પોસ્ટેડ ઓન:
19 NOV 2026 9:11PM by PIB Ahmedabad
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પિયુષ ગોયલે આજે નવી દિલ્હીમાં ઇન્ડો-અમેરિકન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ (IACC) દ્વારા આયોજિત 23મી ઇન્ડો-યુએસ ઇકોનોમિક સમિટને સંબોધન કરતી વખતે ભારત-અમેરિકા આર્થિક ભાગીદારીના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે મૂડી, ટેકનોલોજી અને નવીનતા લાવે છે, જ્યારે ભારત કદ, પ્રતિભા, ઉત્પાદન ક્ષમતા, સ્પર્ધાત્મકતા અને ઝડપથી પરિવર્તન પામતી અર્થવ્યવસ્થા પૂરી પાડે છે.
શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારતનું ડિજિટલ પરિવર્તન 1.4 અબજ ભારતીયોને બહેતર જીવન અને ભવિષ્ય પ્રદાન કરતા વિકસિત અને સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર 'વિકસિત ભારત' ના લક્ષ્ય તરફ દેશને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે આગળ લઈ જઈ રહ્યું છે.
આ વર્ષની સમિટની થીમ, 'વન શેયર્ડ ફ્યુચર' ('One Shared Future') નો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે આ ભાગીદારી પાછલા વર્ષની સમિટની થીમ 'શેપિંગ અ શેયર્ડ ફ્યુચર' ('Shaping a Shared Future') થી આગળ વધીને તે ભવિષ્યની સંયુક્ત માલિકી લેવા અને તે દિશામાં કામ કરવા સુધી પહોંચી છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનું સહિયારું ભવિષ્ય બંને દેશો અને વિશ્વ માટે એક નિર્ણાયક વિશેષતા બની રહેશે.
મંત્રીએ કહ્યું કે ભારત અને અમેરિકા બે ગતિશીલ લોકતંત્રો છે જે વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્યને આકાર આપે છે. 4 જુલાઈના રોજ અમેરિકાના સ્વતંત્રતા દિવસ નિમિત્તે અભિનંદન આપતી વખતે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સંદેશને યાદ કરતા, તેમણે કહ્યું કે ભારત-અમેરિકા ભાગીદારી વૈશ્વિક હિત માટે એક બળ છે અને તે વૈશ્વિક વિકાસનું એન્જિન પણ બનવું જોઈએ. તેમણે સ્વતંત્રતાના 250 વર્ષની ઉજવણી બદલ અમેરિકાને અભિનંદન પાઠવ્યા અને અમેરિકન જનતાને શુભેચ્છાઓ પાઠવી.
વિશ્વાસ એ ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીનો પાયો છે તેના પર ભાર મૂકતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારત વિશ્વસનીય ભાગીદારી પ્રદાન કરે છે અને મુશ્કેલ સમયમાં પોતાના મિત્રોની પડખે ઊભું રહે છે. વિશ્વ સમક્ષ વિશ્વાસ એ એક મૂળભૂત પ્રશ્ન બની ગયો છે તેવા પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના અવલોકનનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ કહ્યું કે વ્યવસાયો બે ચાલુ યુદ્ધો — પશ્ચિમ એશિયા કટોકટી અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ — દ્વારા ચિહ્નિત વધુને વધુ અસ્થિર અને અનિશ્ચિત વૈશ્વિક વાતાવરણમાં કાર્ય કરી રહ્યા છે.
તેમણે કહ્યું કે વિશ્વને માત્ર સપ્લાય ચેઇન નહીં પરંતુ વિશ્વસનીય સપ્લાય ચેઇન (trusted supply chains) ની જરૂર છે, જ્યાં ભાગીદારો સહિયારું વિઝન ધરાવતા હોય, કાયદાના શાસનનો આદર કરતા હોય અને કરારોનું સન્માન કરતા હોય. તેમણે ઉમેર્યું કે આવી વિશ્વસનીય શૃંખલા બનાવવામાં ભારત અને અમેરિકા સ્વાભાવિક ભાગીદારો છે.
દ્વિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય જોડાણમાં તાજેતરના વિકાસ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બે દિવસ પહેલા મનિલામાં ક્વાડ લીડર્સ સમિટમાં મળ્યા હતા. બંને નેતાઓએ 2027 ની શરૂઆતમાં પ્રથમ ક્વાડ બિઝનેસ લીડર્સ ફોરમની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ફોરમમાં દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે અગ્રણી ભારતીય વ્યવસાયોને એકસાથે લાવવામાં IACC અને અન્ય સંસ્થાઓ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
અમેરિકામાં વ્યવસાયો સાથેના પોતાના તાજેતરના સંવાદો શેર કરતા, મંત્રીએ કહ્યું કે ગયા મહિને ન્યૂયોર્કની મુલાકાત દરમિયાન, તેમણે ભારત સાથે પોતાનું જોડાણ વિસ્તારવામાં વ્યવસાયોમાં વધતો રસ જોયો હતો. દેશમાં કુશળ પ્રતિભાના વિશાળ સમૂહને માન્યતા આપીને, કંપનીઓ ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (Global Capability Centres) સ્થાપવા, ડિઝાઇન અને ઇનોવેશન કામગીરી, સંશોધન અને વિકાસ (R&D) પ્રવૃત્તિઓ, બિઝનેસ પ્રોસેસીસ અને ભારતમાં કચેરીઓ વિસ્તારવા માંગતી હતી.
તેમણે કહ્યું કે ઇજિપ્ત અને ઇટાલીની તાજેતરની મુલાકાતો દરમિયાન પણ ભારત સાથે જોડાવા માટે આવો જ ઉત્સાહ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. ઇજિપ્તના સમકક્ષો અને ઇજિપ્તના પ્રધાનમંત્રી સાથેની ચર્ચા દરમિયાન, બંને પક્ષોએ બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોકાણને વિસ્તારવા માટે પ્રેફરેન્શિયલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (Preferential Trade Agreement) અથવા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (Free Trade Agreement) માટે ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સ (terms of reference) ને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની શક્યતા ચકાસવા પોતાના અધિકારીઓને જણાવવા સંમતિ આપી હતી.
ઇટાલીના નાયબ પ્રધાનમંત્રી, મહામહિમ શ્રી એન્ટોનિયો તાજાની (H.E. Mr. Antonio Tajani) સાથેની તેમની સંયુક્ત બિઝનેસ ફોરમ અને સંયુક્ત બિઝનેસ કમિટીની બેઠકો દરમિયાન, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે બંને પક્ષોએ મહત્વાકાંક્ષી વેપાર લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો છે. હાલના 12 બિલિયન ડોલરના સ્તરથી 2029 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર વધારીને 20 બિલિયન યુરો કરવાનો તાત્કાલિક ઉદ્દેશ્ય હોવા છતાં, કેલેન્ડર વર્ષ 2027 ના પ્રથમ ક્વાર્ટર અથવા પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં ભારત-EU ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ અમલમાં આવ્યા બાદ ભારત અને ઇટાલી વેપારને 50 બિલિયન યુરો સુધી વિસ્તારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે તે અંગે બંને દેશો સંમત થયા હતા. તેમણે કહ્યું કે વ્યવસાયો, આયાતકારો અને નિકાસકારોને વધુ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ.
ભારતના નિકાસ પ્રદર્શન પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારતે ચાલુ વર્ષ દરમિયાન 1 ટ્રિલિયન ડોલરની નિકાસ હાંસલ કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે, જેમાં લગભગ 16 ટકા વૃદ્ધિ નોંધાઈ રહી છે, અને એપ્રિલ થી સપ્ટેમ્બર સુધીના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન 480 બિલિયન ડોલરની નિકાસ પહેલેથી જ હાંસલ કરી લીધી છે. પાછલા વર્ષે ભારતની નિકાસ 863 બિલિયન ડોલરના સર્વકાલીન રેકોર્ડ પર પહોંચી હતી, જ્યારે ઓક્ટોબરમાં 90 બિલિયન ડોલર પર ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓની દેશની અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ માસિક નિકાસ નોંધાઈ હતી.
મંત્રીએ કહ્યું કે જ્યારે સરકારે નિકાસ લક્ષ્યાંક નક્કી કરવા માટે આ વર્ષની શરૂઆતમાં ઉદ્યોગ અને એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ્સ સાથે ચર્ચા કરી, ત્યારે ભારત પાસે 5 ટકા વૃદ્ધિનો સાધારણ લક્ષ્યાંક નક્કી કરવાનો વિકલ્પ હતો, ખાસ કરીને જ્યારે ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) એ એપ્રિલ-મે દરમિયાન વૈશ્વિક વેપાર વૃદ્ધિ લગભગ 2 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો હતો. જોકે, ઉદ્યોગ ચેમ્બરો અને નિકાસકારોએ આત્મવિશ્વાસ, તાકાત અને સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી અને સામૂહિક રીતે લગભગ 16 ટકા વૃદ્ધિનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 1 ટ્રિલિયન ડોલરની નિકાસનું લક્ષ્ય રાખવાનો નિર્ણય કર્યો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે સફળતા મેળવવા માટે ઊંચી મહત્વાકાંક્ષાઓ અને પડકારજનક લક્ષ્યાંકો આવશ્યક છે.
ભારતના ડિજિટલ પરિવર્તન પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે આજે શેરી વિક્રેતા અને ફાઇવ-સ્ટાર હોટલ બંને યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. તેનાથી દેશમાં ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરવામાં મદદ મળી છે. તેમણે ચૂકવણીઓ, શિષ્યવૃત્તિ અને પેન્શન સહિત સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓને સીધી અને સમયસર લાભાર્થીઓના બેંક ખાતાઓમાં પહોંચાડવામાં JAM ટ્રિનિટીની ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો. સિસ્ટમમાં થતી ગેરરીતિઓ (leakages) અટકાવીને, આ પહેલોએ સરકારને લાખો કરોડ રૂપિયા બચાવવામાં મદદ કરી છે, જે અબજો ડોલર જેટલી થાય છે.
મંત્રીએ દેશના દરેક ભાગમાં સાહસિકો અને વ્યવસાયોને આધુનિક ટેકનોલોજીના લાભો પહોંચાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, કોમ્પ્યુટર-એઇડેડ ડિઝાઇન અને કોમ્પ્યુટર-એઇડેડ મેન્યુફેક્ચરિંગ (CAD/CAM), મશીન લર્નિંગ અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવી ટેકનોલોજીઓ ભારતના દૂરના ખૂણાઓ સુધી પહોંચવી જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક વેપાર, આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણ અને પ્રેફરેન્શિયલ, ફ્રી ટ્રેડ અને દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારોના લાભો સૌથી નાના વ્યવસાયો અને વ્યક્તિઓ સુધી પહોંચવા જોઈએ. મોટા કોર્પોરેશનો જેટલા જ લાભો MSMEs, ખેડૂતો, માછીમારો, વિશ્વકર્માઓ, કારીગરો, હસ્તકલા અને હેન્ડલૂમ ઉત્પાદકો સુધી પણ વિસ્તરવા જોઈએ.
આ સંદર્ભમાં, શ્રી ગોયલે સરકારના એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેના હેઠળ દેશના દરેક જિલ્લામાં નોંધપાત્ર આઉટરીચ પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા હતા. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય પ્રથમ વખત નિકાસ કરતા લોકોને પ્રોત્સાહિત કરવાનો, તેમને નવા બજારો સુધી પહોંચવા સક્ષમ બનાવવાનો અને નવા ઉત્પાદનોની નિકાસને ટેકો આપવાનો હતો.
ટેકનોલોજી સહયોગ પર, મંત્રીએ કહ્યું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને નવીનતા એવા ક્ષેત્રો છે જેમાં અમેરિકાએ નોંધપાત્ર શક્તિઓ સ્થાપિત કરી છે, ખાસ કરીને ફ્રન્ટિયર મોડેલ્સ (frontier models) વિકસાવવામાં. ભારત પણ સમગ્ર AI સ્ટેક પર નજર રાખી રહ્યું છે અને 1.4 અબજ લોકો સુધી AI લઈ જવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું ચાલુ રાખશે. ઇન્ડિયાAI મિશન, AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ, સેમિકોન 2 અને ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સનો વિકાસ ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ સાથે ભારતના જોડાણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
તેમણે કહ્યું કે શિક્ષણ અને ભવિષ્યના કૌશલ્યોમાં આધુનિક ટેકનોલોજીઓનો વધુને વધુ સમાવેશ થશે. આરોગ્યસંભાળ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સને પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલ્સ પર બનેલા એજન્ટ્સથી લાભ થશે, જેનાથી આરોગ્યસંભાળ અને દવાઓનું વધુ સ્માર્ટ અને કાર્યક્ષમ વિતરણ શક્ય બનશે. નવી શોધો વધુ પરવડે તેવી બનશે, જ્યારે બાયોટેકનોલોજી, મેડિકલ ડિવાઇસીસ અને ક્લિનિકલ રિસર્ચ એવા ક્ષેત્રોમાં સામેલ હશે જેમાં ભારત વૈશ્વિક ટેકનોલોજીકલ નવીનતા અને વિકાસમાં મોખરે રહેશે.
ભારત-અમેરિકા આર્થિક ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવા માટે કાર્યવાહી માટેના પાંચ આહ્વાનની રૂપરેખા આપતા, શ્રી ગોયલે પોતાના સૂચનો રજૂ કરવા માટે TRUST શબ્દના ટૂંકાક્ષરનો ઉપયોગ કર્યો.
પ્રથમ 'T' હેઠળ, તેમણે સપ્લાય ચેઇનને સ્થિતિસ્થાપક અને વિશ્વસનીય સપ્લાય ચેઇન (resilient and trusted supply chains) માં રૂપાંતરિત કરવા માટે આહ્વાન કર્યું.
'R' હેઠળ, તેમણે મિત્ર અને ભાગીદાર દેશો સાથે મળીને પ્રતિભા નિર્માણ (raising talent) કરવા માટે આહ્વાન કર્યું. તેમણે ડ્યુઅલ-ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને મજબૂત શૈક્ષણિક ભાગીદારી માટે પોતાનો મજબૂત ટેકો પુનરાવર્તિત કર્યો. એમિટી યુનિવર્સિટી અને તેના નેતૃત્વનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે કહ્યું કે તેઓ નેધરલેન્ડ્સમાં તેના વિશાળ કેમ્પસની મુલાકાત લેવા ઉત્સુક હતા પરંતુ તે કરી શક્યા નહીં. તેમણે ભારતીય શિક્ષણને ઇજિપ્ત લાવવા માટે એમિટી અને અન્ય ભારતીય યુનિવર્સિટીઓ સાથે જોડાવા માટે ઇજિપ્તના એક મોટા જૂથે વ્યક્ત કરેલા રસ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, અને યુનિવર્સિટીને તાત્કાલિક તેમની સાથે જોડાવા વિનંતી કરી.
મંત્રીએ કહ્યું કે ભારત અને અમેરિકાએ વર્ષોથી પોતાની યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા નોંધપાત્ર પ્રતિભા ભાગીદારી (talent partnerships) બનાવી છે અને આ સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે તેઓ કેટલીક અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓને ભારતમાં લાવવાની શક્યતા ચકાસવા માટે તેમની સાથે કામ કરી રહ્યા છે અને અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓ તથા વિદ્યાર્થીઓને તેમના શૈક્ષણિક કાર્યક્રમોના ભાગરૂપે ભારતને ધ્યાનમાં લેવા આમંત્રણ આપ્યું.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વૈશ્વિક વિકાસનું નેતૃત્વ એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના દેશો દ્વારા વધુને વધુ કરવામાં આવશે. ભારતીય યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોના અનુભવથી વિકસિત દેશોના વિદ્યાર્થીઓને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોની સંસ્કૃતિ અને કામગીરી સમજવામાં મદદ મળશે, જેનાથી તેઓ ભવિષ્યમાં પોતાના દેશો, અર્થતંત્રો, કાર્યસ્થળો અને વ્યવસાયોમાં વધુ અસરકારક રીતે યોગદાન આપી શકશે.
'U' હેઠળ, શ્રી ગોયલે મેટ્રોપોલિટન શહેરોથી આગળ વધીને ભારતને ખોલવા (unlocking Bharat beyond the metropolitan cities) માટે આહ્વાન કર્યું, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વિકાસ ચોક્કસ પ્રદેશો અથવા શહેરી કેન્દ્રો પૂરતો સીમિત ન રહેવો જોઈએ. તેમણે યાદ કર્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 2014 માં કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદ, ભારતના તમામ ભાગોમાં, ખાસ કરીને પૂર્વીય અને ઉત્તરીય ભારતમાં સમાન વિકાસ પર ભાર મૂક્યો હતો, જેને દાયકાઓથી વિકાસનો તેનો યોગ્ય હિસ્સો મળ્યો ન હતો.
તેમણે કહ્યું કે સરકારે ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું, જેના પરિણામે પ્રદેશમાં ઉદ્યોગ લાવવાના પ્રયાસોની સાથે માળખાગત સુવિધાઓ, વીજળી, પાણી પુરવઠા, ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર્સ અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ હતી.
તેવી જ રીતે, બિહાર, ઝારખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા અને છત્તીસગઢ સહિતના પૂર્વીય પટ્ટામાં તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન અને વિકાસ જોવા મળ્યો હતો.
'S' હેઠળ, મંત્રીએ હિતધારકોને એકબીજા સાથે સ્પષ્ટપણે વાત કરવા અને તેઓ જે અવરોધો અને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે તે રજૂ કરવા માટે આહ્વાન કર્યું. તેમણે કહ્યું કે વ્યવસાયોને ટેકો આપવા, તેમની ચિંતાઓનું નિરાકરણ લાવવા અને તેમની કામગીરી વિસ્તારવામાં તથા વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવા માટે સરકારના વિવિધ વિભાગો ઉપલબ્ધ છે.
અંતિમ 'T' હેઠળ, શ્રી ગોયલે તમામ પહેલોના પરિણામોનું ટ્રેકિંગ કરવા અને કામગીરી માટે જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે આહ્વાન કર્યું. તેમણે IACC ને સરકારને જવાબદાર ઠેરવવા, તેના કાર્યનું નિરીક્ષણ કરવા અને સરકાર તથા ઉદ્યોગ બહેતર ભવિષ્ય અને મજબૂત ભારત-અમેરિકા ભાગીદારી તરફ સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખે તે સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી.
મંત્રીએ IACC ના પ્રાદેશિક ચેમ્બરો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા કાર્યની પ્રશંસા વ્યક્ત કરી અને સતત સફળતા માટે સંસ્થા, તેના પ્રાદેશિક ચેમ્બરો અને સભ્યોને શુભેચ્છાઓ પાઠવી.
SM/IJ/GP/JT