પોસ્ટેડ ઓન:
21 NOV 2026 10:25AM by PIB Ahmedabad
ભારતે સર્વાઇકલ કેન્સરને રોકવાના તેના પ્રયાસોમાં એક મોટો સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યો છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન હેઠળ તેના લોન્ચિંગના નવ મહિનાથી ઓછા સમયમાં હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) રસીના 1 કરોડથી વધુ ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે. આ સિદ્ધિ કિશોરીઓને સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બની શકે તેવા HPV ચેપ સામે રક્ષણ આપવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે અને સમગ્ર દેશમાં નિવારક આરોગ્યસંભાળ સેવાઓની વધતી પહોંચને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2026 માં શરૂ કરાયેલ, આ રાષ્ટ્રવ્યાપી અભિયાન સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ ખાતે 14 વર્ષની છોકરીઓને માતા-પિતાની સંમતિ સાથે મફત, સુરક્ષિત અને સ્વૈચ્છિક સિંગલ-ડોઝ HPV રસીકરણ પૂરું પાડે છે. આ પહેલ મહિલાઓની ભાવિ પેઢીઓના સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીની સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ભારતના નિવારક આરોગ્યસંભાળ અભિગમમાં એક મોટી પ્રગતિ રજૂ કરે છે.
રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયા (RGI) 2021ના વસ્તી અંદાજના આધારે, આ અભિયાને આશરે 1.2 કરોડ છોકરીઓના ઓળખાયેલા વાર્ષિક લક્ષિત જૂથ સામે લગભગ 87% સંચિત કવરેજ હાંસલ કર્યું છે. નવ મહિનાની અંદર 1 કરોડ-ડોઝના સીમાચિહ્ન સુધી પહોંચવું એ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો, ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકરો, શિક્ષકો, માતા-પિતા અને સ્થાનિક સમુદાયોના સંકલિત પ્રયાસો દ્વારા સમર્થિત આ પહેલના વ્યાપ અને ગતિને રેખાંકિત કરે છે.

છ રાજ્યોએ 100% કવરેજ હાંસલ કર્યું; સમગ્ર દેશમાં મજબૂત પ્રગતિ
રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ HPV રસીકરણ કવરેજને વિસ્તૃત કરવામાં સતત પ્રગતિ દર્શાવી છે, જેમાં ઘણા રાજ્યોએ તેમની સંબંધિત ઓળખાયેલી લક્ષિત વસ્તીનું ઉચ્ચ સ્તરનું કવરેજ હાંસલ કર્યું છે.
છ રાજ્યો — ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ, મિઝોરમ, મધ્ય પ્રદેશ અને બિહાર — એ અભિયાન હેઠળ તેમની ઓળખાયેલી લક્ષિત વસ્તીનું 100% કવરેજ હાંસલ કર્યું છે.
અન્ય ઉચ્ચ-પ્રદર્શન કરનારા રાજ્યોમાં, આસામે 95.63% કવરેજ નોંધાવ્યું છે, ત્યારબાદ તેલંગાણા (95.28%), કર્ણાટક (93.16%) અને ઉત્તરાખંડ (90.17%) છે.
છત્તીસગઢ (86.21%) અને રાજસ્થાન (85.23%) એ 80% કવરેજનો આંકડો પાર કર્યો છે, જ્યારે કેરળ (77.02%), તમિલનાડુ (76.12%), ઓડિશા (74.90%) અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ (72.99%) એ 70% થી વધુ કવરેજ હાંસલ કર્યું છે.
સંપૂર્ણ સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ, ઉત્તર પ્રદેશ 29.33 લાખથી વધુ 14 વર્ષની છોકરીઓના રસીકરણ સાથે દેશમાં અગ્રેસર છે, ત્યારબાદ 13.70 લાખથી વધુ સાથે બિહાર અને 7.75 લાખથી વધુ છોકરીઓના રસીકરણ સાથે ગુજરાત છે.
વિવિધ ભૌગોલિક, વસ્તી વિષયક અને સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા રાજ્યોમાં થયેલી પ્રગતિ અભિયાનની વ્યાપક પહોંચ અને સ્થાનિક સ્તરે અનુકૂળ અમલીકરણ વ્યૂહરચનાઓની અસરકારકતા પર પ્રકાશ પાડે છે.
મજબૂત કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલન રાષ્ટ્રવ્યાપી રસીકરણ પ્રયાસને આગળ ધપાવે છે
આ સીમાચિહ્ન જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, જાહેર આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને ફ્રન્ટલાઈન આરોગ્યસંભાળ ટીમો દ્વારા સમર્થિત કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તથા રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની સરકારો વચ્ચેના સતત સંકલનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ ગ્રામીણ, શહેરી, દૂરના અને ભૌગોલિક રીતે પડકારજનક વિસ્તારોમાં રસીકરણની પહોંચને વિસ્તૃત કરવા માટે અનુરૂપ અભિગમો અપનાવ્યા છે. પહોંચ અને અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટે બિહાર, તમિલનાડુ અને સિક્કિમમાં રાજ્ય-આગેવાની હેઠળની પહેલોને પણ રાષ્ટ્રીય અભિયાન સાથે એકીકૃત કરવામાં આવી છે.
આ અભિયાનમાં સામુદાયિક જોડાણ, માતા-પિતાની જાગૃતિ અને HPV રસીકરણ વિશે વિશ્વસનીય, વિજ્ઞાન-આધારિત માહિતીના પ્રસાર પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
બાળરોગ નિષ્ણાતો, સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાતો અને AIIMS જેવી અગ્રણી તબીબી સંસ્થાઓના નિષ્ણાતો સહિત આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકોએ જાગૃતિ લાવવામાં અને રસીની સલામતી અને અસરકારકતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
શાળાના શિક્ષકો, માન્યતા પ્રાપ્ત સામાજિક આરોગ્ય કાર્યકરો (ASHAs), ઓક્ઝિલરી નર્સ મિડવાઇવ્સ (ANMs) અને અન્ય ફ્રન્ટલાઈન આરોગ્યસંભાળ કાર્યકરોએ પણ માહિતગાર ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા અને ખોટી માહિતીનો સામનો કરવા માટે માતા-પિતા અને સમુદાયો સાથે મળીને કામ કર્યું છે.
આ સામૂહિક પ્રયાસોએ જનવિશ્વાસને મજબૂત બનાવવામાં અને સમાજના વિવિધ વર્ગોમાં HPV રસીકરણની સ્વીકૃતિને સરળ બનાવવામાં મદદ કરી છે.
U-WIN રસીકરણની ડિજિટલ દેખરેખ અને સુલભતાને મજબૂત બનાવે છે
ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એ રાષ્ટ્રવ્યાપી અભિયાનનું એક મહત્વપૂર્ણ સક્ષમકર્તા રહ્યું છે, જેમાં U-WIN પ્લેટફોર્મ રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ, લાભાર્થી ટ્રેકિંગ અને ડિજિટલ રસીકરણ રેકોર્ડ્સને સમર્થન આપે છે.
પ્રોગ્રામ મેનેજરો જિલ્લા સ્તરે રસીકરણની પ્રગતિ પર દેખરેખ રાખવા, કવરેજની ખામીઓ અને હજુ સુધી વેક્સિન ન અપાયેલી પાત્ર છોકરીઓને ઓળખવા અને વધુ અસરકારક આયોજન અને સંસાધન ફાળવણીને સમર્થન આપવા માટે આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
આ પ્લેટફોર્મ માતા-પિતાને તેમની દીકરીઓ માટે HPV રસીકરણ સ્લોટ બુક કરવા અને ડિજિટલ રસીકરણ પ્રમાણપત્રો ડાઉનલોડ કરવા માટે પણ સક્ષમ બનાવે છે, જે રસીકરણ પ્રક્રિયાને વધુ સુલભ, અનુકૂળ અને પારદર્શક બનાવે છે.
ક્ષેત્રીય-સ્તરના અમલીકરણ સાથે ડિજિટલ દેખરેખનું એકીકરણ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પ્રોગ્રામ મેનેજમેન્ટને મજબૂત કરવામાં અને પાત્ર લાભાર્થીઓ સુધી વધુ અસરકારક રીતે પહોંચવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.
HPV વેક્સિનેશન: સર્વાઇકલ કેન્સર સામે એક સાબિત હસ્તક્ષેપ
સર્વાઇકલ કેન્સર એક નોંધપાત્ર જાહેર આરોગ્ય ચિંતા અને મહિલાઓમાં કેન્સર-સંબંધિત બીમારી અને મૃત્યુદરનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ બની રહ્યું છે. હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસના ચોક્કસ ઉચ્ચ-જોખમ ધરાવતા પ્રકારોનો સતત ચેપ સર્વાઇકલ કેન્સરના મોટાભાગના કેસો માટે જવાબદાર છે.
સર્વાઇકલ કેન્સર તરફ દોરી શકે તેવા HPV ચેપના જોખમને ઘટાડવા માટે ઉપલબ્ધ સૌથી અસરકારક નિવારક હસ્તક્ષેપોમાં HPV રસીકરણનો સમાવેશ થાય છે.
રાષ્ટ્રીય HPV વેક્સિનેશન અભિયાનને HPV વેક્સિનની સલામતી અને અસરકારકતા અંગેના વ્યાપક વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓનું સમર્થન છે. વિશ્વભરમાં 800 મિલિયનથી વધુ HPV વેક્સિનના ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે લગભગ બે દાયકાના વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને વાસ્તવિક-દુનિયાના અનુભવે રસી-લક્ષિત HPV ચેપ અને સંબંધિત પૂર્વ-કેન્સરગ્રસ્ત પરિસ્થિતિઓ સામે મજબૂત રક્ષણ દર્શાવ્યું છે.
14 વર્ષની ઉંમરે છોકરીઓને રસીકરણ પૂરું પાડીને, આ અભિયાન HPVના સંભવિત સંપર્કમાં આવતા પહેલાં જ રક્ષણ પૂરું પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેથી સર્વાઇકલ કેન્સરના લાંબા ગાળાના નિવારણમાં ફાળો આપી શકાય.
લાભાર્થીઓની સુરક્ષા કેન્દ્રિય પ્રાથમિકતા બની રહી છે
દરેક લાભાર્થીની સુરક્ષા અને સુખાકારીની ખાતરી કરવી એ અભિયાનની મૂળભૂત પ્રાથમિકતા બની રહી છે.
તમામ રસીકરણ સત્રો પ્રશિક્ષિત તબીબી અધિકારીઓની સીધી દેખરેખ હેઠળ નિર્ધારિત સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ ખાતે હાથ ધરવામાં આવે છે. વેક્સિનેશન પછીની કોઈપણ દુર્લભ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ (AEFI)ના તાત્કાલિક મૂલ્યાંકન, દેખરેખ અને સંચાલનની સુવિધા માટે રસીકરણ સ્થળોને 24×7 આરોગ્યસંભાળ કેન્દ્રો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
આ અભિયાન પ્રશિક્ષિત આરોગ્યસંભાળ કર્મચારીઓ અને યોગ્ય તબીબી વ્યવસ્થાઓ દ્વારા સમર્થિત સ્થાપિત રસીકરણ સુરક્ષા પ્રોટોકોલનું પાલન કરે છે.
મંત્રાલય રસીકરણ કાર્યક્રમમાં વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે પારદર્શક સંચાર, વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને માતા-પિતાની માહિતગાર સંમતિ પર ભાર મૂકવાનું ચાલુ રાખે છે.
પાત્ર છોકરીઓના સાર્વત્રિક કવરેજ તરફ ગતિ જાળવી રાખવી
1 કરોડ-ડોઝનો સીમાચિહ્ન હાંસલ થવાની સાથે, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય બાકીની પાત્ર છોકરીઓ સુધી પહોંચવા અને તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં રસીકરણ કવરેજને વધુ મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
મંત્રાલય કવરેજની ખામીઓને દૂર કરવા, જાગૃતિને મજબૂત કરવા અને HPV વેક્સિનની સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, તબીબી વ્યાવસાયિકો, ફ્રન્ટલાઈન આરોગ્યસંભાળ કાર્યકરો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને સમુદાયો સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખશે.
પાત્ર 14 વર્ષની છોકરીઓના માતા-પિતા અને વાલીઓને માહિતી મેળવવા અને રસીકરણ સ્લોટ બુક કરવા માટે તેમની નજીકની નિર્ધારિત સરકારી આરોગ્ય સુવિધાની મુલાકાત લેવા અથવા U-WIN પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
નવ મહિનાથી ઓછા સમયમાં 1 કરોડથી વધુ HPV વેક્સિનના ડોઝ આપવાની સિદ્ધિ એ માત્ર એક સંખ્યાત્મક સીમાચિહ્ન નથી. તે ભારતની કિશોરીઓના સ્વાસ્થ્ય અને સંભવિત જીવલેણ રોગના નિવારણમાં એક મહત્વપૂર્ણ રોકાણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ કરાયેલ રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન નિવારક આરોગ્યસંભાળ પર ભારતના વધતા ભાર અને મહિલાઓને ટાળી શકાય તેવી બીમારીથી બચાવવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
આજે આપવામાં આવેલ HPV રસીનો દરેક ડોઝ ભારતની દીકરીઓ માટે સ્વસ્થ ભવિષ્ય અને એવા ભવિષ્ય તરફનું એક પગલું છે જેમાં ઓછી મહિલાઓ સર્વાઇકલ કેન્સરથી પીડાય છે.
આ સીમાચિહ્ન દરેક પાત્ર છોકરીને નિવારક આરોગ્યસંભાળ સુલભ બનાવવાની અને સર્વાઇકલ કેન્સરના ભારણને ઘટાડવાના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યને આગળ વધારવાની ભારત સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
SM/DK/GP/JT
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :
@PIBAhmedabad
/pibahmedabad1964
/pibahmedabad
pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com