અટલ વયો અભ્યુદય યોજના ગરિમાપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને સુદ્રઢ બનાવે છે

વરિષ્ઠ નાગરિકો પ્રત્યે કેન્દ્ર સરકારની સતત પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવતા, નાણાંકીય વર્ષ 2026–27 માં 30 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ પૂરા થતા ક્વાર્ટર માટે અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) ના ઇન્ટિગ્રેટેડ પ્રોગ્રામ ફોર સીનિયર સિટીઝન્સ (IPSrC) ઘટક હેઠળ 755 પ્રોજેક્ટ્સને ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ તરીકે ₹ 77.98 કરોડની રકમ રિલિઝ કરવામાં આવી છે.

AVYAY એ સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા મંત્રાલયની ફ્લેગશિપ યોજનાઓમાંથી એક છે જે 'ગરિમાપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થા' અને 'પોતાના જ સ્થાન/ઘરમાં વૃદ્ધાવસ્થા'ના સિદ્ધાંતોને મૂર્ત સ્વરૂપ આપે છે, જે વયસ્ક વ્યક્તિઓ આદર, સુરક્ષા અને સ્વતંત્રતા સાથે જીવી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાના મહત્વને સ્વીકારે છે.

મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ સમર્થનનો ઉદ્દેશ્ય સહાયક સંસ્થાકીય સંભાળ અને સંબંધિત સુવિધાઓ દ્વારા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સેવા વિતરણ અને કલ્યાણકારી હસ્તક્ષેપોને મજબૂત કરવાનો છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે દેશ એક મહત્વપૂર્ણ વસ્તી વિષયક સંક્રમણનો સાક્ષી બની રહ્યો છે, જે વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સર્વગ્રાહી અને સુલભ સપોર્ટ સિસ્ટમ્સની વધતી જતી જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે 2036 સુધીમાં ભારતની વરિષ્ઠ નાગરિકોની વસ્તી 23 કરોડ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ હોવાથી, એક સર્વગ્રાહી અને પ્રતિભાવશીલ સપોર્ટ સિસ્ટમની જરૂરિયાત વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. તેમણે કહ્યું કે AVYAY સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓને મજબૂત કરીને અને સામુદાયિક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરીને આ ઉભરતા વસ્તી વિષયક પડકારને પહોંચી વળવા માંગે છે, જેથી વયસ્ક વ્યક્તિઓ ગરિમાપૂર્ણ, સુરક્ષિત અને અર્થપૂર્ણ જીવન જીવી શકે.

2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં 60 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના 10.38 કરોડ લોકો હતા, જેમાં 5.11 કરોડ પુરુષો અને 5.27 કરોડ મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે, અને ભારતમાં લોન્ગીટ્યુડીનલ એજિંગ સ્ટડી (LASI) વયસ્ક વ્યક્તિઓના નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાર્યાત્મક મર્યાદાઓ પર પ્રકાશ પાડે છે, જે વિશ્વસનીય સંભાળ, આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ અને સમુદાય-આધારિત સમર્થનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે વધતું શહેરીકરણ, સ્થળાંતર અને વિભક્ત કુટુંબોનો વિકાસ પણ પરંપરાગત કૌટુંબિક સપોર્ટ સિસ્ટમ્સને બદલી રહ્યો છે, જેનાથી વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ માટે સંસ્થાકીય અને સમુદાય-આધારિત સંભાળ વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.

તેમણે માહિતી આપી હતી કે 2021 માં લોંચ કરાયેલી અટલ વયો અભ્યુદય યોજનાએ અગાઉના નેશનલ એક્શન પ્લાન ફોર સીનિયર સિટીઝન્સ (NAPSrC) ને સમાવી લીધો હતો અને તેનો વિસ્તાર કર્યો હતો, જેનાથી વરિષ્ઠ નાગરિકો માટેના બહુવિધ હસ્તક્ષેપોને એકીકૃત છત્ર યોજના હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા.

અધિકારીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય આશ્રય, ખોરાક, આરોગ્ય સંભાળ અને મનોરંજન સેવાઓની સુવિધા આપીને કાર્યકારી સમર્થન પૂરું પાડવાનો અને સક્રિય વૃદ્ધાવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જ્યારે વયસ્ક વ્યક્તિઓને ટેકો આપવા માટે સરકારો, બિન-સરકારી સંગઠનો, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને સમુદાયોની ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો છે.

અધિકારીએ નોંધ્યું હતું કે AVAY હેઠળ, ગરિમાપૂર્ણ વૃદ્ધાવસ્થા સાથે જોડાયેલી ભાવનાઓ અને સંવેદનાઓ સન્માનજનક અને સશક્તિકરણ સંભાળ પૂરી પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જે વરિષ્ઠ નાગરિકોના જીવનભરના યોગદાનને સ્વીકારે છે. 'એજિંગ ઇન પ્લેસ' એવા વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપે છે જેમાં વયસ્ક વ્યક્તિઓ તેમના પોતાના ઘરો અને સમુદાયોમાં સુરક્ષિત રીતે જીવવાનું યથાવત્ રાખી શકે, જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં યોગ્ય હોમ મોડિફિકેશન્સ અને વિશિષ્ટ સમુદાય-આધારિત સેવાઓ દ્વારા સપોર્ટ આપવામાં આવે છે, એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

મંત્રાલયના અધિકારીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે AVYAY દ્વારા, સરકાર સંસ્થાકીય સહાય, રાજ્ય-સ્તરીય આયોજન અને જિલ્લા-સ્તરીય મોનિટરિંગને જોડીને વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સંભાળ અને સમર્થનની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે. તેમણે કહ્યું કે આ યોજના વૃદ્ધાવસ્થા પ્રત્યેના સર્વગ્રાહી અભિગમને દર્શાવે છે જે વયસ્ક વ્યક્તિઓની ગરિમા, કલ્યાણ, સ્વતંત્રતા અને સામાજિક સમાવેશને તેના કેન્દ્રમાં રાખે છે.

અહીં નોંધવું જરૂરી છે કે સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા મંત્રાલય, સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા વિભાગ દ્વારા, AVYA માટે નોડલ ઓથોરિટી તરીકે સેવા આપે છે, જે નીતિ નિર્માણ, નાણાંકીય સમર્થન, મોનિટરિંગ અને યોજનાનું એકંદરે અમલીકરણ હાથ ધરે છે.

રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારો સ્ટેટ એક્શન પ્લાન ફોર સીનિયર સિટીઝન્સ ઘટક દ્વારા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ માળખા હેઠળ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વરિષ્ઠ નાગરિક કલ્યાણ માટે તેમની સંબંધિત જરૂરિયાતો અનુસાર યોજનાઓ તૈયાર કરે છે અને અમલમાં મૂકે છે, જેમાં આ યોજનાઓ બનાવવા અને અમલીકરણ માટે મંત્રાલય તરફથી નાણાંકીય સહાય મળે છે.

જિલ્લા સ્તરે, ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર અથવા ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટની અધ્યક્ષતાવાળી ડિસ્ટ્રિક્ટ કમિટીઓ પાત્ર અસહાય લાભાર્થીઓની પસંદગી અને વરિષ્ઠ નાગરિક ગૃહોના મોનિટરિંગમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. આ વિકેન્દ્રિકૃત માળખું સ્થાનિક જરૂરિયાતોની ઓળખને સપોર્ટ કરે છે અને તળિયાના સ્તરે કલ્યાણકારી સેવાઓની દેખરેખને મજબૂત કરે છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com