બેંગલુરુમાં પ્રશાંતિ કુટીરમના સુવર્ણ જયંતિ સમારોહમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

એલારીગુ નન્ન નમસ્કારગલુ!

કર્ણાટકના રાજ્યપાલ સુધા યાદવજી, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરકાર્યવાહ, આપણાં સૌના માર્ગદર્શક શ્રી દત્તાત્રેય હોસાબલેજી, એસ-વ્યાસાનાં પ્રમુખ એચ.આર. નાગેન્દ્રજી, ઉપપ્રમુખ ડૉ. આર. નાગરત્નાજી, કુલાધિપતિ એચ.આર. દયાનંદ સ્વામીજી, કુલપતિ મંજુનાથ એન.કે.જી, સંસદ સભ્ય સી.એન. મંજુનાથજી, દક્ષિણ કોરિયાના મિરયાંગ શહેરના મેયર અને ઉપસ્થિત અન્ય તમામ મહાનુભાવો, દેવીઓ અને સજ્જનો!

આજે બેંગલુરુમાં, મને યોગની અદ્ભુત ઉર્જાનો અનુભવ કરવાની તક મળી છે. કર્ણાટકની આ ભૂમિ સદીઓથી યોગનું કેન્દ્ર રહી છે. યોગ સાથે સંકળાયેલા અસંખ્ય આચાર્યો અને વિદ્વાનો અહીં જન્મ્યા છે અને યોગની પરંપરાને સમૃદ્ધ બનાવી છે. આપણે બધા જાણીએ છીએ કે મહાન કન્નડ સિનેમા કલાકાર ડૉ. રાજકુમાર, એવા યોગ સાધક, પણ અહીં રહ્યા છે, માત્ર કલા જગત જ નહીં પરંતુ યોગની પણ સેવા કરી છે.

મિત્રો,

કર્ણાટકના આ મહાન વારસા વચ્ચે, પ્રશાંતિ કુટીરમની 50 વર્ષની યાત્રા સેવા અને સમર્પણની એક અદ્ભુત અને અભૂતપૂર્વ ગાથા છે જે દરેક ભારતીયને જાણવી જોઈએ. એક સરળ યોગ કેન્દ્ર આટલા મોટા આંદોલનમાં કેવી રીતે પરિવર્તિત થયું તે પોતે જ એક પ્રેરણા છે.

મિત્રો,

આજે આ પ્રસંગે અહીં ઘણી નવી સુવિધાઓનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું છે. હું આ પ્રયાસો માટે એસ-વ્યાસા પરિવારને મારી શુભકામનાઓ પાઠવું છું. હું તમને બધાને અને પ્રશાંતિ કુટીરમ સાથે સંકળાયેલા લાખો સાધકોને તેમની સુવર્ણ જયંતિ પર અભિનંદન આપું છું.

મિત્રો,

પ્રશાંતિ કુટીરમની સુવર્ણ જયંતિ સાથે, આ વર્ષે આપણે પૂજ્ય એચ.વી. શેષાદ્રીજીની જન્મશતાબ્દી પણ ઉજવી રહ્યા છીએ. હું તેમને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરું છું. શેષાદ્રીજીએ પોતાનું આખું જીવન "વ્યક્તિગત નિર્માણ દ્વારા રાષ્ટ્ર નિર્માણ" ના મિશનને આગળ વધારવા માટે સમર્પિત કર્યું. તેઓ જાણતા હતા કે દેશને સફળતાના શિખર પર લઈ જવા માટે, સમર્પિત, સક્ષમ અને શિસ્તબદ્ધ નાગરિકોની જરૂર છે. શેષાદ્રીજીએ પોતાને આવા વ્યક્તિઓ તૈયાર કરવા માટે સમર્પિત કર્યા. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) માં તેમના સમય દરમિયાન તેમણે જે લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કર્યા તે આજે પણ લાખો સ્વયંસેવકોને પ્રેરણા આપે છે.

મિત્રો,

જ્યારે આપણે તેમને યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે પહેલી છબી જે મનમાં આવે છે તે તેમની સાદગી છે. દત્તાજીએ તેમની સાદગીનું વર્ણન ખૂબ જ છટાદાર શબ્દોમાં કર્યું છે. આટલું મહાન વ્યક્તિત્વ, આટલો વિશાળ અનુભવ, અને છતાં આટલું નમ્ર વર્તન! પોતે પાછળ રહી બીજાઓને આગળ વધારવા, લોકોને એક કરવા અને તેમને દેશ માટે તૈયાર કરવા, આ તેમના જીવનની સૌથી મોટી સાધના હતી. વાતચીત દરમિયાન, તેઓ ઘણીવાર એક ઉદાહરણ આપતા હતા. તેઓ કહેતા કે આપણે માતાના વર્તનમાંથી શીખવું જોઈએ. જેમ એક માતા આખી રાત જાગીને પોતાના બાળકની સંભાળ રાખે છે, તેને સાચવે છે, તેના માટે નિઃસ્વાર્થ ભાવે કામ કરતી રહે છે, તેવી જ રીતે, જો આપણે આ ભાવનાને સમાજમાં ફેલાવીએ, તો સમાજને કેટલો મોટો લાભ થશે.

મિત્રો

એક મા જેવા અતૂટ સમર્પણથી, શેષાદ્રીજી સમાજની સેવા માટે સમર્પિત રહ્યા. અને મારુ સૌભાગ્ય છે કે મને તેમનો પ્રેમ અને માર્ગદર્શન સતત મળતું રહ્યું. તેમની સાથે વિતાવેલા સમયની યાદો, તેમની વાતો, આજે પણ મારા માટે ખૂબ અણમોલ છે.

મિત્રો,

હું શેષાદ્રીજી વિશે એક વાત ક્યારેય ભૂલી શકતો નથી. તેઓ કહેતા હતા કે જો આપણે બંને હાથે સમાજને આપીએ, તો સમાજ લાખો હાથે આપણને તે પાછું આપે છે. મેં મારા જીવનમાં વારંવાર આ ફળીભૂત થતું જોયું છે. લોકોની સેવા કરતી વખતે, જનતાએ હંમેશા મને તેમના આશીર્વાદ આપ્યા છે, અને આ મારા જીવનમાં એક મોટી સંપત્તિ રહી છે.

મિત્રો,

આપણે શેષાદ્રીજીના પરિવારમાં પણ સેવાની આ જ ભાવના જોઈએ છીએ. ડૉ. નાગેન્દ્રજી અને ડૉ. નાગરત્નાજી પોતાના કાર્ય દ્વારા તેમના મિશનને આગળ ધપાવી રહ્યા છે. હું તેમના દરેક પ્રયાસની પ્રશંસા કરું છું અને તેમને પણ અભિનંદન આપું છું. 

મિત્રો,

જ્યારે દેશ ગુલામીની જંજીરમાં જકડાયેલો હતો, ત્યારે એક તરફ લાખો સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ સ્વતંત્રતા માટે લડી રહ્યા હતા, તો બીજી તરફ સ્વામી વિવેકાનંદજી જેવા રાષ્ટ્રીય ઋષિઓ હતા, જેમણે ભારતની આધ્યાત્મિક ચેતનાને જાગૃત કરી અને ભારતના યુવાનોને યોગનો માર્ગ બતાવ્યો.

મિત્રો,

સ્વામી વિવેકાનંદજી જેવા ઋષિઓની પ્રેરણાથી પ્રશાંતિ કુટીરમ જેવી સંસ્થાઓનો જન્મ થયો. તેમણે યોગને જનતા સાથે જોડવાના કાર્યને માત્ર સમર્થન આપ્યું જ નહીં, પરંતુ આધુનિક વિજ્ઞાન પર આધારિત નવીન સંશોધન પણ કર્યું. તેમણે માત્ર યોગ સાધકોને જ નહીં, પણ તાલીમ અને સામાજિક રીતે સશક્ત દાર્શનિકોને પણ પ્રોત્સાહન આપ્યું. આ શિક્ષકો, ડોકટરો અને સંશોધકો હવે યોગ દ્વારા દેશ અને વિશ્વભરના લોકોની સેવા કરી રહ્યા છે. પ્રશાંતિ કુટીરમમાંથી વિકસિત થયેલી એસ-વ્યાસા, યોગ શિક્ષણ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને આરોગ્ય સેવાઓના ક્ષેત્રોમાં એક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા બની ગઈ છે. યોગની સાથે, તેણે આયુર્વેદ, નિસર્ગોપચાર અને આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન સાથે સંકલિત સુવિધાઓનો એક સર્વાંગી સુખાકારી ઇકોસિસ્ટમ પણ બનાવી છે. તણાવ-સંબંધિત પડકારો અને જીવનશૈલીના રોગો પર સંશોધન કાર્ય સમગ્ર વિશ્વની સેવા કરી છે. આ પ્રયાસો માટે હું પ્રશાંતિ કુટીરમની પ્રશંસા કરું છું.

મિત્રો,

છેલ્લા 12 વર્ષોમાં ભારત આત્મવિશ્વાસથી કામ કરી રહ્યું છે અને હું આ જવાબદારીપૂર્વક કહી રહ્યો છું, તેની સંસ્કૃતિ, તેની ઓળખ અને તેના જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરી રહ્યો છું. પરિણામે, ભારતની પહેલ પર, સમગ્ર વિશ્વ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ ઉજવે છે. યોગ દિવસ પર ઓસ્ટ્રેલિયાથી લઈને આફ્રિકા અને અમેરિકા સુધી યોગ સંબંધિત કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે, જેમાં લાખો લોકો ભાગ લે છે. આજે આપણો યોગ વિશ્વના ઘણા દેશોમાં શાળાઓ, સંસ્થાઓ અને કાર્યસ્થળો સુધી પહોંચી ગયો છે. ઉદાહરણ તરીકે, સાઉદી અરેબિયામાં, યોગને રમતગમત પ્રવૃત્તિ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. ત્યાંના રમતગમત મંત્રાલયે યોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતના આયુષ મંત્રાલય સાથે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. યોગને પ્રોત્સાહન આપતા વિદેશી નાગરિકોના ઉદાહરણો સતત સામે આવી રહ્યા છે. અને મને અનુભવ છે: હું વિશ્વમાં જ્યાં પણ જાઉં છું, લંચ પર હોય કે ડિનર પર, વિદેશી મહેમાનો કે રાષ્ટ્રના વડાઓ મારી સાથે બેઠા હોય, ભાગ્યે જ કોઈ લંચ કે ડિનર હોય જ્યાં યોગની ચર્ચા ન થતી હોય. પહેલા, મારે તેમને સમજાવવું પડે છે કે હું યોગ નિષ્ણાત નથી, હું એક સાધક છું. પછી હું તેમને કહું છું કે તેના આવા-આવા ફાયદા છે, અને તેઓ ઘણા પ્રશ્નો પૂછે છે. અને મેં ઘણા વિશ્વ નેતાઓને કહેતા જોયા છે કે, "મારી પત્ની વર્ષમાં એકવાર ભારત જાય છે, યોગ શીખે છે, અને અહીં યોગ શીખવે છે. મારી પુત્રી યોગ શીખે છે, અને તેણે પોતાને યોગ માટે સમર્પિત કરી છે." વિશ્વના ઘણા પ્રખ્યાત રાષ્ટ્રપ્રમુખોના પરિવારોમાં, યોગ સાથે કોઈને કોઈ જોડાયેલું છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત યોગ દ્વારા કેટલું આગળ વધ્યું છે. એવું લાગે છે કે યોગ ભારતને શોધવાનું પ્રવેશદ્વાર બની ગયું છે. અને મેં જોયું છે કે વિદેશી નાગરિકો, જો હું કતારના રાજવી પરિવાર કહું, અથવા અન્ય લોકો પણ, જે યોગ પ્રત્યે સંપૂર્ણપણે સમર્પિત છે, અને ભારતે પણ આવા ઘણા લોકોને પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરીને તેમનું ગૌરવ વધાર્યું છે.

મિત્રો,

જેમ જેમ વિશ્વભરના લોકો યોગથી વધુ પરિચિત થાય છે, તેમ તેમ ભારત વિશે જાણવાની તેમની જિજ્ઞાસા પણ વધે છે. આપણી સંસ્કૃતિ અને આપણા પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રત્યે એક નવું આકર્ષણ ઉત્પન્ન થાય છે. આ ભારત અને વિશ્વ વચ્ચે જોડાણનો એક નવો માર્ગ ખોલે છે. અને આ બધું આપણા બધાના સામૂહિક પ્રયાસોથી જ શક્ય બન્યું છે. જો હું આયુર્વેદની વાત કરું તો, વિશ્વભરના વિવિધ દેશોમાં 150 થી વધુ આયુર્વેદ તાલીમ અભ્યાસક્રમોને માન્યતા આપવામાં આવી છે. આયુર્વેદના વિસ્તરણમાં સહયોગ કરવા માટે 28 દેશો સાથે સમજૂતી કરાર કરવામાં આવ્યા છે.

મિત્રો,

અમારો પ્રયાસ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે આયુર્વેદ અને યોગના ફાયદા દેશના દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે. આજે વૈશ્વિક સ્તરે હોલિસ્ટિક હેલ્થ કેર એક નવી ચળવળ બની ગઈ છે. આ કારણે, આયુર્વેદ અને નેચરોપથી પ્રત્યે કુદરતી આકર્ષણ છે.

અને મિત્રો,

દરેક જગ્યાએ ખૂબ જ શ્રેષ્ઠતા અને ઉત્સાહ સાથે, યોગના પ્રચારની સાથે અમે જરૂર મુજબ ઘણા નિયમોમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે. ભારતમાં યોગાસનને પણ સ્પર્ધાત્મક રમત તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. ખેલો ઇન્ડિયા અને રાષ્ટ્રીય રમતો જેવી ઘટનાઓએ પણ યોગ માટે એક નવી જગ્યા બનાવી છે. આ પરિવર્તન ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તાજેતરમાં, અમદાવાદમાં એક આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ સ્પર્ધા યોજાઈ હતી. જ્યારે હું ઉઝબેકિસ્તાન ગયો અને ત્યાંથી વિશ્વનો નંબર વન પુરસ્કાર જીત્યો ત્યારે મને આશ્ચર્ય થયું. બધા વિજેતાઓ, સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતાઓ, ઉઝબેકિસ્તાનના નાગરિકો હતા. આનો અર્થ એ થયો કે હું જ્યાં પણ જાઉં છું, જોઉં છું અને મળું છું, ત્યાં યોગ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગયો છે. અને આનાથી યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકો માટે સ્પર્ધાત્મક સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવાની તકો પણ ખુલી છે.

મિત્રો,

યોગની જેમ ભારત સરકાર પણ આયુર્વેદને સતત પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આપણા દેશમાં ઘણી બધી બાબતો છે જે શ્રેષ્ઠ લોકો અને આ વિષયોમાં રસ ધરાવતા લોકો દ્વારા પણ ધ્યાન આપવામાં આવતી નથી. સ્વતંત્રતાના આટલા વર્ષો પછી, દેશમાં પહેલીવાર એક અલગ આયુષ મંત્રાલયની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. અમે આયુર્વેદ સંબંધિત સંશોધન અને આયુર્વેદ આધારિત પેટન્ટને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. અને આજે પરિણામો સ્પષ્ટ છે. ભારતમાંથી આયુષ અને હર્બલ ઉત્પાદનોની નિકાસ સતત વધી રહી છે. આયુષ ક્ષેત્રની અર્થવ્યવસ્થા લાખો કરોડ રૂપિયા સુધી વધી ગઈ છે. આપણી હળદર, જેનો ઉપયોગ ભારતીય પરિવારો પેઢીઓથી તેમના ખોરાક અને ઘરની પરંપરાઓમાં કરે છે, તેની વૈશ્વિક સ્તરે માંગ પણ વધી રહી છે. આ દિવસોમાં ભારતની હળદર અભૂતપૂર્વ માત્રામાં નિકાસ થઈ રહી છે. તેની નિકાસમાં સતત વધારો થયો છે. હળદરના ઉત્પાદન, ગુણવત્તા અને નિકાસને પુનર્જીવિત કરવા માટે અમે રાષ્ટ્રીય હળદર બોર્ડની પણ સ્થાપના કરી છે.

મિત્રો,

આપણે આપણા પ્રાચીન વિજ્ઞાન અને આધુનિક સંશોધનના ફાયદા માનવતા સાથે શેર કરવા જોઈએ અને તે આપણા યુવાનોને જે તકો આપે છે તેનો અનુભવ કરવો જોઈએ. આ માટે સરકારે ઈ-આયુષ વિઝા શરૂ કર્યો છે. વિદેશથી સારવાર માટે ભારત આવતા લોકો માટે સુવિધા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. જામનગરમાં વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)નું ગ્લોબલ ટ્રેડિશનલ મેડિસિન સેન્ટર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે. આ દ્વારા, પરંપરાગત દવામાં સંશોધન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

મિત્રો,

આજે 140 કરોડ નાગરિકો એક સામાન્ય ધ્યેય સાથે અથાક મહેનત કરી રહ્યા છે: વિકસિત ભારતનું નિર્માણ! અને આ અભિયાનને વિશ્વ બેંકના તાજેતરના અહેવાલ દ્વારા એક નવી ગતિ આપવામાં આવી છે. વિશ્વ બેંકના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે છેલ્લા 12-13 વર્ષોમાં, લગભગ 50 કરોડ ભારતીયો - આ એક મોટો આંકડો છે - અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. હવે, આ લાખો પરિવારો પાસે સારા જીવન માટે નવી તકો છે. સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવાની અને તેમના પરિવારના સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની શક્યતાઓ વધી છે. અમારો પ્રયાસ દરેક પરિવાર માટે સ્વસ્થ જીવનશૈલીને પ્રાથમિકતા આપવાનો છે. અને યોગ આમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. હું હંમેશા કહું છું કે યોગ રોગથી રાહત આપે છે અને યોગ ભોગોથી પણ રાહત આપે છે. અને એટલું જ નહીં, તે સૌથી મોટી, શૂન્ય ખર્ચવાળી આરોગ્ય સારવાર છે. પ્રશાંતિ કુટીરમ આ અભિયાનનો ભાગ છે, ઘણા નવા પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરી રહ્યા છે, અને તેઓ પણ યોગદાન આપે છે. તેમનો ટેકો ખૂબ મદદરૂપ છે, તેથી હું ઈચ્છું છું કે તમે હમણાં નવા લક્ષ્યો માટે એક રોડમેપ બનાવો. હવે જ્યારે હું આવ્યો છું, ત્યારે હું નાગેન્દ્રજી પર થોડું કામ આપીને જઈશ. ડૉ. નાગેન્દ્રજીએ થોડા દિવસ પહેલા મને લખ્યું હતું કે તેઓ પહેલા કરતાં વધુ યુવા અનુભવે છે. તેથી, પ્રશાંતિ કુટીરમ અને દેશને તેમની યુવા ઉર્જાનો લાભ મળશે. પરંતુ હું ઈચ્છું છું કે પ્રશાંતિ કુટીરમ 75 વર્ષની થાય જ્યારે દેશ વિકસિત ભારત બનશે. તેથી, આ વિકસિત ભારતને ધ્યાનમાં રાખીને, તમારે તમારા આગામી 25 વર્ષ માટે આયોજન કરવું જોઈએ અને તેમાં પોતાને સમર્પિત કરવું જોઈએ, જેથી તમારો માર્ગ દેશને સશક્ત બનાવે અને વિકસિત ભારત તરફની તમારી 75 વર્ષની યાત્રા આગામી 25 વર્ષ માટે ટેકો બને. તે દિશામાં વિચારો. આ વિશ્વાસ સાથે, હું ફરી એકવાર આપ સૌને આપના સુવર્ણ જયંતીની ઉજવણી પર અભિનંદન આપું છું. હું પૂજ્ય શેષાદ્રિજીને પણ નમન કરું છું. આપ સૌનો ખૂબ ખૂબ આભાર!

SM/IJ/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com