પોસ્ટેડ ઓન:
16 NOV 2026 1:39PM by PIB Ahmedabad
વન અધિકાર અધિનિયમ (FRA), 2006 અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પરંપરાગત વનવાસીઓના જંગલની જમીન પરના અધિકારોને માન્યતા આપે છે. વ્યક્તિગત અને સમુદાયના અધિકારોને ટાઇટલ દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવે છે જે સત્તાવાર દસ્તાવેજો છે જે વન અધિકારોને રેકોર્ડ કરે છે. મહેસૂલ રેકોર્ડમાં ટાઇટલ દાખલ કરવાથી માલિકોને PM-KISAN અને અન્ય કૃષિ, મત્સ્યઉદ્યોગ અને આજીવિકા યોજનાઓ હેઠળ લાભ મેળવવાનું સરળ બને છે. 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, 25.42 લાખ ટાઇટલનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે લગભગ 238 લાખ એકર જમીનને આવરી લે છે. મંત્રાલયે જનજાતિય ગૌરવ પખવાડા દરમિયાન રાષ્ટ્રીય FRA ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ શરૂ કર્યું . આ દાવાની પ્રક્રિયા, ગ્રામ સભામાં રજૂઆતથી લઈને ડિજિટલી સહી કરેલ ટાઇટલ મેળવવા સુધી, એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવશે.
પરિચય
પેઢીઓથી, જંગલમાં રહેતા સમુદાયો તેમના ઘરો અને આજીવિકા માટે જંગલોમાં રહે છે અને તેના પર આધાર રાખે છે. છતાં વસાહતી સમયગાળા દરમિયાન અને સ્વતંત્રતા પછી રાજ્યના જંગલોને એકીકૃત કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેમના દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી જમીન પરના ઘણા લોકોના અધિકારો નોંધાયેલા નહોતા. વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 જંગલમાં રહેતા અનુસૂચિત જનજાતિઓ અને અન્ય પરંપરાગત વનવાસીઓ માટેના આ અધિકારોને માન્યતા આપે છે. તે જંગલની જમીન પર આ સમુદાયોના વ્યક્તિગત અને સામૂહિક બંને અધિકારોને કાનૂની માન્યતા આપે છે. કાયદો અને તેના નિયમો જમીનના માલિકી હકો આપવા અને તેમને મહેસૂલ રેકોર્ડમાં દાખલ કરવાની જોગવાઈ કરે છે. આ કાયદાને 29 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ મળી અને 31 ડિસેમ્બર 2007 ના રોજ અમલમાં આવ્યો.
આ કાયદાના ઉદ્દેશ્યો છે:
- અગાઉ નોંધાયેલા ન હોય તેવા વન અધિકારોને માન્યતા આપવી.
- જંગલમાં રહેતા અનુસૂચિત જનજાતિઓ અને અન્ય પરંપરાગત વનવાસીઓને તેમની જમીન (જમીનનો હક), આજીવિકા અને ખાદ્ય સુરક્ષાના સુરક્ષિત અધિકારો આપવા.
- વન અધિકાર ધારકોને જંગલોનો ટકાઉ ઉપયોગ કરવાની અને જૈવવિવિધતા અને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવાની જવાબદારી અને અધિકાર આપીને વન સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવું.
આદિજાતિ બાબતોનું મંત્રાલય આ કાયદા માટે નોડલ એજન્સી છે. રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રો તેનો અમલ કરે છે. આ કાયદો 20 રાજ્યો અને એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ, જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વન અધિકાર શીર્ષક શું છે?
શીર્ષક એ સત્તાવાર દસ્તાવેજ છે જે વન અધિકારની નોંધ રાખે છે. તે દર્શાવે છે કે કોનો અધિકાર છે, કયા ગામમાં, કઈ જમીન અથવા જંગલ પર, તેની સીમાઓ સાથે. રાજ્ય સરકાર માટે ત્રણ જિલ્લા અધિકારીઓ તેના પર સહી કરે છે: વિભાગીય વન અધિકારી, જિલ્લા આદિજાતિ કલ્યાણ અધિકારી અને જિલ્લા કલેક્ટર. ધારકને પ્રમાણિત નકલ મળે છે. સમુદાયના શીર્ષક માટે, ગ્રામ સભા (ગ્રામસભા) તેને મેળવે છે. શીર્ષક ધારકના વારસદારોને પ્રાપ્ત થાય છે. તેને વેચી કે હસ્તાંતરિત કરી શકાતું નથી.
મુખ્ય સીમાચિહ્નો
|
તારીખ
|
માઇલસ્ટોન
|
|
29 ડિસેમ્બર 2006
|
અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પરંપરાગત વન નિવાસીઓ (વન અધિકારોની માન્યતા) અધિનિયમ, 2006ને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી.
|
|
31 ડિસેમ્બર 2007
|
આ કાયદો અમલમાં આવ્યો.
|
|
1 જાન્યુઆરી 2008
|
અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પરંપરાગત વન નિવાસીઓ (વન અધિકારોની માન્યતા) નિયમો, 2008 ને સૂચિત કરવામાં આવ્યા હતા.
|
|
12 જુલાઈ 2012
|
રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રોને કાયદાના અમલીકરણ અંગે વ્યાપક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી હતી.
|
|
23 એપ્રિલ 2015
|
સામુદાયિક વન સંસાધન અધિકારો આપવા અંગે માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી હતી.
|
|
11 ફેબ્રુઆરી 2019
|
વન અધિકાર પટ્ટા (વન અધિકાર ટાઇટલ) ધારકોને પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN)નો લાભ આપવાનો નિર્દેશ જારી કરવામાં આવ્યો હતો.
|
|
12 સપ્ટેમ્બર 2023
|
સામુદાયિક વન સંસાધનોના સંરક્ષણ, વ્યવસ્થાપન અને સતત ઉપયોગ (CFR) માટેની માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી હતી.
|
|
2 ઓક્ટોબર 2024
|
આદિવાસી ગામડાઓમાં માળખાગત સુવિધાઓના અભાવને દૂર કરવા માટે ધરતી આબા જનજાતિય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે સમર્પિત FRA કોષોનો ટેકો હતો.
|
|
5 જાન્યુઆરી 2026
|
ખાસ કરીને સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથો માટે રહેઠાણ અધિકારો અંગે મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી હતી.
|
|
24 જૂન, 2026
|
વન અધિકારોના રેકોર્ડને મહેસૂલ અને વન રેકોર્ડમાં ઝડપી બનાવવા માટે મંત્રાલયની સલાહ જારી કરવામાં આવી હતી.
|
|
06.07.2021
14.03.2024
27.07.2026
|
આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલય અને પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયે સંયુક્ત રીતે ત્રણ સલાહકાર જારી કર્યા છે જેથી ઝડપી અમલીકરણ શક્ય બને, દાવા પછીની સમસ્યાઓ ઓછી થાય અને ભંડોળ એકત્ર થાય.
|
કોણ દાવો કરી શકે છે અને કાયદો શું રક્ષણ આપે છે
આ કાયદો બે જૂથોને લાગુ પડે છે. "વનમાં રહેતા અનુસૂચિત જનજાતિ" એ અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો છે જે મુખ્યત્વે જંગલો અથવા વન્ય જમીનોમાં રહે છે અને તેમની આજીવિકા માટે તેમના પર આધાર રાખે છે. "અન્ય પરંપરાગત વન નિવાસીઓ" એ છે જે 13 ડિસેમ્બર, 2005 પહેલા ઓછામાં ઓછી ત્રણ પેઢીઓ (75 વર્ષ) થી જંગલોમાં રહે છે અને તેમની આજીવિકા માટે તેમના પર આધાર રાખે છે. આ અધિકારો આ તારીખ પહેલા કબજે કરેલી જંગલ જમીન પર લાગુ પડે છે. ઘરો બનાવવા અથવા ખેતી માટે વપરાતી જમીનના કિસ્સામાં, આ અધિકારો ફક્ત ખરેખર કબજે કરેલા ભાગ પર જ લાગુ પડે છે, મહત્તમ ચાર હેક્ટર સુધી.
- આ અધિકારો દરેક પ્રકારની વન જમીનને આવરી લે છે, જેમાં આરક્ષિત અને સંરક્ષિત જંગલો, અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોનો સમાવેશ થાય છે.
- બંને જૂથોના કોઈપણ સભ્યને તેમના અધિકારોની માન્યતા અને ચકાસણી પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી તેમના કબજા હેઠળની જંગલ જમીનમાંથી કાઢી મૂકી શકાશે નહીં અથવા દૂર કરી શકાશે નહીં.
- ગ્રામ સભા ભલામણ કરે ત્યારે કેન્દ્ર સરકાર સરકારી સુવિધાઓ માટે એક હેક્ટરથી ઓછી જંગલ જમીનનો ઉપયોગ કરવાની જોગવાઈ કરે છે. આ સુવિધાઓમાં શાળાઓ, હોસ્પિટલો, આંગણવાડીઓ, વાજબી ભાવની દુકાનો, પીવાનું પાણી, નાની સિંચાઈ નહેરો, રસ્તાઓ અને સમુદાય કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે.
અધિકારો અને હકોના પ્રકારો
ત્રણ પ્રકારના શીર્ષક
વ્યક્તિગત માલિકી: ચાર હેક્ટર સુધીની જમીન પર પરિવાર રહે છે અથવા ખેતી કરે છે. એક પરિણીત યુગલને તે તેમના બંને નામે મળે છે (એકલા ઘરના માલિકના કિસ્સામાં, તે ઘરના એકલા ઘરના વડાના નામે નોંધાયેલ હોય છે).
સમુદાય વન અધિકારો: ગામ જેનો એકસાથે ઉપયોગ કરે છે, જેમ કે ચરાણ, માછીમારી, જળાશયો અને ગૌણ વન પેદાશો માટે. સમુદાય આ અધિકાર ધરાવે છે. કોઈપણ શરતો તેના પર લખેલી હોય છે.
સામુદાયિક વન સંસાધન શીર્ષક: ગ્રામ સભા અથવા સમુદાયને તેની પરંપરાગત સીમામાં જંગલનું રક્ષણ, પુનર્જીવન, સંરક્ષણ અને સંચાલન કરવાનો અધિકાર આપે છે. આ તે જંગલ છે જ્યાં ગામ પરંપરાગત રીતે પહોંચતું આવ્યું છે.
- વનવાસીઓ પાસે પરંપરાગત રીતે એકત્રિત કરવામાં આવતી ગૌણ વન પેદાશો, જેમ કે વાંસ, મધ, લાખ, તેંદુના પાન અને ઔષધીય છોડ હોય છે. તેઓ તેનો સંગ્રહ, ઉપયોગ અને નિકાલ કરી શકે છે.
- ખાસ કરીને સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથોને તેમના રહેઠાણ, તેઓ જે વિસ્તારમાં રહે છે, જેમાં આરક્ષિત અને સંરક્ષિત જંગલોનો સમાવેશ થાય છે, તેના પર અધિકાર છે. મંત્રાલયે 5 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ રહેઠાણ અધિકારો અંગે માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી. ત્રણ રાજ્યો: ઓડિશા, છત્તીસગઢ અને મધ્યપ્રદેશમાં 11 ખાસ કરીને સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથોને રહેઠાણ અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.
દાવાનો નિર્ણય કેવી રીતે લેવામાં આવે છે
ગ્રામ સભા આ પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. તે ગામના તમામ પુખ્ત સભ્યોની સભા છે, જેમાં મહિલાઓની સંપૂર્ણ અને અમર્યાદિત ભાગીદારી હોય છે. ગ્રામસભા દસથી પંદર સભ્યોની વન અધિકાર સમિતિની પસંદગી કરે છે. આ સમિતિ તેને દાવાઓ પ્રાપ્ત કરવામાં અને ચકાસવામાં મદદ કરે છે. સમિતિના ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ સભ્યો અનુસૂચિત જનજાતિના હોય છે, અને ઓછામાં ઓછા એક તૃતીયાંશ મહિલાઓ હોય છે. ગ્રામ સભા દાવાઓ પ્રાપ્ત કરે છે, તેમની ચકાસણી કરે છે અને જમીનનો નકશો બનાવે છે. પછી તે ઠરાવ પસાર કરે છે. આ ઠરાવ સબ-ડિવિઝનલ લેવલ કમિટી (SDLC) પાસે જાય છે. આ કાયદો વન અધિકાર ધારકો અને ગ્રામ સભાને વન્યજીવન, જંગલો, જૈવવિવિધતા અને પાણીના સ્ત્રોતોનું રક્ષણ કરવાની પણ સત્તા આપે છે.
- SDLC ઠરાવની તપાસ કરે છે અને વન અધિકારોનો રેકોર્ડ (માન્યતા માટે પ્રસ્તાવિત અધિકારોની યાદી) તૈયાર કરે છે. તે આને જિલ્લા સ્તરીય સમિતિ (DLC) ને મોકલે છે. DLCનો નિર્ણય અંતિમ અને બંધનકર્તા છે. આ દરેક સમિતિમાં રાજ્યના મહેસૂલ, વન અને આદિજાતિ બાબતોના વિભાગોના અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓના ત્રણ સભ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી બે અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો છે અને જેમાંથી ઓછામાં ઓછી એક મહિલા છે.
- ગ્રામસભાના ઠરાવ અથવા SDLCના નિર્ણય સાથે અસંમત વ્યક્તિ 60 દિવસની અંદર આગામી સમિતિ સમક્ષ અરજી કરી શકે છે. વન અધિકાર નિયમો હેઠળ, સમિતિ 30 દિવસ સુધીનો વધુ સમય આપી શકે છે. મંત્રાલયે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે દરેક અસ્વીકાર સાથે કારણો દર્શાવતો આદેશ હોવો જોઈએ. આ આદેશ દાવેદારને મોકલવો જોઈએ જેથી અપીલનો અધિકાર જળવાઈ રહે.
- એકવાર માલિકી હકો જારી થઈ જાય પછી, અધિકારો મહેસૂલ અને વન રેકોર્ડમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. 2008થી વન અધિકાર નિયમોમાં આ જરૂરી છે, અને 2012ના સુધારામાં ત્રણ મહિનાની સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.
- રાજ્ય સ્તરીય દેખરેખ સમિતિ પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કરે છે. તેની અધ્યક્ષતા મુખ્ય સચિવ કરે છે અને તે દર ત્રણ મહિનામાં ઓછામાં ઓછી એક વાર મળે છે.
અત્યાર સુધીની પ્રગતિ
31 ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, લગભગ 54 લાખ દાવાઓ પ્રાપ્ત થયા હતા અને 43.56 લાખ (80.64%)નો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો, અને 25.42 લાખ ટાઇટલનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે લગભગ 238 લાખ એકર જમીનને આવરી લે છે.
31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ રાજ્યવાર તાજેતરના ડેટા મુજબ, 24.18 લાખ વ્યક્તિગત અને 1.24 લાખ સમુદાય ટાઇટલ છે.
31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ, સૌથી વધુ ટાઇટલ વિતરિત કરાયેલા પાંચ રાજ્યો
|
રાજ્ય
|
સમુદાય શીર્ષકો
|
વ્યક્તિગત શીર્ષકો
|
કુલ ટાઇટલ
|
|
છત્તીસગઢ
|
52,636
|
4,81,432
|
5,34,068
|
|
ઓડિશા
|
9,432
|
4,64,504
|
4,73,936
|
|
મધ્યપ્રદેશ
|
28,754
|
2,60,707
|
2,89,461
|
|
તેલંગાણા
|
721
|
2,30,735
|
2,31,456
|
|
આંધ્રપ્રદેશ
|
1,822
|
2,26,667
|
2,28,489
|
|
31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સમગ્ર ભારત (20 રાજ્યો અને 1 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશને આવરી લેતું)
|
1,24,162
|
24,18,207
|
25,42,369
|
રાજ્યો માટે સમર્થન
- રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દાવાઓ, ટાઇટલ અને અસ્વીકાર પર માસિક પ્રગતિ અહેવાલો મોકલે છે, અને મંત્રાલય તેનું સંકલન કરે છે.
- મંત્રાલયે FRA રેકોર્ડ્સને ડિજિટાઇઝ અને મેપ કરવા માટે એક રાષ્ટ્રીય FRA પોર્ટલ અને FRA મોબાઇલ એપ્લિકેશનનું પ્રદર્શન કર્યું છે. તેણે રાજ્યોને તેમના રેકોર્ડને પોર્ટલ સાથે લિંક કરવા વિનંતી કરી છે.
- મંત્રાલયે જનજાતિય ગૌરવ પખવાડા (1 થી 15 નવેમ્બર 2026) દરમિયાન રાષ્ટ્રીય FRA ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ શરૂ કર્યું: આ પખવાડિયામાં દેશભરમાં ઉજવાતા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્લેટફોર્મ ગ્રામ સભા સબમિશનથી લઈને ડિજિટલી હસ્તાક્ષરિત ટાઇટલ સુધીની સમગ્ર દાવાની પ્રક્રિયાને એક સિસ્ટમ પર લાવશે.
- જિલ્લા કલેક્ટરો અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ્સને સલાહ આપવામાં આવી છે કે તેઓ સમયસર બાકી રહેલા દાવાઓનો નિકાલ કરે. મંત્રાલય રાજ્ય આદિવાસી કલ્યાણ વિભાગો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો પણ યોજે છે. મંત્રાલય દ્વારા પ્રાપ્ત ફરિયાદો સંબંધિત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કાર્યવાહી માટે મોકલવામાં આવે છે.
ધરતી આબા જનજાતીય ગ્રામ ઉત્કર્ષ અભિયાન (DA-JGUA)
આ યોજના હેઠળ, મંત્રાલય રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે FRA કોષોને બે વર્ષ માટે ભંડોળ પૂરું પાડે છે. આ કોષો બાકી રહેલા દાવાઓનો નિકાલ કરવામાં મદદ કરે છે અને SDLC અને DLC ને સમયસર મળવામાં મદદ કરે છે. સહાયમાં રાજ્ય FRA પોર્ટલનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાં જમીન રેકોર્ડ, સર્વર્સ, સોફ્ટવેર અને સુરક્ષા ઓડિટનું ડિજિટલ મેપિંગનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, આદિજાતિ સંશોધન સંસ્થાઓને ટેકો આપવાની યોજના હેઠળ, મંત્રાલય સંભવિત વન વિસ્તારના મેપિંગ માટે રાજ્ય દીઠ ₹25 લાખનું ભંડોળ પૂરું પાડે છે.
DA-JGUA હેઠળ મંત્રાલય ગ્રામ સભા દ્વારા તૈયાર કરાયેલ દરેક કોમ્યુનિટી ફોરેસ્ટ રિસોર્સ મેનેજમેન્ટ પ્લાન, જે ગામના કોમ્યુનિટી ફોરેસ્ટના રક્ષણ અને સંચાલન માટેની યોજના છે, માટે ₹15 લાખ પૂરા પાડે છે. તે ટેકનિકલ સપોર્ટ માટે ₹1 લાખ પણ પૂરા પાડે છે. 27 જુલાઈ 2026ના રોજ આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલય અને પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયનો સંયુક્ત સંદેશાવ્યવહાર, આ યોજનાઓને વન વિભાગની કાર્યકારી યોજનાઓ સાથે સંરેખિત કરવાની મંજૂરી આપે છે. જંગલોના સંચાલન માટે આ વન વિભાગની પોતાની યોજનાઓ છે. ગ્રામ સભાની સત્તા કેન્દ્રિય રહે છે.
- મિશન કર્મયોગીના ઓનલાઈન લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ iGOT પર વન અધિકાર કાયદા પર મફત અભ્યાસક્રમો ઉપલબ્ધ છે. રાજ્યો વન અધિકારો પર કાનૂની સાક્ષરતા શિબિરોનું પણ આયોજન કરી રહ્યા છે.
- મહારાષ્ટ્રમાં, 10 જુલાઈ 2026ના રોજ એક સરકારી ઠરાવ દ્વારા વ્યક્તિગત વન અધિકાર ધારકો માટે અલગ ગામ ફોર્મ, 7-ઈ (મહેસૂલ રેકોર્ડમાં અધિકારોનો રેકોર્ડ) અને 12-ઈ (પાક રજિસ્ટર) પૂરા પાડવામાં આવે છે. આ ફોર્મ તેમને પાક લોન, કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ, પાક વીમો અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર મેળવવામાં મદદ કરે છે.
- આંધ્રપ્રદેશ તેના ગિરિભૂમિ FRA પોર્ટલને રાજ્યની મહેસૂલ અને બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડે છે. તેલંગાણાની ઓનલાઈન ટાઇટલ સિસ્ટમ ભૂ-ભારતી મહેસૂલ પોર્ટલ સાથે સંકલિત છે.
સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર 2026માં મંત્રાલયે બેંગલુરુ, કોલકાતા અને શ્રીનગરમાં 19 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીર સાથે ત્રણ પ્રાદેશિક સમીક્ષા પરિષદો યોજી હતી. તેઓએ પ્રગતિની સમીક્ષા કરી અને સમયબદ્ધ કાર્ય યોજનાઓ માટે હાકલ કરી.
નિષ્કર્ષ
વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006, વન-નિવાસ કરતા સમુદાયોને તેઓ લાંબા સમયથી રહેતા અને સુરક્ષિત કરેલા જંગલો પર અધિકારો દાવો કરવાનો કાનૂની આધાર આપે છે. લગભગ 238 લાખ એકરમાં 25.42 લાખ ટાઇટલ વિતરિત થયા પછી, હવે ધ્યાન ત્રણ બાબતો પર કેન્દ્રિત છે: મહેસૂલ અને વન રેકોર્ડમાં માન્ય અધિકારો દાખલ કરવા, વન અધિકાર ધારકોને આજીવિકા યોજનાઓ સાથે જોડવા, અને સામુદાયિક વન સંસાધનોનું સંચાલન કરવા માટે ગ્રામ સભાઓને સમર્થન આપવું.
સંદર્ભ
આદિજાતિ બાબતોનું મંત્રાલય
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153037®=48&lang=2
https://tribal.nic.in/fra.aspx
https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2321667®=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2327660®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2298075
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2328976
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2322927
https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/1714/AU1173.pdf?source=lsapps
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147846®=48&lang=2
https://tribal.nic.in/fra/data/frarulesbook.pdf
https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/1711/AU681.pdf?source=lsapps
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2308882®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294713®=48&lang=2
https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1915_3iNu8U.pdf?source=lsapps
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2335189
વન અધિકાર કાયદો
SM/DK/GP
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :
@PIBAhmedabad
/pibahmedabad1964
/pibahmedabad
pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com