહત્વપૂર્ણ બજારો દ્વારા વૃદ્ધિને ટેકો મળ્યો છે.

ઉત્પાદન સ્તરે, એન્જિનિયરિંગ ચીજવસ્તુઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોએ કેટલાક સૌથી વધુ વૃદ્ધિ પામતા નિકાસ મૂલ્યોનો હિસ્સો બનાવ્યો, જે ભારતની વૈશ્વિક મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસમાં ભૌગોલિક અને ઉત્પાદન-વાર વૈવિધ્યસભર વિસ્તરણ તરફ નિર્દેશ કરે છે.

સંદર્ભ

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય

pdf જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/IJ/JD


(રીલીઝ આઈડી: 2339691) મુલાકાતી સંખ્યા : 10
આ રીલીઝ વાંચો: English , Urdu , हिन्दी