પોસ્ટેડ ઓન:
17 NOV 2026 8:22PM by PIB Ahmedabad
આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલયે, રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રો સાથે મળીને, ધરતી આબા ભગવાન બિરસા મુંડાની 151મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે 15 નવેમ્બર 2026 ના રોજ સમગ્ર દેશમાં જનજાતીય ગૌરવ દિવસની ઉજવણી કરી હતી. આ દિવસે 1 થી 15 નવેમ્બર 2026 દરમિયાન સમગ્ર દેશના આદિવાસી વિસ્તારોમાં સાંસ્કૃતિક, શૈક્ષણિક, કલ્યાણકારી અને આઉટરીચ પ્રવૃત્તિઓ સાથે ઉજવવામાં આવેલા જનજાતીય ગૌરવ પખવાડિયાનું સમાપન થયું હતું.
નવી દિલ્હીમાં ઉજવણીની શરૂઆત થઈ હતી જેમાં માનનીય રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના સભાપતિ સી. પી. રાધાકૃષ્ણન, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ રવિવારે સંસદ પરિસરમાં પ્રેરણા સ્થળ ખાતે જનજાતીય ગૌરવ દિવસ તરીકે ઉજવાતી ભગવાન બિરસા મુંડાની જન્મજયંતિ પર તેમને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરી હતી. કાયદા અને ન્યાય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને સંસદીય બાબતોના રાજ્ય મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલ, સંસદસભ્યો અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવો પણ શ્રદ્ધાંજલિ સમારોહમાં જોડાયા હતા.
ભગવાન બિરસા મુંડાના જન્મસ્થળ ઝારખંડના ઉલિહાતુ ખાતે પણ પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી હતી. ભગવાન બિરસા મુંડાની 151મી જન્મજયંતિ અને જનજાતીય ગૌરવ દિવસ નિમિત્તે ઝારખંડના ખૂંટી જિલ્લાના ઉલિહાતુ ખાતેથી રાષ્ટ્રીય આદિવાસી ગૌરવ કૂચને વિધિવત રીતે લીલી ઝંડી આપવામાં આવી હતી.


મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલી ખાતેના ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ ખાતે યોજાયો હતો, જ્યાં માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા જોડાયા હતા. આ કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા મહારાષ્ટ્રના માનનીય રાજ્યપાલ શ્રી જિષ્ણુ દેવ વર્મા, કેન્દ્રીય આદિજાતિ બાબતોના મંત્રી શ્રી જુઅલ ઓરામ, મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ, નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ શ્રી એકનાથ શિંદે અને શ્રીમતી સુનેત્રા પવાર, આદિજાતિ બાબતોના રાજ્ય મંત્રી શ્રી દુર્ગાદાસ ઉઈકે અને અન્ય વિવિધ મહાનુભાવોએ કરી હતી. માનનીય પ્રધાનમંત્રી વતી ભગવાન બિરસા મુંડાની પ્રતિમાને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી હતી. દિવસની શરૂઆતમાં, મહારાષ્ટ્ર સરકારે 22 આશ્રમ શાળાઓ અને 51 છાત્રાલયોનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
માનનીય પ્રધાનમંત્રીએ વિવિધ રાજ્યોમાં આશરે ₹3,000 કરોડના ખર્ચે 246 પ્રોજેક્ટ્સનું ઉદ્ઘાટન અને શિલાન્યાસ કર્યો હતો. ઉદ્ઘાટન કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં 38 એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ, PM-JANMAN હેઠળ 100 બહુહેતુક કેન્દ્રો, અરુણાચલ પ્રદેશમાં આદિવાસી સંશોધન સંસ્થાનું નવું ભવન અને મિઝોરમના કેલ્સિહ ખાતે રોપુઇલિયાની આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સેનાની સંગ્રહાલય તથા અન્ય ઘણા પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. PM-JANMAN અને ધરતી આબા જનજાતીય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન હેઠળ 19 એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ, 12 આદિવાસી બહુહેતુક માર્કેટિંગ કેન્દ્રો, આશ્રમ શાળાઓ અને અન્ય પ્રોજેક્ટ્સનો શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

સભાને સંબોધિત કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ નાગરિકોને ‘જોહાર’ કહીને અભિવાદન કર્યું હતું અને ભગવાન બિરસા મુંડા તથા રાઘોજી ભાંગરે, ભાગોજી નાઈક અને વીર બાબુરાવ શેડમાકે સહિત ગઢચિરોલી સાથે સંકળાયેલા આદિવાસી નાયકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે 15 નવેમ્બર 2021 ના રોજ પ્રથમ વખત ઉજવવામાં આવેલો જનજાતીય ગૌરવ દિવસ એક રાષ્ટ્રીય ઉત્સવ બની ગયો છે, અને ભારત આજે સ્વદેશી સ્વાભિમાન સાથે તેના વારસા, ઇતિહાસ અને નાયકોને યાદ કરી રહ્યું છે. ખાસી હિલ્સમાં તિરોત સિંગ અને સિધો-કાન્હોની સંથાલ ક્રાંતિથી લઈને માનગઢ ખાતે ગોવિંદ ગુરુના અનુયાયીઓ, રાણી ગાઇદિન્લ્યુ, તાંત્યા ભીલ, અલ્લુરી સીતારામ રાજુ અને રાણી દુર્ગાવતી સુધીના સંસ્થાનવાદી શાસન સામેના આદિવાસી સંઘર્ષોને યાદ કરતા, તેમણે કહ્યું હતું કે ભગવાન બિરસા મુંડાનું ઉલગુલાન કરોડો ભારતીયોને પ્રેરણા આપતું રહે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે આ દિવસ આદિવાસી સમુદાયો સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી બે મોટી રાષ્ટ્રીય સિદ્ધિઓ સાથે સુસંગત છે: વિશ્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા 12–13 વર્ષોમાં લગભગ 50 કરોડ નાગરિકો અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે, અને દેશ નક્સલવાદ અને માઓવાદી આતંકથી મુક્ત બન્યો છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે PM-JANMAN અને ધરતી આબા જનજાતીય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન માટે ₹1 લાખ કરોડથી વધુની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જેથી આઝાદી પછી જે પરિવારોને સૌથી છેલ્લે સુવિધાઓ મળી હતી તેમને હવે સૌથી પહેલા મળે. દેશનું સર્વોચ્ચ પદ આદિવાસી સમાજની દીકરી, રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા શોભાવવામાં આવી રહ્યું છે તે બદલ ગર્વ વ્યક્ત કરતા, તેમણે નાગરિકોને ભગવાન બિરસા મુંડા પાસેથી પ્રેરણા લેવા અને વિકસિત ભારત 2047 તરફ કામ કરવા, તથા દર વર્ષે વધુ ઉત્સાહ અને મોટા પાયે જનજાતીય ગૌરવ દિવસની ઉજવણી કરવા વિનંતી કરી હતી.


રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ મુખ્યમંત્રીઓ, રાજ્યપાલો અને મંત્રીઓના નેતૃત્વમાં રાજ્ય કક્ષાના કાર્યક્રમો યોજ્યા હતા. અરુણાચલ પ્રદેશમાં, મુખ્યમંત્રી શ્રી પેમા ખાંડુ ઇટાનગરના લોબી ખાતે નવા આદિવાસી સંશોધન સંસ્થા ભવનના ઉદ્ઘાટનમાં હાજર રહ્યા હતા, અને મિઝોરમમાં, મુખ્યમંત્રી શ્રી લાલદુહોમા રોપુઇલિયાની આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સેનાની સંગ્રહાલયના ઉદ્ઘાટનમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. મુખ્યમંત્રી શ્રી વિષ્ણુ દેવ સાંઈએ છત્તીસગઢના રાયગઢ ખાતે રાજ્ય કક્ષાના કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું; મુખ્યમંત્રી ડૉ. પ્રમોદ સાવંતે ગોવાના કાનાકોના ખાતે આશરે 15,000 સહભાગીઓ સાથે આદિવાસી કલા સંગમમાં હાજરી આપી હતી; અને મુખ્યમંત્રી શ્રી મોહન માંઝીએ ઓડિશાના મલકાનગિરી ખાતેના મેગા ઈવેન્ટમાં હાજરી આપી હતી. ગુજરાતમાં, રાજ્યભરમાં યોજાયેલા 86 કાર્યક્રમોના ભાગરૂપે, મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે છોટા ઉદેપુર ખાતે આશરે 25,000 સહભાગીઓ સાથે અને નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી હર્ષ સંઘવીએ વલસાડ ખાતે ઉજવણીનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. મુખ્યમંત્રી શ્રી પુષ્કર સિંહ ધામીએ કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી શ્રી અજય ટમટા સાથે દેહરાદૂનના પરેડ ગ્રાઉન્ડ ખાતે મુખ્ય કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જ્યારે મુખ્યમંત્રી શ્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના મેંધર ખાતે સ્મૃતિ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી. રાજસ્થાનમાં, મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્મા આદિવાસી વિસ્તાર વિકાસ કચેરીઓ, આશ્રમ છાત્રાલયો અને EMRS ખાતે યોજાયેલી પુષ્પાંજલિમાં જોડાયા હતા. મણિપુરના મુખ્યમંત્રીએ ઇમ્ફાલ ખાતે રાજ્ય કક્ષાના આદિવાસી સાંસ્કૃતિક મહોત્સવનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું, જે ટ્રાઇબલ ફ્રેમ્સ નેશનલ ટ્રાઇબલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની બીજી આવૃત્તિનું સમાપન પણ હતું.
ત્રિપુરાના માનનીય રાજ્યપાલે અગરતલાના ત્રિપુરા સ્ટેટ એકેડેમી ઓફ ટ્રાઇબલ કલ્ચર ખાતે સન્માન-સહ-સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી. આસામમાં, ગુવાહાટીના શિલ્પગ્રામ ખાતેની ઉજવણીમાં પાંચ આદિવાસી સિદ્ધિ હાંસલ કરનારાઓ માટે જનજાતીય ગૌરવ પુરસ્કાર, આદિવાસી હોમસ્ટે લાભાર્થીઓને અનુદાન અને આદિવાસી જમીન અધિકારો તથા વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 પર કાર્યશાળા યોજાઈ હતી. કર્ણાટકે અનુસૂચિત જનજાતિ કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રીની ઉપસ્થિતિમાં મૈસૂરની કર્ણાટક સ્ટેટ ઓપન યુનિવર્સિટી ખાતે રાજ્ય કક્ષાનો કાર્યક્રમ યોજ્યો હતો, અને ઉત્તર પ્રદેશે તમામ 75 જિલ્લાઓમાં પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરી હતી, જેમાં સમાજ કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી અસીમ અરુણે કન્નૌજ ખાતેના કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી. સિક્કિમમાં, રાજ્ય મંત્રી શ્રી સમદુપ લેપ્ચાએ રાજ્યના આદિવાસી વારસાને પ્રદર્શિત કરતા કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી, જ્યારે આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં, ઓંગે, ગ્રેટ આંદામાનીઝ અને નિકોબારી સમુદાયના સભ્યોએ પ્રધાનમંત્રીનું સંબોધન જીવંત નિહાળ્યું હતું અને આયુષ્માન કાર્ડ મેળવ્યા હતા. લદ્દાખે યુનિવર્સિટી ઓફ લદ્દાખના કારગિલ કેમ્પસમાં બિરસા વનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું, અને ઝારખંડ, કેરળ, હિમાચલ પ્રદેશ તથા અન્ય રાજ્યોએ પુષ્પાંજલિ, પુરસ્કાર સમારોહ, સેમિનાર અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજ્યા હતા.


પખવાડિયા દરમિયાન, રાજ્ય આદિવાસી સંશોધન સંસ્થાઓ, આદિવાસી કલ્યાણ વિભાગો અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રોએ 34 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 25,000 થી વધુ કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં 60 લાખથી વધુ લોકોએ ભાગ લીધો હતો. આ પ્રવૃત્તિઓમાં સાંસ્કૃતિક ઉત્સવો, પ્રદર્શનો, શાળાઓ, કોલેજો, EMRS અને છાત્રાલયોમાં સ્પર્ધાઓ, શિષ્યવૃત્તિ અને આધાર શિબિરો, PM-JANMAN બહુહેતુક કેન્દ્રો ખાતે PVTG માટે આરોગ્ય અને પોષણ શિબિરો, વન અધિકારો પર કાનૂની સાક્ષરતા શિબિરો, અને ધરતી આબા જનભાગીદારી અભિયાન હેઠળ સામુદાયિક સેવા અભિયાનોનો સમાવેશ થાય છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, તેલંગાણા અને કર્ણાટકમાં સૌથી વધુ કાર્યક્રમો અને સહભાગીઓ નોંધાયા હતા.
રાષ્ટ્ર માટે આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ અને આદિવાસી સમુદાયોના યોગદાનને સન્માનિત કરવા માટે કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા 2021 માં જનજાતીય ગૌરવ દિવસ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. જનજાતીય ગૌરવ વર્ષ 2024–25 પર નિર્માણ કરતા, જેણે 2 લાખથી વધુ કાર્યક્રમો અને 3.7 કરોડથી વધુ સહભાગીઓ સાથે ભગવાન બિરસા મુંડાની 150મી જન્મજયંતિને ચિહ્નિત કરી હતી, આ વર્ષની ઉજવણીઓએ આદિવાસી વારસા, સિદ્ધિઓ અને વિકાસને રાષ્ટ્રીય ધ્યાનના કેન્દ્રમાં લાવવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.
SM/NP/JD